Ревматоидты артрит: себептері, белгілері және емдеуі

Ревматоидты артрит – қабынулы аутоиммундық ауру. Симптомдар бірте-бірте пайда болады. Емдеу мақсаты: ауырсынды азайту, қабынуды басу, денсаулықты жақсарту.

26 мин оқу

100%

Дереккөз: Rheumatoid arthritis — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Аутоиммундық артриттің түрі. Ревматоидты артрит (РА) – негізінен буындарға әсер ететін, ұзаққа созылатын аутоиммундық ауру. Көбінесе симптомдар апталар немесе айлар бойы бірте-бірте пайда болады. Емдеудің мақсаты – ауырсынды азайту, қабынуды басу және адамның жалпы денсаулығын жақсарту. Бұған демалыс пен физикалық жаттығулардың арасын дұрыс табу, буындарды қолдауға арналған бандаждар мен тіреулерді пайдалану немесе көмекші құралдар қолдану көмектеседі. Ауырсынды басатын дәрілер, стероидтар және қабынуға қарсы емес препараттар (ҚҚЕП) жиі симптомдарды жеңілдету үшін қолданылады. Дегенмен, олардың жанама әсерлері болуы мүмкін. Кей жағдайларда буындарды жөндеу, ауыстыру немесе біріктіру үшін хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Дамыған елдердегі ересектердің арасында бұл аурудың таралуы 0,5–1% құрайды, ал жыл сайын 100 000 адамға шаққанда 5–50 адамда жаңадан осы ауру пайда болады. Ауру көбінесе орта жаста басталады және әйелдер ерлерге қарағанда 2,5 есе жиірек аурады. Ревматоидты артритті алғаш 1800 жылы Париждікі Августин Якоб Ландре Бове (1772–1840) сипаттаған. «Ревматоидты артрит» термині грек тілінен алынған, ол «сулы және қабынулы буындар» деген мағынаны білдіреді.

Белгілері мен симптомдары

Ревматоидты артрит негізінен буындарға әсер етеді, бірақ жағдайдың 15-25 пайызынан астамында басқа органдарға да әсер етеді. Осымен байланысты проблемаларға жүрек-қан тамырлары аурулары, остеопороз, интерстициалды өкпе ауруы, инфекция, қатерлі ісік, шаршау, депрессия, психикалық қиындықтар және жұмыс істеудегі қиындықтар жатады.

Бөлшектер

Бүйір буындарының артриті – синовиялық мембрананың қабынуымен сипатталады. Буындар ісінеді, сезімтал болады және жылынады, ал қаттылық олардың қозғалысын шектейді. Уақыт өте келе, көптеген буындарға әсер етеді (полиартрит). Ең көп зардап шегетін буындар – қол, аяқ және мойын омыртқасының кіші буындары, бірақ иық және тізе сияқты ірі буындар да зардап шегуі мүмкін. РА әдетте қабыну белгілерімен көрінеді: зақымдалған буындар ісіп, жылы болып, ауырып, қатты болады, әсіресе таңертең оянғанда немесе ұзақ уақыт бойы қозғалмағаннан кейін. Таңертеңгі қаттылық – аурудың маңызды белгісі, ол әдетте бір сағаттан астам уақытқа созылады. Аурудың бастапқы кезеңдерінде жеңіл қозғалыстар симптомдарды жеңілдетуі мүмкін. Бұл белгілер ревматоидты артритті буындардың қабынуға байланыссыз проблемаларынан, мысалы, остеоартриттен ажыратуға көмектеседі. Қабынуға жатпайтын артритте қабыну белгілері мен таңертеңгі қаттылық азырақ байқалады. РА-мен байланысты ауырсыну қабыну ошағында пайда болады және нейропатиялық емес, ноцицептивті болып жіктеледі. Буындар көбінесе симметриялық түрде зақымданады, бірақ бұл міндетті емес, ал бастапқы көрінісі асимметриялық болуы мүмкін. Патология прогрессірлеген кезде қабыну белсенділігі шеміршектердің таянуына, буын бетінің эрозиясына және қирауына алып келеді, бұл қозғалыс амплитудасын шектейді және деформацияға әкеледі. Саусақтардың қай буындарына көбірек әсер еткеніне байланысты, олардың кез келген деформациясы дамуы мүмкін. Остеоартритте де кездесетін ерекше деформацияларға: шығарылған сүйек ауытқуы, бутонньер деформациясы (немесе «бұғашақ тесігі» деформациясы, қолдың проксималды интерфалангиялық буынының иілуі және дистальды интерфалангиялық буынының кеңеюі), лебедь мойны деформациясы (проксималды интерфалангиялық буынның гиперэкстензиясы және дистальды интерфалангиялық буынның иілуі) және «Z бас бармағы» жатады. «Z бас бармағы» немесе «Z деформациясы» – интерфалангиялық буынның гиперэкстензиясы, метакарпофалангиялық буынның тұрақты иілуі және сублюксациясынан тұрады, бұл бас бармаққа «Z» пішінін береді.

Arthritis of joints involves inflammation of the synovial membrane. Joints become swollen, tender and warm, and stiffness limits their movement. With time, multiple joints are affected (polyarthritis). Most commonly involved are the small joints of the hands, feet and cervical spine, but larger joints like the shoulder and knee can also be involved. RA typically manifests with signs of inflammation, with the affected joints being swollen, warm, painful and stiff, particularly early in the morning on waking or following prolonged inactivity. Increased stiffness early in the morning is often a prominent feature of the disease and typically lasts for more than an hour. Gentle movements may relieve symptoms in early stages of the disease. These signs help distinguish rheumatoid from non inflammatory problems of the joints, such as osteoarthritis. In arthritis of non inflammatory causes, signs of inflammation and early morning stiffness are less prominent. The pain associated with RA is induced at the site of inflammation and classified as nociceptive as opposed to neuropathic. The joints are often affected in a fairly symmetrical fashion, although this is not specific, and the initial presentation may be asymmetrical. As the pathology progresses the inflammatory activity leads to tendon tethering and erosion and destruction of the joint surface, which impairs range of movement and leads to deformity. The fingers may develop almost any deformity depending on which joints are most involved. Specific deformities, which also occur in osteoarthritis, include ulnar deviation, boutonniere deformity (also "buttonhole deformity", flexion of proximal interphalangeal joint and extension of distal interphalangeal joint of the hand), swan neck deformity (hyperextension at proximal interphalangeal joint and flexion at distal interphalangeal joint) and "Z thumb." "Z thumb" or "Z deformity" consists of hyperextension of the interphalangeal joint, fixed flexion and subluxation of the metacarpophalangeal joint and gives a "Z" appearance to the thumb.

