Кіріспе
Американдық боксшы (1941–2011)
Рональд Дэвид Лайл (12 ақпан 1941 – 26 қараша 2011) – 1971 жылдан 1980 жылға дейін және 1995 жылы кәсіби рингте өнер көрсеткен американдық боксшы. 1975 жылы Мұхаммед Алиге қарсы ауыр салмақтағы әлем чемпионаты үшін күрескенмен жеңіліс тапты. Лайл өте күшті соққысымен, көрермендерге ұнайтын жекпе-жек стилімен, рингтегі батылдығы мен жігерімен танымал болды. Ол Бастер Матисті, Оскар Бонавенаны, Джимми Эллисті, Висенте Рондонды, Эрни Шеверсті, Джо Багнерді, Грегорио Пералтаны және Скотт Ледуксті жеңгенімен, 1976 жылы Джордж Форманмен өткізген жекпе-жегі ең әйгілісі болып саналады, және ол жекпе-жек «The Ring» журналымен «Жыл жекпе-жегі» деп танылды.
Ерте өмір
Лайл Уильям мен Нелли Лайлдың Огайо штатының Дейтон қаласында туған 19 баланың үшіншісі болды. 1954 жылы олар Денверге (Колорадо штаты) көшіп барды, онда оның әкесі Бакли әуе базасында құм тазалаушы болып жұмыс істеді. Қаланың солтүстік-шығысындағы тұрғын үйлерде өскен Лайл көше бандаларымен араласты және 19 жасында, Мануаль орта мектебінен шығып қалғаннан кейін, 21 жастағы қарсы банда мүшесінің өліміне қатысты. Лайл шабуыл жасалғанын және оқ атып өлтірмегенін айтты, бірақ ол екінші дәрежелі кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, Колорадо штатының түрмесінде 15-25 жылға сотталды. Ол операцияда жатып, басқа тұтқынның пышағынан жарақат алды, бірақ 36 қан құюдан кейін аман қалды. Сонымен қатар, ол Canon City Rockbusters командасында ойнады. 1962 жылдың 4 шілдесінде ол түрмедегі бокс жарысын көрермен ретінде тамашалады, сол кезде ол өзі де қатыса алатынын түсінді. Оның түрмедегі бокс дебюті 1964 жылы өтті. Лайл түрмедегі спорт директоры, лейтенант Клифф Маттаксты боксқа қызығушылық танытқаны үшін алғыс айтты. Бірақ Маттакс Лайлға алғашқы рет жақындасып, достыққа шақырғанда, ол оны жылы қабылдамады: "Сіз – күзетші, ал мен – сотталған. Мен өзім келдім, өзім кетемін". Бірақ пышақ жарақатынан жазылғаннан кейін ол ойын өзгертті. "Бұл менің өмірімдегі шешімді қадам болды. Маттакс ақ нәсілді, форма киген, бірақ ол шынымен де қамқорлық жасады. Ол маған және менің қабілетіме сенді. Сол сәтте мен табысқа жетуге шешім қабылдадым", - деді Лайл кейін. Ал Маттакс: "Мен осының нәтижесі үшін өзіме ешқандай еңбекақы алғым келмейді, бірақ Рон шынымен де джентльменге айналды", - деді. Ол теледидардан бокс көрді де, "Мен одан да жақсы жасай аламын" деді. Ұзақ өтпей түрмеге боксшылар шақырылып, онымен жекпе-жек өткізді. Түрме бокс командасының алғашқы жекпе-жегінде Лайлдың Техас Джонсоннан жеңілгені айтылды. Алайда ол түрмедегі бокс жекпе-жегінен ешқашан жеңіліске ұшырамады. Колорадо штатының түрме бастығы Уэйн Паттерсонның айтуынша, Лайл "табиғи спортшы" болған. 