Матье Дюма: Француз генералының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Француз генералы (1753–1837) Матье, граф Дюма (23 қараша 1753 – 16 қазан 1837) – француз генералы болған.

Өмірбаян

Францияның Монпелье қаласында асыл текті отбасында дүниеге келген ол 1773 жылы француз армиясына қосылды және 1780 жылы американдық революциялық соғыста Рошамбоның лагерь көмекшісі ретінде активті қызметке кірісті. Ол шамамен екі жылға созылған кезеңде болған барлық маңызды шайқастарға қатысты. 1783 жылы бейбітшілік орнағаннан кейін ол Францияға майор шындығында оралды. 1784-1786 жылдары Дюма архипелагты және Түркия жағалауларын зерттеді. Ол 1787 жылы Амстердамды қоршау кезінде голландтармен бірлесіп пруссиялықтарға қарсы күресті. Француз революциясы (1789) басталғаннан кейін ол Лафайетпен және конституциялық либералдық партиямен бірге әрекет етті. Ұлттық құрылтай оған король Людовик XVI-ны Вареннен қашудан кейін (1791 жылғы маусым) Париждегі күзетке сүйемелдеуші жасақтың басшылығын тапсырды. 1791 жылы маршал де лагерь ретінде Мецке командир болып тағайындалды, онда ол әскерлердің тәртібін жақсартуда маңызды рөл атқарды. Сол жылы Сена және Уаз департаментінен Заң шығарушы жиналысқа сайланды, ал 1792 жылы жиналыстың төрағасы болып сайланды. Алайда, радикалды республикашылдар билікке келген кезде ол Англияға қашуды жөн көрді. Ұзақ уақыттан кейін қайтып келген ол, қайын атасының жоқтығы үшін жауапкершілікке тартылуы мүмкін деп қорқып, Террор кезеңінде Парижде болды және Швейцарияға қашуға мәжбүр болды. Францияға оралғаннан кейін ол Директория кезеңінде Ежелгілер кеңесінің мүшесі болып сайланды. 18-ші Фруктидор төңкерісінен кейін (1797 жылғы 4 қыркүйекте) Дюма монархист ретінде жазаланғандықтан Холштейнге қашып кетті, онда ол өзінің "Précis des événements militaires" (1800 жылы Гамбургте анонимді түрде жарық көрді) еңбегінің бірінші бөлігін жазды. Бонапарт Бірінші консул болған кезде (1799 ж.) туған еліне қайта шақырылып, Дижондағы "Резерв армиясын" ұйымдастыруды жүзеге асырды. 1805 жылы ол мемлекеттік кеңесші болып тағайындалды. Аустерлиц шайқасында (1805 жылғы 2 желтоқсан) көзге түсіп, 1806 жылы Неапольге барды, онда Жозеф Бонапарттың соғыс министрі болды. Жозеф Испания тағына отырғаннан кейін (1808 ж.) Дюма француз армиясына қайта қосылды, ол 1808 жылғы науқан кезінде Испанияда, ал 1809 жылы Германияда қызмет етті. Ваграм шайқасынан кейін (1809 жылғы 5-6 шілдеде) Дюма Австриямен келісімге келуге қатысты. 1810 жылы ол Құрмет легионының үлкен офицері және Империяның графы атанды. 1812 жылғы Ресей жорығында ол армияның бас интенданты лауазымын атқарды, бұл әкімшілік бөлімге жауапкершілікті білдірді. Мәскеуден кері шегіну кезіндегі қиындықтар оған қауіпті ауру әкелді. Сауыққаннан кейін ол бас интендант лауазымын қайтадан атқарып, 1813 жылғы шайқастарға қатысты және Дрезден капитуляциясынан кейін тұтқынға алынды. Людовик XVIII таққа отырғаннан кейін (1814 ж.) Дюма жаңа патшаға армияны басқаруда маңызды қызметтер көрсетті. Наполеон Бонапарт Ельбадан жүз күндік науқанға оралғанда (1815 ж.), Дюма бастапқыда зейнетке шықты, бірақ Жозеф Бонапарт оны императорға ұсынуға көндірді, ол оны Ұлттық гвардияны ұйымдастырумен жұмысқа тартты. Людовик XVIII таққа қайта отырғаннан кейін (1815 ж.) зейнетке шығуға мәжбүр болған Дюма бос уақытын "Précis des événements militaires" еңбегін жалғастыруға арнады, оның он тоғызыншы томы 1798 жылдан 1807 жылғы бейбітшілікке дейінгі соғыстың тарихын қамтиды және 1817 мен 1826 жылдар аралығында жарық көрді. Көру қабілетінің нашарлауы, соқырлыққа әкелді, оның жұмысын одан әрі жалғастыруына кедергі келтірді, бірақ ол Напиердің "Пиреней соғысын" оның жалғасы ретінде аударды. 1818 жылы Дюма елге қайта оралып, мемлекеттік кеңеске мүше болды, бірақ 1822 жылы одан шығарылды. 1830 жылғы шілде революциясынан кейін, оған белсенді қатысқаннан кейін, Дюма Франция жұрты болып жарияланды және мемлекеттік кеңеске қайта кірді. 1837 жылғы 16 қазанда Парижде қайтыс болды. "Précis des événements militaires" осы кезеңнің тарихы үшін құнды дереккөз болып табылады, сонымен қатар Дюма "Souvenirs du lieutenant général Comte Mathieu Dumas" еңбегін жазды (оның ұлы 1839 жылы Парижде қайтыс болғаннан кейін жариялады).