Тері

Ревматоидтық түйін, кейде теріде кездесетін, ең көп таралған буынға қатысты емес белгісі болып табылады және ревматоидты артритпен ауыратын адамдардың 30%-ында анықталады. Бұл патологтарға «некротизациялық гранулома» деп белгілі қабыну реакциясының бір түрі. Түйіннің қалыптасуының бастапқы патологиялық процесі белгісіз, бірақ оның синовитке ұқсас болуы мүмкін, себебі екеуінде де ұқсас құрылымдық ерекшеліктер кездеседі. Түйіннің орталық аймағы фибриноидтық некрозбен сипатталады, ол жарылуы мүмкін және зақымдалған синовиалдық кеңістікте және оның айналасында табылған фибринге бай некроздық материалға сәйкес келеді. Некроздың айналасында палисадалық макрофагтар мен фибробласттардың қабаты орналасқан, бұл синовиумның интималық қабатына, ал лимфоциттер мен плазмалық жасушалардың шоғырлары бар коннективтік тінінің қабықшасы – синовиттің суб-интималық аймағына сәйкес келеді. Типикалық ревматоидтық түйін диаметрі бірнеше миллиметрден бірнеше сантиметрге дейін болуы мүмкін және көбінесе шынтақ, өкше, саусақ буындары немесе қайта-қайта механикалық күш түсетін басқа да аймақтар сияқты сүйек шығыңқыларында табылады. Түйіндердің пайда болуымен оң РФ (ревматоидтық фактор) титрі, АСПА және ауыр эрозиялық артрит байланысты. Сирек жағдайда олар ішкі органдарда немесе дененің әртүрлі жерлерінде пайда болуы мүмкін. Ревматоидты артритте васкулиттің бірнеше түрі кездеседі, бірақ көбінесе ұзаққа созылған және емделмеген ауруларда көрінеді. Ең көп кездесетін жағдайы – кішкентай және орташа көлемді қантамырлардың зардап шегуі. Сондықтан ревматоидты васкулит көбінесе тері жараларымен және мононеврит мультиплексі деп аталатын васкулиттік нерв инфарктісімен бірге жүреді. Басқа, сирек кездесетін, терімен байланысты симптомдарға пиодерма гангренозум, Свитт синдромы, дәрілік реакциялар, эритема нодозум, лобтық панникулит, саусақ терісінің атрофиясы, алақан эритемасы және терінің әлжуаздығы (көбінесе кортикостероидтерді қолданудан нашарлайды) жатады. Диффузиялық алопеция ареата (диффузиялық АА) ревматоидты артритпен ауыратын адамдарда жиірек кездеседі.

Өкпелер

Өкпе фиброзы – ревматоидты артриттің танымал асқынуы. Сонымен қатар, бұл метотрексат және лефлуномид сияқты емдердің сирек кездесетін, бірақ жақсы белгілі салдары болып табылады. Каплан синдромы – ревматоидты артритпен ауыратын және қосымша көмір шаңына ұшыраған адамдардағы өкпедегі түйіндерді сипаттайды. Экссудативті плевралық эффузиялар да ревматоидты артритпен байланысты.

Жүрек және қан тамырлары

Ревматоидты артритпен ауыратын адамдар атеросклерозға көбірек бейім, және миокард инфарктісі (жүрек ұстамасы) мен инсульт қаупі айтарлықтай жоғарылайды. Басқа да мүмкін болатын асқынулар: перикардит, эндокардит, сол қарыншаның жеткіліксіздігі, клапан қабынуы және фиброз. Көптеген ревматоидты артритпен ауыратын адамдар стенокардия немесе миокард инфарктісі кезінде басқалар сезінетіндей кеуде ауыруын сезінбейді. Жүрек-қан тамырлары қаупін азайту үшін ревматоидты артриттің тудырған қабынуын бақылауда ұстау (ол жүрек-қан тамырлары қаупіне себеп болуы мүмкін), сондай-ақ қан майы мен қан қысымы сияқты басқа да жүрек-қан тамырлары қаупін азайту үшін физикалық жаттығулар мен дәрі-дәрмектерді тиімді пайдалану өте маңызды. Ревматоидты артритпен ауыратын адамдарды емдейтін дәрігерлер қабынуға қарсы препараттарды тағайындағанда жүрек-қан тамырлары қаупіне назар аударуы керек, және асқазан-ішек жүйесіне қолайлы жағдай болғанда, аспириннің төмен дозасын тұрақты түрде қолдануды қарастыруы мүмкін. Ақ қан клеткаларының төмендеуі көбінесе тек бауыр мен көкбауыр үлкейген Фелти синдромымен ауыратын адамдарда кездеседі. Нейтропенияның механизмі күрделі. Қабыну бақыланбағанда тромбоциттердің саны артады.

Басқа

Ревматоидты артриттегі циркадтық сағаттың рөлі, интерлейкин 6 сияқты қабынуға қарсы цитокиндердің қан айналымындағы деңгейінің таңертеңгілікке қарай артуы мен таңертеңгіліктегі буын қатырлауының және ауырудың байланысты екенін көрсетеді.

Бүйрек

Бүйрек амилоидозы емделмеген созылмалы қабынудың нәтижесінде туындауы мүмкін. Пеницилламинмен немесе натрий ауротиомалаты сияқты алтын тұздарымен емдеу мембраналық нефропатияны тудыратын мәлім себептер болып саналады.

Көздер

Көзге тікелей эписклерит немесе склерит түрінде әсер етуі мүмкін, және ауыр жағдайда өте сирек перфорациялық склеромалакияға ұласуы мүмкін. Керісінше, кератоконъюнктивит сиканың жанама әсері жиі кездеседі, ол көз бен ауыздың құрғақтығын тудырады және жас және сілекей бездеріне лимфоциттердің енуінен пайда болады. Құрғақ бұршық қабығының ауыр жағдайы кератитке және көру қабілетінің жоғалуына, сондай-ақ ауырсынуға әкелуі мүмкін. Ауыр құрғақтықтың алдын алу үшін, мұрын-жас түтіктерін бітеу сияқты шаралар қолдану маңызды.

Бауыр

Ревматоидты артритпен ауыратын адамдарда бауыр проблемалары аурудың өзіне байланысты немесе оны емдеу үшін қолданылатын дәрілердің салдарынан туындауы мүмкін.

Нейрологиялық

Шеткершілік нейропатия және көптеген мононевриттер пайда болуы мүмкін. Ең көп кездесетін мәселе – білезік айналасындағы ісінуден ортанша жүйке қысылуынан туындайтын карпальды туннель синдромы. Омыртқаның ревматоидтық ауруы миелопатияға алып келуі мүмкін. Омыртқаның басқа сүйекке қосылған жеріндегі тіс тәрізді өсіндінің эрозиясы және/немесе көлденең байланыстардың әлсіреуі салдарынан атлантоаксиалды сублюксация дамуы мүмкін. Мұндай эрозия (>3 мм) омыртқалардың бірінің екіншісінің үстіне сығуына және омыртқа миын қысып қоюына себеп болуы мүмкін. Алғашқыда ұқыпсыздық байқалады, бірақ тиісті күтім болмаса, бұл төрт мүшелік параличке немесе тіпті өлімге әкелуі мүмкін.

Конституциялық белгілер

Шаршау, көтеріңкі емес температура, жалпы әлсіздік, таңертеңгі қатаю, тәбеттің жоғалуы және салмақ жоғалту сияқты конституциялық белгілер белсенді ревматоидты артритпен ауыратын адамдарда жиі кездесетін жүйелік көріністер болып табылады.

Сүйектері

Ревматоидты артритте қабынулы буындардың айналасында жергілікті остеопороз дамиды. Бұл ішінара қабыну цитокиндерінің әсерінен туындайды деп есептеледі. Жалпы остеопорозға дененің қимылсыздығы, жүйелік цитокин әсері, сүйек миындағы жергілікті цитокин бөлінуі және кортикостероидтармен емдеу ықпал етуі мүмкін.