1969 жылы Лайл шартты түрде босатылуға құқылы болды, бірақ екі рет бас тартты. Оған кәсіби боксшы карьерасы шартты түрде босату жоспарына сәйкес келмейтіні айтылды. Бақытымызға орай, оның даңқы Денверге жетті, онда Денвер Рокс бокс командасы жақында ғана қысқа өмір сүрген Халықаралық бокс лигасына қосылған болатын. Кабельдік теледидар жетекшісі, Америка баскетбол қауымдастығының президенті, Денвер Рокс бокс және Юта Старс баскетбол командаларының иесі Билл Дэниелс Лайлға өзіне тиесілі фирмада дәнекерлеуші болып жұмыс істеуге ұсыныс жасады. 1969 жылдың 9 қарашасында Лайл 7,5 жылдық мерзімінен кейін түрмеден шартты түрде босатылды. Келесі күні таңертең ол Денвердегі Рокс спорт залына (кейіннен Елкс спорт залы деп аталды) келді және Рокс командасымен сынақтан өтті. Ол командаға ілікті, ал соңынан келген он бес айда, кәсіпқой боксқа өтуден бұрын, бірнеше турнирде жеңіске жетті. "Мен Рокс туралы айналадағылардан сұрадым. Олар маған ауыр салмақта (Ричард Арчулетта мен Дэн Гермосильо) бар екенін айтты. Мен оны жеңе аламын деп ойладым, сондықтан жанында қалдым". Оларды белгілі боксшы Бобби Льюис жаттықтырды. Бір айдан аз уақыт өткен соң Лайл командамен әуесқойлық дебютін жасады, Рокстың ауыр салмақтағы бұрынғы жеңілісін өтеді және 215 фунт салмақта команданың ауыр салмақ чемпионы атанды. Лайлдың алғашқы аматорлық жеңісі Фред Хоупеге (кейін Леон Спинкстің соңғы қарсыласы болады) үшінші раундта нокаутпен жеңіс болды. Ол 1970 жылғы Ұлттық ААУ ауыр салмақ чемпионы (бұрын жеңіліске ұшырамаған Филадельфиялық Майк Монтгомериді жеңіп алды), 1970 жылғы Солтүстік Американың әуесқой ауыр салмақ чемпионы және 1970 жылғы Халықаралық бокс лигасының ауыр салмақ чемпионы атанды. NAA титулын жеңгеннен кейін Лайл АҚШ Ұлттық бокс командасының мүшесі болды, ол әлі де шартты түрде босатылғандықтан, АҚШ-ты тастап, Еуропаға бокс сапарына баруға рұқсат алды, Италия, Югославия және Румынияға барып, жергілікті ауыр салмақтағы үздік боксшылармен кездесті. Ол румындық Иону Алексеге қарсы жеңіліске ұшырады, бірақ совет армян ауыр салмағы Камо Сароянды (89–9) арқанға ұрып жіберді (рефери тоқтатып, Сароянды одан әрі ұрып-соғудан сақтады) ABC телеарнасының Wide World of Sports телебағдарламасында көрсетілген матчта, ол өзінің тұрақты жұмысынан бас тартты. (Фрейзер Лайлды 19 қаңтарда Нью-Йорктегі Киамеша көлінде екі раундтық көрмеге шақырды, бірақ Лайл кеңес боксшыларымен күресуге дайындықпен айналысты.)
Кәсіби мансап
Лайл кәсіби бокста өте кеш бастады. Ол Билл Дэниелс басшылығымен, Бобби Льюис жаттықтырушысымен кәсіби боксшыға айналды. Оның алғашқы жекпе-жегі 30 жасында Колорадо штатының Денвер қаласында А. Дж. Стейплзға қарсы өтті, ол екінші раундта нокаутпен жеңіске жетті. Лайл 19–0 есебімен, 17 нокаутпен 5-ші салмақ дәрежесіндегі үздік боксшылар тізіміне енді. Ол атақты Висенте Рондон (жеңіл салмақ чемпионы), алып Бастер Матис сияқтыларды әсерлі нокаутпен жеңді және бұрынғы WBA ауыр салмақ чемпионы Джимми Эллисті бірауызды шешіммен жеңіп алды. Бастер Матисті жеңгеннен кейін Лайл қазіргі талассыз чемпион Джо Фрейзермен жұдырықтасуға ниеттенгенін айтты: "Мен дайын болғанда ғана. Мен ешқандай жеңілдік іздемеймін". Фрейзердің менеджері және қызығушылықпен бақылаған Янси Дурхам Лайлдың соққы қуатын жоғары бағалады.