Born in Montpellier, France, of a noble family, he joined the French army in 1773 and entered upon active service in 1780, as aide de camp to Rochambeau in the American Revolutionary War. He had a share in all the principal engagements that occurred during a period of nearly two years. On the conclusion of peace in 1783 he returned to France as a major. During 1784 to 1786 Dumas explored the archipelago and the coasts of Turkey. He was present at the siege of Amsterdam in 1787, where he co operated with the Dutch against the Prussians. After the outbreak of the French Revolution (1789) he acted with Lafayette and the constitutional liberal party. The National Constituent Assembly entrusted him with the command of the escort which conducted King Louis XVI to Paris after the Flight to Varennes (June 1791). In 1791 as a maréchal de camp he was appointed to a command at Metz, where he rendered important service in improving the discipline of the troops. Chosen a member of the Legislative Assembly in the same year by the département of Seine et Oise, he was in 1792 elected president of the Assembly. When the extreme republicans gained the ascendancy, however, he judged it prudent to make his escape to England. Returning after a brief interval, under the apprehension that his father in law would be held responsible for his absence, he arrived in Paris in the midst of the Reign of Terror, and had to flee to Switzerland. Soon after his return to France he was elected a member of the Council of Ancients in the period of the Directory. After the coup of the 18th Fructidor (4 September 1797) Dumas, being proscribed as a monarchist, made his escape to Holstein, where he wrote the first part of his Précis des événements militaires (published anonymously at Hamburg, 1800). Recalled to his native country when Bonaparte became First Consul (1799), Dumas took over the organisation of the "Army of Reserve" at Dijon. In 1805 he was nominated a councillor of state. He did good service at the Battle of Austerlitz (2 December 1805), and went in 1806 to Naples, where he became minister of war to Joseph Bonaparte. On the transfer of Joseph to the throne of Spain (1808), Dumas rejoined the French army, with which he served in Spain during the campaign of 1808, and in Germany during that of 1809. After the Battle of Wagram (5–6 July 1809), Dumas participated in negotiating the armistice with Austria. In 1810 he became grand officer of the Legion of Honour and a count of the Empire. In the Russian campaign of 1812 he held the post of intendant general of the army, which involved the charge of the administrative department. The privations he suffered in the retreat from Moscow brought on a dangerous illness. Resuming, on his recovery, his duties as intendant general, he took part in the battles of 1813, and was made prisoner after the capitulation of Dresden. On the accession of Louis XVIII (1814), Dumas rendered his new sovereign important services in connection with the administration of the army. When Napoleon Bonaparte returned from Elba in the Hundred Days (1815), Dumas at first kept himself in retirement, but Joseph Bonaparte persuaded him to present himself to the Emperor, who employed him in organising the National Guard. Obliged to retire after the restoration of Louis XVIII (1815), Dumas devoted his leisure to the continuation of his Précis des événements militaires, of which nineteen volumes, embracing the history of the war from 1798 to the peace of 1807, appeared between 1817 and 1826. A growing weakness of sight, ending in blindness, prevented him from carrying the work further, but he translated Napier's Peninsular War as a sort of continuation to it. In 1818 Dumas returned to favour and became a member of the council of state, from which, however, he was excluded in 1822. After the July Revolution of 1830, in which he took an active part, Dumas was created a peer of France, and re entered the council of state. He died in Paris on 16 October 1837. Besides the Précis des événements militaires, which forms a valuable source for the history of the period, Dumas wrote Souvenirs du lieutenant général Comte Mathieu Dumas (published posthumously by his son, Paris, 1839).