Қатерлі ісік

Лимфоманың көрінісі жоғарылаған, бірақ ол сирек кездеседі және ревматоидты артриттің емделуімен емес, созылмалы қабынумен байланысты. Жалпы халыққа қарағанда ревматоидты артритпен ауыратындарда меланома емес тері қатерлі ісігінің қаупі артады, бұл ревматоидты артритті емдеу үшін қолданылатын иммуносупрессиялық препараттардың салдары болуы мүмкін.

Тіс

Ревматоидты артритпен ауыратын адамдарда пародонтит және тіс жоғалту жиі кездеседі.

Тәуекел факторлары

РА – жүйелік (тікелей бүкіл организмге) аутоиммундық ауру. РА даму қаупіне кейбір генетикалық және қоршаған орта факторлары әсер етеді.

Генетикалық

Дүние жүзінде ревматоидты артрит ересектердің шамамен 1%-ына және 1000 баланың біреуіне әсер етеді. Зерттеулер көрсеткендей, ревматоидты артрит көбінесе 40-60 жас аралығындағы адамдарға әсер етеді және әйелдерде жиірек кездеседі. HLA (әсіресе HLA DRB1) гендеріндегі қауіпті аллельдер басқа локустарға қарағанда көбірек қауіп тудырады. HLA өзіндік және бөтен молекулаларды тануды басқаратын ақуыздарды кодтайды. Басқа қауіпті локустарға иммундық жолдарды қоса ынталандыратын CD28 және CD40 гендері, цитокин сигналдау, лимфоциттердің рецепторларын белсендіру шегі (мысалы, PTPN22) және туа біткен иммундық белсендіру кіреді, олар HLA мутацияларына қарағанда аз әсер етеді.

Қоршаған орта

РА-ның белгілі эпигенетикалық және қоршаған ортаның қауіп факторлары бар. Көмірқышқылды кремнийге ұшырау РА-мен байланысты.

Теріс нәтижелер

Реартриттің (РА) қоздырғышы ретінде тұрақты түрде анықталған инфекциялық агент жоқ, және аурудың жұқпалы себебін көрсететін ошақтық жағдайлар да байқалған жоқ, бірақ қызыл иек ауруы (периодонтальды ауру) РА-мен тұрақты түрде байланысты.

Патофизиология

Ревматоидты артрит негізінен жасушалардың тұрақты белсенділігі күйінде басталады, бұл буындарда және басқа да органдарда аутоиммунитет пен иммундық кешендерге алып келеді. Аурудың клиникалық көріністері негізінен синовиалдық мембрананың қабынуы және буын зақымдануы болып табылады, ал фибробласттарға ұқсас синовиоциттер осы патогендік процестерде маңызды рөл атқарады. Әйелдерде тәуекелдің жоғарылауын қоршаған орта мен гормоналды факторлар түсіндіруі мүмкін, соның ішінде босанғаннан кейін және гормоналды препараттарды қабылдау. Сезімталдықтың арту мүмкіндігі бар, себебі әдетте толеранттылықты сақтайтын теріс кері байланыс механизмдері, белгілі бір антигендер үшін, мысалы, ревматоидтық фактормен байланысқан IgG Fc және цитруллинді пептидтерге антиденелермен (ACPA – Anticitrullinated protein antibody) байланысқан цитруллинді фибриноген сияқты оң кері байланыс механизмдерімен ығыстырылады. Ревматоидты артритте В-жасушалары жасаған иммундық кешендер мен Т-жасушаларының өнімдерінің қабынудағы салыстырмалы рөлі туралы пікірталас 30 жылдан бері жалғасып келеді, бірақ қабыну орнында ешқандай жасуша қажет емес, тек IgGFc-ге автоантителолар, ревматоидтық факторлар және ACPA ғана қажет, ACPA ревматоидты артритті диагностикалау үшін 80% сезімталдыққа ие. Басқа аутоиммундық аурулар сияқты, ревматоидты артритпен ауыратын адамдарда антиденелердің гликозильденуі бұзылған, және олардың буын қабынуын күшейтетініне сеніледі.

Синовийдегі күшею

Жалпыға таралған иммундық жауап орнасып, бірнеше жыл бойы симптомдар пайда болмайынша, В лимфоциттерінен туындаған плазма жасушалары IgG және IgM кластарының ревматоидтық факторларын және АЦПА-ны көп мөлшерде өндіреді. Бұл заттар Fc рецепторлары арқылы макрофагтарды белсендіреді және RA-дағы қабынудың күшті болуына себеп болатын комплементке байланысады. Автореактивті антиденелердің Fc рецепторларына байланысуы антидененің N гликандары арқылы жүзеге асады, олар РА бар адамдарда қабынуды күшейту үшін өзгереді. Синовиялық макрофагтар мен дендриттік жасушалар MHC II класындағы молекулаларды экспресстеу арқылы антигенді ұсынатын жасушалар ретінде жұмыс істейді, бұл тіндерде иммундық реакцияны құрайды. Фибробласттарға ұқсас синовиоциттер осы патогендік процестерде маңызды рөл атқарады. Маңыздысы, қабыну оқиғалары тек синовиямен ғана шектелмейді, сонымен қатар жүйелік сипатқа ие, дәлелдер Т-көмекшілер профиліндегі қабынуға ықпал ететін өзгерістерді көрсетеді, мысалы, қабынуды тудыратын IL-17A өндіретін Т-көмекші жасушалары және патогендік Th17 жасушалары RA пациенттерінің перифериялық қанындағы жад және эффекттік бөлімдерден шығады. Цитокиндер мен хемокиндер иммундық жасушаларды, яғни белсендірілген Т және В жасушаларын, моноциттерді және фибробласттарға ұқсас синовиоциттерден белсендірілген макрофагтарды буын кеңістігіне тартады және жинақтайды. RANKL және RANK арқылы сигнал беру арқылы олар остеокласттардың өндірісін қозғап, сүйек тінін бұзады. Ревматоидты артрит кезінде синовиумда кездесетін фибробластқа ұқсас синовиоциттерде қалыпты тіндердегі жасушаларға қарағанда өзгеше фенотип байқалады. Ревматоидты артриттегі фибробластқа ұқсас синовиоциттердің агрессивті фенотипі және осы жасушалардың буын микроортасына тигізетін әсері оларды сау фибробластқа ұқсас синовиоциттерден ерекшелейтін ерекшеліктерге біріктірілуі мүмкін. Ревматоидты артриттегі фибробластқа ұқсас синовиоциттердің осы ерекшеліктері жеті жасуша ішкі ерекшелікке және төрт жасуша сыртқы ерекшелікке бөлінеді.]] Қол және аяқтың рентгендік суреттері әдетте көптеген буындар зардап шеккен кезде түсіріледі. РА кезінде аурудың бастапқы сатыларында өзгерістер байқалмауы мүмкін, немесе рентгендік суретте буынға жақын жерде остеопения, жұмсақ тіндердің ісінуі және қалыптыдан кіші буын кеңістігі көрінуі мүмкін. Ауру прогрессіреген сайын сүйек эрозиясы және сублюксация пайда болуы мүмкін. РА-да магниттік-резонанстық томография (МРТ) және ультрадыбыс сияқты басқа да медициналық бейнелеу әдістері де қолданылады. Ультрадыбыстық зерттеудегі жоғары жиілікті (10 МГц немесе одан жоғары) түрлендіргіштер сияқты техникалық жетістіктер ультрадыбыстық суреттердің кеңістіктік ажыратымдылығын жақсартты, дәстүрлі рентгенографияға қарағанда 20%-ға көп эрозияны көрсетеді. Түсті Доплер және қуатты Доплер ультрадыбысы синовиялық қабыну деңгейін бағалауда пайдалы, өйткені олар белсенді синовиттің тамыр сигналдарын көрсете алады. Бұл маңызды, өйткені РА-ның бастапқы кезеңдерінде синовия негізінен зардап шегеді және синовит болашақ буын зақымдануының ең сенімді болжамдық маркері болып табылады.