Лайл мен Форман
Лайл 1976 жылы әйгілі боксшы Джордж Форманмен өткізген жекпе-жегімен ең көп танылды. Форман "Жуңғалдағы шайқаста" Алиден алғаш рет жеңілгеннен кейін рингке оралды. Бұл жекпе-жек ауыр салмақтағы бокс тарихындағы ең тартымды және қатыгез кездесулердің бірі деп есептеледі. Лайл бұрынғы чемпионға қарсы белсенді шабуылға шығып, бірінші раундта жеңіске жетті. Бір сәтте ол Форманды күшті оң соққымен, содан кейін денеге ауыр соққымен құлатты. Екінші раундта нокаутқа ұшыруға жақын келген Лайл, раунд жоспарланған үш минуттың орнына екі минутқа ғана созылғандықтан, өзін жинап алды. Кейін Лайл төртінші раундта Форманды екі рет жерге түсірді, ал өзі бір рет құлады. Лайл, Мұхаммед Али және Джимми Янг – кәсіби бокс матчында Форманды құлатып жіберген жалғыз боксшылар. Форман кейін Лайлдың ол кездескен ең мықты қарсыласы болғанын және ең күшті соққыны содан алғанын айтты. Бұрынғы чемпион бесінші раундта нокаутпен жеңіске жетті. Кейін Форман Лайлдың шаршағандықтан жеңілгенін мәлімдеді. Ол Джо Багнерге қарсы даулы жеңіс одіп, қарсыласына күшті дене соққыларын тигізді. Лайл Лас-Вегаста күзетші болып жұмыс істеген кезде тағы бір кісі өлтірген күдікке ілікті. Ол Колорадо штатының түрмесінде бірге отырған адамды өз пәтерінде атып өлтірді. 1978 жылдың 16 желтоқсанында Лайл соттан босатылды. Оның адвокаты Уолтер Гераш Лайлдың Кларкты өзін қорғау үшін атқандығын мәлімдеді. Джордж Форманның сөзіне сенсек, Рон Лайл оның карьерасындағы ең күшті үш боксшының бірі болған – олар Джерри Куни және Кливленд Уильямс еді.
Кейінгі мансап
1979 жылы Лайлдың өнері төмендеді. Стен Уорд және Скотт Ледукспен болған тең түсулерге Линн Боллдан күтпеген бір соққымен жеңіліс ілесіп келді. Болл кейін басқа да белгілі боксшылармен жұдырықтасты, бірақ осындай сәттілікке ешқашан жете алмады. "Ринг" журналы Лайлдың одан кейін "Ешкім мені осылай жеңе алмайды" деген сөздерін келтірді. Дегенмен ол рингке қайта оралды, бірақ көп ұзамай қайта зейнеткерлікке шықты. Рон, өсудегі жұлдыз және жеңілмейтін Герри Куниге бірінші раундта нокаутпен жеңілгеннен кейін тағы да зейнеткерлікке кетті. Ол кезде Лайл 39 жасқа толып, ең жақсы жылдары артта қалды.
Қайта оралу
1995 жылы Джордж Форман рингке қайта оралып, ауыр салмақтағы әлем чемпионы атағын қайта жеңгеннен кейін, 54 жастағы Лайл да қысқа қайта оралуға бел буды. Төрт қарсыласын тізгінсіз нокаутқа түсірген соң, Лайл Форменмен реванш өткізуге тырысты. Бірақ, бұл жекпе-жек такырыпқа көтерілмеді және Лайл бокстан кетуге мәжбүр болды.
Зейнеткерлік
Лайл Колорадо штатының Денвер қаласындағы «Денвер Ред Шилд» бокс залын басқарды. Ол жеңіл велтер салмақтағы Виктор Ортиздің бұрынғы жаттықтырушысы болды, ол өз мансабының әуесқой кезеңінде Денверден шығып саяхаттаған. 1992 жылы Лайл Лас-Вегастан келген жас және үміткер Араш Хашемиді жаттықтырды, және оның жетекшілігімен Хашеми екі Алтын қолғап чемпионатын жеңіп алды.
Өлім
Лайл 70 жасында, 2011 жылдың 26 қараша күні күрт асқазан ауруының салдарынан қайтыс болды.
Лайл БАҚ-та және танымал мәдениетте
"Off the Ropes: the Ron Lyle Story" атты өмірбаяны Кандис Тофт жазды және 2010 жылдың мамыр айында Ұлыбританияда Scratching Shed Publishing баспасынан жарық көрді. Ол 2018 жылдың қазан айында АҚШ-та Hamilcar Publications баспасымен қайта жарияланды. Рон Лайл 2009 жылғы "Алимен бетпе-бет" деректі фильмінде өмірі мен карьерасы туралы әңгімелейді. Алимен болған жекпе-жегі туралы, төреші Фредди Нуньез жекпе-жекті тоқтатқанда ол: "Мен оған сенбедім, білесіз бе. Барлық төрешілердің бағасы бойынша мен жеңіске ұмтылып тұрғанмын. [ ] Маған ренжімеді ме? Оны еске алмайтын болдық. Мен бұны жеке қабылдаған емеспін. Егер Али болмағанда, сіз қазір Рон Лайлмен сөйлесіп отырар ма едіңіз? Не туралы?" деді. Осы деректі фильмде ол түрмеде отырғанда, күніне бір рет шпинаттан тұратын бір тағамды ғана жегенін, сонда күн сайын бір сағаттың ішінде 1000-ға дейін иық көтеру жасайтынын айтты.
Кәсіби бокс жазбасы
Жоқ. (No)ResultRecordOpponentTypeRound, timeDateLocationNotes51Win43–7–1 Dave SlaughterTKO2 (10)18 тамыз, 1995 50Win42–7–1 Ed StricklandKO29 маусым, 1995 49Win41–7–1 Tim PollardTKO212 мамыр, 1995 48Win40–7–1 Bruce JohnsonKO4 (10)7 сәуір, 1995 47Loss39–7–1 Gerry CooneyKO1 (10), 24 қазан, 1980 46Win39–6–1 George O'MaraKO10 (10), 23 тамыз, 1980 45Win38–6–1 Al NeumannTKO10 (10)19 маусым, 1980 44Loss37–6–1 Lynn BallTKO2 (10), 12 желтоқсан, 1979 43Win37–5–1 Scott LeDouxSD1012 мамыр, 1979 42Win36–5–1 Fili MoalaTKO8 (10), 6 сәуір, 1979 41Win35–5–1 Horace RobinsonRTD (Corner retirement)8 (10), 3 маусым, 1978 40Win34–5–1 Stan WardMD (Majority decision)1014 қыркүйек, 1977 39Win33–5–1 Joe BugnerSD1220 наурыз, 1977 38Loss32–5–1 Jimmy YoungUD126 қараша, 1976 37Win32–4–1 Kevin IsaacTKO7 (10), 11 қыркүйек, 1976 36Loss31–4–1 George ForemanKO5 (12), 24 қаңтар, 1976 35Win31–3–1 Earnie ShaversTKO6 (12), 13 қыркүйек, 1975 34Loss30–3–1 Muhammad AliTKO11 (15), 16 мамыр, 1975 33Loss30–2–1 Jimmy YoungUD1011 ақпан, 1975 32Win30–1–1 Al JonesTKO5 (10), 13 желтоқсан, 1974 31Win29–1–1 Boone KirkmanTKO8 (10), 17 қыркүйек, 1974 30Win28–1–1 Jimmy EllisUD1216 шілде, 1974 29Win27–1–1 Oscar BonavenaUD1219 наурыз, 1974 28Draw26–1–1 Gregorio PeraltaPTS (Points draw)1017 қараша, 1973 27Win26–1 Larry MiddletonUD1031 қазан, 1973 26Win25–1 Jürgen BlinTKO2 (10), 4 қазан, 1973 25Win24–1 Jose Luis GarciaKO3 (10), 15 тамыз, 1973 24Win23–1 Lou BaileyUD103 шілде, 1973 23Win22–1 Wendell NewtonSD (Split decision)1011 маусым, 1973 22Win21–1 Gregorio PeraltaUD1012 мамыр, 1973 21Win20–1 Bob StallingsUD1014 сәуір, 1973 20Loss19–1 Jerry QuarryUD129 ақпан, 1973 19Win19–0 Larry MiddletonKO3 (10), 9 желтоқсан, 1972 18Win18–0 Luis Faustino PiresKO3 (10), 28 қазан, 1972 17Win17–0 Buster MathisKO2 (10), 29 қыркүйек, 1972 16Win16–0 Vicente RondónTKO2 (10), 11 шілде, 1972 15Win15–0 Mike BoswellTKO7 (10)25 мамыр, 1972 14Win14–0 Mel TurnbowTKO4 (10), 10 мамыр, 1972 13Win13–0 George JohnsonKO3 (10), 25 наурыз, 1972 12Win12–0 Chuck LeslieTKO2 (10), 22 қаңтар, 1972 11Win11–0 Bill DroverKO2 (10), 18 желтоқсан, 1971 10Win10–0 Jack O'HalloranKO4 (10), 26 қараша, 1971 9Win9–0 Joe E LewisKO3 (10)10 қараша, 1971 8Win8–0 Manuel RamosUD109 қазан, 1971 7Win7–0 Eddie LandTKO7 (10)1 қыркүйек, 1971 6Win6–0 Frank NiblettKO9 (10)11 тамыз, 1971 5Win5–0 Leroy CaldwellUD (Unanimous decision)524 шілде, 1971 4Win4–0 Edmund StewartTKO2 (6)16 шілде, 1971 3Win3–0 Gary BatesKO3 (4), 19 маусым, 1971 2Win2–0 Art MillerKO (Knockout)5 (6)22 мамыр, 1971 1Win1–0 A J StaplesTKO (Technical knockout)2 (6)23 сәуір, 1971