Once the generalized abnormal immune response has become established – which may take several years before any symptoms occur – plasma cells derived from B lymphocytes produce rheumatoid factors and ACPA of the IgG and IgM classes in large quantities. These activate macrophages through Fc receptor and complement binding, which is part of the intense inflammation in RA. Binding of an autoreactive antibody to the Fc receptors is mediated through the antibody's N glycans, which are altered to promote inflammation in people with RA. Synovial macrophages and dendritic cells function as antigen presenting cells by expressing MHC class II molecules, which establishes the immune reaction in the tissue. The fibroblast like synoviocytes have a prominent role in these pathogenic processes. Importantly inflammatory events are not limited to synovium but it appear to be systemic, evidence suggest that alterations in T helper profile favoring inflammation such as inflammatory IL 17A producing T helper cells and pathogenic Th17 cells are come from both memory and effector compartment in RA patients peripheral blood. Cytokines and chemokines attract and accumulate immune cells, i. e. activated T and B cells, monocytes and macrophages from activated fibroblast like synoviocytes, in the joint space. By signalling through RANKL and RANK, they eventually trigger osteoclast production, which degrades bone tissue. The fibroblast like synoviocytes that are present in the synovium during rheumatoid arthritis display altered phenotype compared to the cells present in normal tissues. The aggressive phenotype of fibroblast like synoviocytes in rheumatoid arthritis and the effect these cells have on the microenvironment of the joint can be summarized into hallmarks that distinguish them from healthy fibroblast like synoviocytes. These hallmark features of fibroblast like synoviocytes in rheumatoid arthritis are divided into seven cell intrinsic hallmarks and four cell extrinsic hallmarks.]] X rays of the hands and feet are generally performed when many joints affected. In RA, there may be no changes in the early stages of the disease or the x ray may show osteopenia near the joint, soft tissue swelling, and a smaller than normal joint space. As the disease advances, there may be bony erosions and subluxation. Other medical imaging techniques such as magnetic resonance imaging (MRI) and ultrasound are also used in RA. Technical advances in ultrasonography like high frequency transducers (10 MHz or higher) have improved the spatial resolution of ultrasound images depicting 20% more erosions than conventional radiography. Color Doppler and power Doppler ultrasound are useful in assessing the degree of synovial inflammation as they can show vascular signals of active synovitis. This is important, since in the early stages of RA, the synovium is primarily affected, and synovitis seems to be the best predictive marker of future joint damage.

Қанды тексеру

РА клиникалық тұрғыдан күдік туындаған жағдайда, дәрігер ревматоидтық факторды (РФ) және антицитруллиндік ақуыз антиденелерін (АКПА, анти-КПК антиденелері ретінде өлшенеді) тексеруі мүмкін. Тест шамамен үштен екісінде оң нәтиже береді, бірақ РФ немесе ККК антиденелерінің теріс болуы РА-ны жоққа шығармайды; керісінше, артрит серонегативті деп аталады, бұл РА-мен ауыратын адамдардың шамамен үштен бірінде кездеседі. Аурудың алғашқы жылында ревматоидтық фактор теріс болуы мүмкін, ал кейбір адамдар уақыт өте келе серопозитивті болады. РФ – бұл спецификалық емес антитело және ол дені сау адамдардың шамамен 10%-ында, гепатит С сияқты көптеген басқа созылмалы инфекцияларда, сондай-ақ Шёгрен синдромы және жүйелік қызыл жегішек сияқты созылмалы аутоиммундық ауруларда кездеседі. Сондықтан, бұл тест РА-ға тән емес. РФ сияқты, ККК антиденелері де көбінесе симптомдар пайда болғанға дейін анықталады. РА-мен ауыратын науқастарды ерте анықтау үшін диагностикалық мүмкіндіктерді жақсарту және осы науқастардың тәуекел деңгейін бағалау үшін ревматология саласында РФ және ККК-қа қосымша маркерлерді іздеу жалғасуда. 14-3-3η (YWHAH) – бұл РФ және ККК-ны толықтыратын, сондай-ақ С-реактивті белок сияқты басқа серологиялық көрсеткіштермен бірге қолданылатын маркерлердің бірі. Жүйелі шолуда 14-3-3η ревматология саласына пайдалы қосымша ретінде сипатталды. Авторлар 14-3-3η маркерінің қан сарысуы негізіндегі нәтижелері клиникалық дәрігерлерге қолжетімді құралдар жиынтығына қосымша болып табылатынын және оның клиникалық тиімділігін растайтын жеткілікті клиникалық деректер бар екенін көрсетеді. Бұл кезеңде артриттің басқа себептерін ажырату үшін эритроциттердің шөгінділу жылдамдығы (ЭШЖ), С-реактивті белок, толық қан анализі, бүйрек функциясы, бауыр ферменттері және басқа иммунологиялық тесттер (мысалы, антиядролық антитело/АНА) сияқты басқа да қан тесттері жасалады. Ферритин деңгейінің жоғарылауы гемохроматозды, РА-ны имитациялайтын жағдайды, немесе Стилл ауруын, ревматоидты артриттің серонегативті, көбінесе жасөспірімдерде кездесетін түрін көрсетуі мүмкін.

Сыныптастыру критерийлері

2010 жылы 2010 ACR / EULAR ревматоидты артритті жіктеу критерийлері енгізілді. Жаңа критерийлер диагностикалық емес, созылмалы түріне даму мүмкіндігі жоғары ауруды анықтауға арналған жіктеу критерийлері. Бұл жаңа жіктеу критерийлері 1987 жылғы «ескі» ACR критерийлерін күштен шығарды және ерте РА диагностикасына бейімделген. Американдық ревматология колледжі (ACR) және Ревматозға қарсы Еуропалық лига (EULAR) бірлесіп жариялаған «жаңа» жіктеу критерийлері 0 мен 10 аралығындағы баллдық жүйені белгілейді. Диагностикада төрт сала қарастырылады: Бұл критерий қазір маңызды емес, себебі осы критерий емдеудің алдын алуға тиіс зақымның түрін көрсетеді.

Генетикалық факторлар

HLA DR1B1, TRAF1, PSORS1C1 және микроРНК 146a сияқты генетикалық факторлар емдеуге қиын келген ревматоидты артритпен байланысты, ал басқа гендік полиморфизмдер биологиялық модификацияланатын ревматизмге қарсы препараттарға (bDMARD) жауап берумен байланысты. FOXO3A генінің аймағы ең нашар белгілермен байланысты екені хабарланды. FOXO3A-дағы кіші аллель ревматоидты артритпен ауыратын науқастарда моноциттердің әртүрлі жауабын тудырады. FOXO3A қабынуға қарсы емес, қабынуды күшейтетін цитокиндердің, соның ішінде TNFα-ның өсуіне әкелуі мүмкін. STAT4, PTPN2, PSORS1C1 және TRAF3IP2 гендері сияқты мүмкін гендік полиморфизмдер TNF ингибиторларына жауап берумен байланысты.

HLA-DR1 және HLA-DRB1 гендері

HLA DRB1 гені адам лейкоциттік антиген (HLA) кешені деп аталатын гендер отбасының бір бөлігі болып табылады. HLA кешені – ірі гистоқолайлылық кешенінің (MHC) адам нұсқасы. Қазіргі уақытта HLA DRB1 генінің кем дегенде 2479 түрлі нұсқасы анықталды. HLA DRB1 аллельдерінің болуы радиографиялық зақымдануды болжауға мүмкіндік береді, бұл ACPA дамуымен ішінара байланысты болуы мүмкін, сондай-ақ қан сарысуындағы қабыну деңгейінің жоғарылауымен және ісінген буын санының көптігімен де байланысты. HLA DR1 ең қауіпті HLA DRB1 аллелімен кодталады, олар антицитруллиндік ақуыз антиденелерінің дамуымен байланысты сақталған 5 аминқышқылдық тізбекке ие. HLA DRB1 генінің ауру дамуымен байланысы күштірек. Ревматоидты артритке (РА) бейімділік және оның нәтижесі белгілі бір HLA DR аллельдерімен байланысты болуы мүмкін, бірақ бұл аллельдер этностық топтар мен географиялық аймақтарға қарай өзгереді.

МикроРНК

МикроРНК-лар осы аурудың дамуына қатысты факторлардың бірі болып табылады. МикроРНК әдетте мақсатты ақуыздардың экспрессиясын теріс реттегіш ретінде жұмыс істейді және биологиялық терапиядан (bDMARDs) немесе ревматизмге қарсы препараттардан кейін олардың концентрациясы артуы мүмкін. Анти-TNFα/DMRADs комбинациялық терапиясына дейін және кейін miRNA деңгейі, емдеу нәтижесін болжау және бақылау үшін жаңа биомаркерлер болуы мүмкін. Мысалы, анти-TNFα/DMRADs комбинациялық терапиясы олардың кейбіреулерін айтарлықтай жоғары реттегені анықталды. Мысалы, miRNA 16 5p, miRNA 23 3p, miRNA125b 5p, miRNA 126 3p, miRNA 146a 5p, miRNA 223 3p. Қызықтысы, терапиядан кейін осы miRNA-лардың жоғарылауын тек жақсы жауап берген пациенттерде ғана байқады, бұл TNFα, интерлейкин (IL) 6, IL 17, ревматоидтық фактор (RF) және С-реактивті белок (CRP) деңгейінің төмендеуімен қатар жүрді.

Прогрессияны бақылау

Ревматоидты артриттің ремиссиясын бақылау үшін көптеген құралдарды қолдануға болады. DAS28: 28 буындардың ауру белсенділігі көрсеткіші (DAS28) РА ауруының белсенділігі мен емдеуге жауапты бағау үшін кеңінен қолданылады. Бұған кіретін буындар (екі жақты): проксималды интерфалангиялық буындар (10 буын), метакарпофалангиялық буындар (10), білезіктер (2), шынтақтар (2), иықтар (2) және тізелер (2). Бұл буындарды қараған кезде, қол тигізгенде сезімталдық (TEN28) және ісіну (SW28) көрсеткіштері бойынша буындардың саны есептеледі. Эритроциттердің тұнбалану жылдамдығы (ESR) өлшенеді, ал науқас соңғы 7 күндегі ауру белсенділігін 0 мен 100 аралығындағы шкала бойынша субъективті бағалайды, мұнда 0 – «белсенділік жоқ», ал 100 – «ең жоғары мүмкін белсенділік». Осы параметрлерді ескере отырып, DAS28 келесідей есептеледі:

Қазіргі DAS28 | Бастапқы мәннен DAS28 төмендеуі | Нәтиже
---|---|---
> 1.2 | > 0.6, бірақ ≤ 1.2 | Жақсы жақсару
| ≤ 0.6 | Орташа жақсару
| ≤ 3.2 | Белсенділік жоқ
> 3.2, бірақ ≤ 5.1 | > 1.2 | Орташа жақсару
| > 0.6, бірақ ≤ 1.2 | Орташа жақсару
| ≤ 0.6 | Жақсару жоқ
> 5.1 | > 1.2 | Өте белсенді
| > 0.6, бірақ ≤ 1.2 | Орташа жақсару
| ≤ 0.6 | Жақсару жоқ

Бұл емнің тиімділігінің әрдайым сенімді көрсеткіші бола бермейді. Басты шектеулердің бірі – төмен деңгейдегі синовит байқалмай қалуы мүмкін. Ревматоидты артриттің ремиссиясын бақылауға арналған басқа құралдар: ACR EULAR ревматоидты артрит ремиссиясының уақытша анықтамасы, ауру белсенділігінің оңайлатылған индексі және клиникалық ауру белсенділігінің индексі. Кейбір көрсеткіштерге медициналық қызметкердің қатысуы қажет емес және науқасқа өзін-өзі бақылауға мүмкіндік береді, мысалы, HAQ DI.

Менеджмент

Ревматоидты артриттің емделу жолы жоқ, бірақ емдеулер симптомдарды жақсартуға және аурудың прогрессирлеуін баяулатуға мүмкіндік береді. Ауруды өзгертетін емдеу ертерек және агрессивті түрде қолданғанда ең жақсы нәтижелерді береді. Жақында жасалған жүйелі шолудың нәтижелеріне сәйкес, ісік некрозы факторымен (TNF) және TNF емес биологиялық препараттармен метотрексатты (MTX) бірге қолдану, әлдебір метотрексатпен немесе биологиялық препаратпен жеке емдеумен салыстырғанда, ауруды бақылаудың жақсаруына, ауру белсенділігінің көрсеткіші (DAS) бойынша ремиссияға және функционалдық мүмкіндіктерге әкеледі. Емдеудің мақсаты – ауырсыну және ісіну сияқты симптомдарды азайту, сүйек деформациясының (мысалы, рентгенде көрінетін сүйек эрозиясы) алдын алу және күнделікті өмірлік қызметке қабілеттілікті сақтау. Бұл, негізінен, ауруды өзгертетін антиревматикалық препараттармен (DMARDs) шешіледі; дозаланған физикалық белсенділік; ал ауырсынуды басқару үшін анальгетиктер мен физиотерапия қолданылуы мүмкін. Ауырсынуды емдеу үшін бензодиазепиндерді (мысалы, диазепам) қолдану ұсынылмайды, себебі олар тиімді емес және қауіпті жағдайларға алып келуі мүмкін.

Өмір салты

Түйіндердің мықтылығын және жалпы дене функциясын сақтау үшін жүйелі жаттығулар қауіпсіз және пайдалы деп ұсынылады. Ревматоидты артритпен ауыратын адамдар үшін физикалық белсенділік пайдалы, алайда жаттығудың ұзақ мерзімді физикалық функцияға әсері туралы дәлелдер аз болғанмен, бір зерттеуде РА-мен ауыратын науқастарда мұқият дозаланған жаттығудың айқын жақсартулар көрсеткені анықталды. Физикалық белсенділік буындарды майлайтын және үйкелісті азайтатын синовиялық сұйықтықтың өндірісін арттырады. Аэробикалық жаттығулар мен күштік жаттығулар ревматоидты артрит кезінде жүрек-қан тамырларының және бұлшық еттердің күшін орташа деңгейде жақсартады. Сонымен қатар, физикалық белсенділіктің ешқандай түрінде аурудың күшеюі сияқты зиянды қосымша әсерлер байқалған жоқ. Белгілі бір тағамдарды жеуден немесе одан бас тартудан, сондай-ақ басқа диеталық шаралардан симптомдарды жеңілдетуге көмектесе ме, жоқ па, әлі белгісіз. Ревматоидты артритпен ауыратын адамдардың функционалдық мүмкіндіктерін жақсартуда кәсіби терапияның оң ролі бар. Қолдағы артритті емдеу үшін парафин ванналарын (термотерапия) қолдануды қолдайтын дәлелдер шектеулі. Адамдарға ревматоидты артритпен күресуге көмектесетін құралдар мен стратегиялар туралы ақпарат беру арқылы білім беру әдістері адамның психологиялық жағдайын және депрессия деңгейін қысқа мерзімде жақсарта алады. Артық тереңдікті аяқ киім мен ортопедиялық стелькаларды қолдану салмақ түсетін іс-әрекеттер кезінде, мысалы, жүру кезінде ауырсынды азайтуға көмектеседі. Стелькалар тырнақ бойындағы деформацияның прогрессирлеуін де тоқтатуға мүмкіндік береді. Ең көп қолданылатын препарат – метотрексат, ал басқа жиі қолданылатын препараттарға сульфасалазин және лефлуномид жатады. Сульфасалазин де ревматоидты артриттің қысқа мерзімді емдеуінде тиімді болып көрінеді. Гидроксихлорохин, оның аз токсикалық қасиеттерімен қатар, орташа ауырлықтағы ревматоидты артритті емдеуде тиімді деп саналады. Препараттарды бірге қолдануға болады, бірақ бұл жағдайда адамдарда қосымша әсерлер пайда болуы мүмкін. Метотрексат – ең маңызды және тиімді DMARD және әдетте бірінші таңдау болып табылады. Метотрексат пен биологиялық препараттарды біріктіру ACR50 көрсеткіштерін, HAQ баллдарын және ревматоидты артриттің ремиссия деңгейін жақсартады. Жағымсыз әсерлерді тұрақты түрде бақылау қажет, олар асқазан-ішек, гематологиялық, өкпелік және бауырға қатысты токсикалық әсерлерді қамтуы мүмкін. Ритуксимабты метотрексатпен бірге қолдану метотрексатпен салыстырғанда симптомдарды жақсартуда тиімдірек болып көрінеді. Биологиялық препараттарды әдетте метотрексат және басқа дәстүрлі препараттардың үш айлық емнен кейін тиімсіз болған жағдайында ғана қолдану керек. Ревматоидты артритті емдеу үшін қолданылатын биологиялық DMARD препараттарына: ісік некроз факторының альфа ингибиторлары (TNF ингибиторлары), мысалы, инфликсимаб; интерлейкин 1 блокаторлары, мысалы, анакинра; В-жасушаларына қарсы моноклональды антиденелер, мысалы, ритуксимаб; интерлейкин 6 блокаторлары, мысалы, тоцилизумаб және Т-жасушаларының костимуляция блокаторлары, мысалы, абатацепт жатады. Олар көбінесе метотрексат немесе лефлуномидпен бірге қолданылады. Абатацепт басқа биологиялық препараттармен бір уақытта қолданылмауы керек. ТНФ ингибиторларын қабылдап жүрген және ауруы бақылаудағы (ауру белсенділігі төмен) пациенттерде дозаны азайту жалпы функцияға әсер етпейді. Ауру белсенділігі төмен пациенттерде ТНФ ингибиторларын тоқтату (дозаны біртіндеп төмендетудің орнына) ауру белсенділігінің күшеюіне, ремиссияға, рентген суретінде көрінетін зақымдануға және пациенттің функционалдық жағдайына әсер етуі мүмкін. Голимумаб метотрексатпен бірге қолданылғанда тиімді. ТНФ ингибиторларының тиімділігі шамалас болуы мүмкін, ал этанрцепт ең қауіпсіз болып көрінеді. Аптасына екі рет метотрексатпен бірге этанрцепт инъекциясын жасау ACR50 көрсеткіштерін жақсартады және рентген суретіндегі прогрессияны 3 жылға дейін тежейді. Адалимумаб 52 апта бойы қолданылған кезде рентген суретіндегі прогрессия жылдамдығын баяулатады. Алайда, ревматоидты артрит үшін қолда бар биологиялық препараттарды ажыратуға жеткілікті дәлелдер жоқ. Биологиялық препараттармен байланысты мәселелерге олардың жоғары құны және туберкулезді қоса алғанда инфекциялардың қаупі жатады.

Regular exercise is recommended as both safe and useful to maintain muscle strength and overall physical function. Physical activity is beneficial for people with rheumatoid arthritis who experience fatigue, although there was little to no evidence to suggest that exercise may have an impact on physical function in the long term, a study found that carefully dosed exercise has shown significant improvements in patients with RA. Physical activity increases the production of synovial fluid, which lubricates the joints and reduces friction. Moderate effects have been found for aerobic exercises and resistance training on cardiovascular fitness and muscle strength in RA. Furthermore, physical activity had no detrimental side effects like increased disease activity in any exercise dimension. It is uncertain if eating or avoiding specific foods or other specific dietary measures help improve symptoms. Occupational therapy has a positive role to play in improving functional ability in people with rheumatoid arthritis. Weak evidence supports the use of wax baths (thermotherapy) to treat arthritis in the hands. Educational approaches that inform people about tools and strategies available to help them cope with rheumatoid arthritis may improve a person's psychological status and level of depression in the shorter term. The use of extra depth shoes and molded insoles may reduce pain during weight bearing activities such as walking. Insoles may also prevent the progression of bunions. The most commonly used agent is methotrexate with other frequently used agents including sulfasalazine and leflunomide. Sulfasalazine also appears to be most effective in the short term treatment of rheumatoid arthritis. Hydroxychloroquine, in addition to its low toxicity profile, is considered effective for treatment of moderate RA treatment. Agents may be used in combination, however, people may experience greater side effects. Methotrexate is the most important and useful DMARD and is usually the first treatment. A combined approach with methotrexate and biologics improves ACR50, HAQ scores and RA remission rates. Adverse effects should be monitored regularly with toxicity including gastrointestinal, hematologic, pulmonary, and hepatic. Rituximab combined with methotrexate appears to be more effective in improving symptoms compared to methotrexate alone. Biological agents should generally be used only if methotrexate and other conventional agents are not effective after a trial of three months. Biological DMARD agents used to treat rheumatoid arthritis include: tumor necrosis factor alpha inhibitors (TNF inhibitors) such as infliximab; interleukin 1 blockers such as anakinra, monoclonal antibodies against B cells such as rituximab, interleukin 6 blockers such as tocilizumab, and T cell co stimulation blockers such as abatacept. They are often used in combination with either methotrexate or leflunomide. Abatacept should not be used at the same time as other biologics. In those who are well controlled (low disease activity) on TNF inhibitors, decreasing the dose does not appear to affect overall function. Discontinuation of TNF inhibitors (as opposed to gradually lowering the dose) by people with low disease activity may lead to increased disease activity and may affect remission, damage that is visible on an x ray, and a person's function. Golimumab is effective when used with methotraxate. TNF inhibitors may have equivalent effectiveness with etanercept appearing to be the safest. Injecting etanercept, in addition to methotrexate twice a week may improve ACR50 and decrease radiographic progression for up to 3 years. Abatacept appears effective for RA with 20% more people improving with treatment than without but long term safety studies are yet unavailable. Adalimumab slows the time for the radiographic progression when used for 52 weeks. However, there is a lack of evidence to distinguish between the biologics available for RA. Issues with the biologics include their high cost and association with infections including tuberculosis.

Алтын және циклоспорин

Натрий ауротиомалаты, ауранофин және циклоспорин көбірек жағымсыз әсерлерге байланысты сирек қолданылады.

Қалпына келтіру

Глюкокортикоидтарды қысқа мерзімде және мүмкіндігінше ең төмен дозада, жағдайдың күшею кезеңдерінде және әсері баяу болатын дәрілердің тиімділігі күтілгенде қолдануға болады. Глюкокортикоидтарды және дәстүрлі терапияны бірге қолдану сүйектердің эрозиялану қарқынын төмендетуге көмектеседі. Ревматоид артриттің (РА) бастапқы кезеңінде, ДМАРҚ немесе ауызға қабылданатын стероидтерді қолданғанға дейін зардап шеккен буындарға стероидтер инъекциялануы мүмкін. Парацетамол сияқты, НҚҚҚ емес дәрілер ауырсынуды жеңілдету үшін қолданылуы мүмкін, бірақ олар аурудың өзіне әсер етпейді. НҚҚҚ-лар РА-мен ауыратын адамдардағы ауырсыну мен қатыстықты азайтады, бірақ аурудың түпкі себебіне әсер етпейді және адамдардың аурудың ұзақ мерзімді барысына әсер ететіндей көрінбейді, сондықтан олар бірінші таңдау дәрілері емес. НҚҚҚ-ларды асқазан-ішек жолы, жүрек-қан тамырлары немесе бүйрек проблемалары бар адамдарда сақтықпен қолдану керек. Метотрексатты НҚҚҚ-мен бірге қолдану, тиісті бақылау жасалса, қауіпсіз. Коксексиб сияқты COX-2 ингибиторлары мен НҚҚҚ-лар бірдей тиімді. 2004 жылғы Кохрейн шолуында адамдар НҚҚҚ-ны парацетамолдан артық көретіні анықталды. Дегенмен, НҚҚҚ-лар парацетамолдан тиімдірек пе деген мәселе клиникалық тұрғыдан әлі шешілмеген. Аз мөлшердегі нашаңғылардың қолданылуына қатысты шектеулі мәліметтер бар, бірақ олардың қолайсыз әсерлері пайдасынан артық болуы мүмкін. Сонымен қатар, физиотерапияның РА-мен ауыратын науқастардағы ауырсынуды азайтуға көмектесетіні дәлелденген. РА көбінесе ерте сатыда анықталып, белсенді емделетіндіктен, физиотерапия алдын алу және толықтыру рөлін атқарады, сондай-ақ ревматологиялық еммен қатар ауырсынуды басқаруға көмектеседі.

Физиотерапия

Ревматоидты артритпен ауыратын адамдарға физиотерапия медициналық еммен бірге қолданылуы мүмкін. Дәрі-дәрмектер ревматоидты артрит симптомдарын жақсартса да, ауру белсенділігі бақыланғанда бұлшықет функциясы толыққанды қалпына келтірілмейді. Физиотерапия дене белсенділігін ынталандырады. Ревматоидты артрит кезінде, дұрыс дозадағы (жиілігі, қарқындылығы, уақыты, түрі, көлемі, прогрессиясы) дене шынықтыру жаттығулары мен дене белсенділігін қолдау жүрек-қан тамырларының жарамдылығын, бұлшықет күшін жақсартуға және ұзақ мерзімді белсенді өмір салтын сақтауға көмектеседі. Қысқа мерзімде кедергілік жаттығулар, қозғалыс жаттығуларымен немесе оларсыз, қол функцияларының жақсаруын өздігінен байқатуға болады. Аэробтық белсенділік пен криотерапияның үйлесімі артритпен ауыратын науқастардың аэробтық қабілетін жақсартуға, осылайша жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупін азайтуға, сондай-ақ ауырсыну мен ауру белсенділігін азайтуға арналған жаңашыл емдеу стратегиясы болуы мүмкін, бірақ медициналық пайдасы шектеулі болуы мүмкін.

Альтернативтік медицина

Жалпы, ревматоидты артритке (РА) қатысты кез келген қосымша емдеу тәсілдерін қолдайтын жеткілікті дәлелдер жоқ, олардың кейбіреулері қауіпті болуы мүмкін. Ақыл-ой және дене жаттығуларының, сондай-ақ диеталық қосымшалардың кейбіреулері симптомдарды барынша азайтуға көмектесе алады, демек, дәстүрлі емдеуге қосымша ретінде пайдалы болуы мүмкін, бірақ нақты қорытынды жасауға жеткілікті мәліметтер жоқ. Балық майын есептемегенде, баламалы медицина (КО) тәсілдерін жүйелі түрде қарап шығу нәтижесінде, «қолда бар деректер олардың қазіргі уақытта РА емдеуде қолданылуын растамайды» деген қорытындыға келді. РА-ға қатысты баламалы медицинаның (КАМ) әртүрлі тәсілдерінің тиімділігін көрсеткен зерттеулер көбінесе жарияланымға бейімділікке ұшырайды және әдетте рандомизацияланған бақыланатын сынақтар (РБС) сияқты жоғары сапалы дәлелдер емес. 2005 жылғы Кохрейн шолуында ревматоидты артритке байланысты ауырсыну мен таңертеңгі қатаюды азайту үшін төмен деңгейлі лазерлік терапияны қолдануға болады, себебі оның жанама әсерлері аздау. Тай-чи ревматоидты артритпен ауыратын адамдардың буын қозғалмасын жақсартуға көмектесуі мүмкін екеніне шектеулі дәлелдер бар. Акупунктураға қатысты мәліметтер нақты емес, оның тиімділігі жалған акупунктурадан айырмасыз болып көрінеді. 2002 жылғы Кохрейн шолуы электрлік стимуляцияның қол күшін жақсартуға және шаршауға қарсы тұруға оңалту шарасы ретінде пайдалы екенін көрсетті. D-пеницилламин диеталық емдеуге (ДМАРҚ) ұқсас тиімділіктерді ұсынуы мүмкін, бірақ ол өте улы да. Төмен сапалы дәлелдер артритпен ауырған қолдарға терапиялық ультрадыбыс қолдануды ұсынады. Мүмкін тиімділігі: қолдың күшін арттыру, таңертеңгі қатаюды және ісіккен буындардың санын азайту. Акупунктураға ұқсас электрлік нейростимуляция (АЛ ТЭНС) ауырсынуды азайтуға және бұлшықет күшін жақсартуға көмектеседі. Бұл, мысалы, көзге тамшылатқыш құралды қолданған кезде ыңғайсыздық пен қиындықтарды азайтуға мүмкіндік береді.

Май қышқылдары

Ұзын тізбекті омега-3 полиқанықпаған май қышқылдарының қабынуды азайту және ревматоидты артрит (РА) симптомдарын жеңілдетудегі рөліне қызығушылық артуда. Омега-3 полиқанықпаған май қышқылдарының метаболизмі докозагексаено қышқылы (DHA) мен эйкозапентаено қышқылын (EPA) түзеді, олар қабынуға қарсы эйкозаноидтар мен цитокиндерді (TNF α, IL 1b және IL 6) тежеп, лимфоциттердің көбеюін және реактивті оттегі түрлерін төмендетеді. Бұл зерттеулер ревматоидты артриттегі қабыну жағдайы мен буындар индексі бойынша клиникалық жағынан елеулі жақсарғанын көрсетті. Омега-6 май қышқылының бірі – гамма-линоленикалық қышқыл, ауырсынуды, буындардың ісінуін және қаттылығын азайтады және жалпы алғанда қауіпсіз. Омега-3 полиқанықпаған май қышқылдары (балық майында, зығыр майында және қанап майында кездеседі) үшін мета-талдауда ауырсынуға оң әсері байқалды, бірақ әсерге сенімділік орташа деп саналды. Сол зерттеуде қабыну деңгейі төмендегені, бірақ буындардың қызмет етуінде ешқандай айырмашылық болмағаны көрсетілді. Бір шолуда теңіз майының омега-3 май қышқылдарының қабынуға қарсы эйкозаноидтар концентрациясына әсері зерттелді; лейкотриен4 (LTB4) ревматоидты артритпен ауыратын адамдарда төмендеді, бірақ аутоиммундық емес созылмалы аурулармен ауыратын адамдарда емес. Балықты тұтынудың ревматоидты артритпен байланысы жоқ. Төртінші шолуда емделушілер үш айдан астам уақыт бойы күніне ≥2,7 г тамақтанған зерттеулерге ғана қатысты. Ауырсынуды басатын дәрілерді қолдану азайды, бірақ ісінген немесе ауырсыған буындарда жақсару, таңертеңгілік қаттылығы және физикалық қызметте өзгеріс болған жоқ. Қазіргі кездегі дәлелдер омега-3 май қышқылдарымен толықтыру немесе балықты үнемі тұтынудың ревматоидты артритті емдеудің тиімді әдісі екенін анықтауға жеткіліксіз. Өсімдік қоспалары әрқашан қауіпсіз деген жалған сенімге байланысты, кейде олардың қолданылуын хабарлаудан тартыншақтық танытады, бұл жағымсыз реакциялар қаупін арттыруы мүмкін.

Емдеу

Ревматоидты артритпен ауыратын адамдарда инфекцияға шағу және өлім-жітім қаупі жоғарылайды, ал ұсынылған вакциналар осы қауіптерді азайтуға көмектеседі. Инъактивацияланған тұмау вакцинасы жыл сайын салынуы керек. Пневмококк вакцинасы 65 жасқа дейінгі адамдарға екі рет, ал 65 жастан асқандарға бір рет салынуы тиіс. Соңында, әлсіздетілген тірі зостер вакцинасы 60 жастан кейін бір рет салынуы керек, бірақ ісік некроз факторының альфа блокаторын қабылдайтын адамдарға ұсынылмайды.

Болжам

Аурудың барысы қатты өзгереді. Кейбір адамдарда жеңіл, қысқа мерзімді симптомдар пайда болады, бірақ көптеген жағдайда ауру өмір бойы прогрессивті дамиды. Шамамен 25% адамда тері астындағы түйіндер (ревматоидты түйіндер деп аталады) пайда болады; бұл жағдай нашар болжаммен байланысты.

Эпидемиология

Ревматоидты артрит (РА) дамыған елдердегі ересектердің 0,5–1%-ына әсер етеді, ал әр 100 000 адамның арасында 5-тен 50-ге дейін адамда жыл сайын бұл жағдай жаңадан пайда болады. 15 жасқа дейінгілерде кездесуі сирек, содан кейін 80 жасқа дейін аурудың таралуы күшейе түседі. Әйелдер ерлерге қарағанда үш-бес есе жиі ауырады. РА – созылмалы ауру, және сирек болса да, спонтанды ремиссия болуы мүмкін, бірақ аурудың табиғи барысы көбінесе тұрақты симптомдармен, қарқындылығы күшейіп-әлсірейтін, және буын құрылымдарының прогрессивті нашарлауымен, деформациялар мен мүгедектікке алып келеді. Периодонтит пен ревматоидты артриттің (РА) арасында байланыс бар, бұл РА-мен байланысты аутоантителолардың өндірісін күшейтеді деп болжанады. Қанға еніп, тарайтын ауыз бактериялары созылмалы қабыну реакцияларына және аутоантителолардың пайда болуына да себеп болуы мүмкін.

Тарих

Қазіргі медицинада ревматоидты артритті (RA) алғаш рет 1800 жылы Париждегі танымал Salpêtrière ауруханасында жұмыс істеген француз дәрігері Августин Якоб Ландре Бовей (1772–1840) сипаттаған. Питер Пауль Рубенстің туындыларында ревматоидты артриттің әсері бейнеленген болуы мүмкін. Оның кейінгі суреттеріндегі қолдары, кейбір дәрігерлердің пікірінше, аурудың симптомдарына сәйкес келетін деформацияны көрсетеді. Ревматоидты артриттің 16 ғасырғы суреттерде бейнеленген деген болжамдар бар. Дегенмен, өнер тарихы мамандары арасында 16 және 17 ғасырлардағы қолдарды салу белгілі бір стильдік конвенцияларды ұстанғандығы қабылданған, бұл ең анық түрде манерлік ағымда көрінеді. Мысалы, Мәсіхтің көтерілген оң қолын қазір бұрмаланғандай көрінетін позда бейнелеу қалыпты жағдай болған. Бұл конвенциялар аурудың бейнесі ретінде қате түсіндірілуі мүмкін. Ревматоидты артритті емдеудің тарихи (бірақ міндетті түрде тиімді емес) әдістеріне мыналар кіреді: демалыс, мұз, қысым және көтеру, алма диетасы, мускат жаңғағы, арасында жеңіл жаттығулар, қызылша, ара уыты, мыс білезіктер, раубарба диетасы, тістерді алу, ораза ұстау, бал, витаминдер, инсулин, магниттер және электроконвульсивті терапия (ЭКТ).

Этимология

Ревматоидты артрит грекше ῥεύμα ревма (атау септігі), ῥεύματος rheumatos (шешім септігі) ("ағын, ток") сөзінен шыққан. "Оид" ("ұқсас") жұрнағы аудармада ревматикалық қызбаға ұқсас буын қабынуы деген мағынаны береді. "Рума" сөзі сулы шығарылымды білдіреді, бұл буындардың ісінуімен немесе ылғалды ауа райының ауруды күшейтетінімен байланысты болуы мүмкін. Периодонтитке байланысты екі бактериялық түр ревматоидты артритпен ауыратын адамдардың тіс жегісіндегі белок цитруллинациясының медиаторлары ретінде қарастырылады. Дегенмен, D витаминінің тапшылығы аурудың себебі ме, әлде салдары ма, әлі анық емес. Бір мета-талдау ревматоидты артритпен ауыратын адамдарда D витамині деңгейі төмен екенін және D витаминінің жағдайы ревматоидты артриттің таралуымен кері пропорционалды екенін көрсетті, бұл D витаминінің жетіспеушілігі ревматоидты артритке осалдықтың жоғарылауымен байланысты екенін ұсынады. Фибробласттарға ұқсас синовиоциттер ревматикалық буындардың патогендік процестерінде маңызды рөл атқарады, ал осы жасушаларды бағыттайтын терапиялар болашақта ревматоидты артритті емдеуде үміт беретін құралдар ретінде пайда болуда.