Алясканың құрылыстағы Танaкросс тілі

Кіріспе

Алясканың жойылып бара жатқан Атабаска тілі
Алясканың шағын ауылы

Танакросс (сондай-ақ Көшпелі Танана) – Алясканың ішкі шығысында 60-тан аз адам сөйлейтін, жойылып бара жатқан Атабаска тілі.

Шолу

Танакросс (Tanacross) сөзі ("Tanana Crossing" дегеннен) Алясканың шығысындағы ауылды және этнолингвистикалық топты атау үшін қолданылады. Қазіргі Танакросс ауылына Аляска тас жолынан қысқа қосымша жолмен жетеді, ал кейбір тілдеушілер қазір тас жолындағы ауылдан шамамен он миль шығысқа орналасқан Ток аймақтық орталығында тұрады. Сонымен қатар, бірнеше тілдеуші қазір Танакросс ауылынан екі жүз миль төменде орналасқан және кез келген ауа райында жүретін тас жолмен қол жетімді Феербанкс қаласының жақын сауда орталығында тұрады. Танакросс – Танана Атабаскан халқының Мансфилд Кечумстук және Хили Лейк Джозеф ауылдарының ата-баба тілі, олардың ата-бабаларының жері батыста Гудпастер өзенімен, оңтүстікте Аляска жотасымен, шығыста Фортимил және Ток өзендерімен, солтүстікте Юкон таулық аймақтарымен шектелген. XIX ғасырдың соңында Орлан жолы бойындағы Танана өзенінен өтетін Танана Кроссингте сауда бекеттері құрылды, ол қазіргі Танакросс ауылының қарамағында орналасқан. 1902 жылы телеграф станциясы, ал 1909 жылы епископтық миссия ашылды. Мансфилд Кечумстук және Хили Лейк Джозеф ауылдары да ақырында Танана Кроссингке қоныстанды, кейіннен ол Танакросс деп қысқартылды (Маккеннан 1959). Ауыл 1970 жылдардың басында өзеннің арғы жағына, қазіргі орнына көшірілді, және қазіргі Танакросс тілінде сөйлейтіндердің көпшілігі Танакросс ауылында немесе оның жанында тұрады.

Этимология

Танакросс атауы тілге жақында ғана қолданылды және академиялық шеңберден тыс жерлерде әлі де шектеулі қолданысқа ие. Көптеген басқа лингвинимдер де пайдаланылған. Врангелдің 1839 жылғы сөздігінде тіл “Көмір өзені колчаны” деп аталған, бірақ Врангелдің Танакросс аймағының тілдік географиясы туралы түсінігі болмаған. Аймақтағы алғашқы кең ауқымды этнографиялық зерттеуді 1929-30 жылдары Маккеннан жүргізді, ол Танакроссты Жоғарғы Танана аймағының картасынан шығарды (1959: 16). Дегенмен, кейін Маккеннан Танакроссты және Жоғарғы Танананы “Жоғарғы Танана” деген атаумен біріктірген сияқты, мынадай мәлімдеме жасады: “Танана өзенін жалпы қарастырғанда, [Танана] Кроссинг және Жоғарғы Танана тұрғындары біріктірілуі керек, себебі Кроссинг пен Хейли өзені арасында бүгінде кеме жүруді өте қауіпті ететін, ал бұрынғы күндері мүлдем мүмкін болмайтын көптеген таяздықтар бар.” (23) Маккеннан Танана өзенінің маңызды көлік дәлізі болғанын қате ұйғарады, ал шындығында Танакросс тайпаларының ешқайсысының нағыз өзендік мәдениеті болған жоқ, және олар тек ХХ ғасырда Танана өзенінде қоныстанды. Маккеннан айтқан таяздықтар лосось көшіп өтуіне кедергі келтіреді және өзен бойында қоныстанғанына ынталандыруды азайтады (de Laguna & McClellan 1960). Керісінше, аймақта құрлықпен саяхаттау салыстырмалы түрде оңай, және Танакросс аймағының ауылдарын байланыстыратын кең жолдар желісі бар. Бұл жолдардың көпшілігі әлі де аң аулауға қолданылады. Ал 1942 жылы Аляска тас жолы салынар дейін, Хейли көлі, Мансфилд және Кечмстук арасында жаяу және санамен жүру кең таралған (Элен Демит, жеке хабарлама). Озгуд (1936) Ток өзенінен бастап Танана және Юкон өзендерінің қосылған жеріне дейінгі Танана өзенінің су алабының барлық аймағын “Танана” терминімен атады. Танакросс ауылында Мэри Чарли мен Оскар Исаактан сөздерді жазған Шинен (1958) тілді “Набесна диалектісі” деп атады, ал Шиненнің термині Хойерде (1963) қайталанды. Шындығында, Набесна Озгудтың Жоғарғы Танана үшін таңдаған термині болғандықтан, Шинен Маккеннанның артынан барып, Танакроссты және Жоғарғы Танананы біріктірген, бірақ Озгудтың лингвинімін қабылдаған. Шиненнің тізімі анық Танакросстың, емес Жоғарғы Танананың шығу тегінен жасалған. Де Лагуна мен Макклеллан (1960) “Танакросс тілі” терминін қолданады, бірақ тек Танакросс ауылының тіліне қатысты, шектеулі мағынада. Краусс бастапқыда Танакроссты Төменгі Тананамен қосты, бірақ 1960 жылдары аймақтың кең ауқымды лингвистикалық зерттеуінен кейін, ол Танакросстың және Танананың қалған бөлігінің арасындағы айырмашылықты мойындап, “Көшкін Танана” терминін қолдана бастады (Краусс, жеке хабарлама). Бұл айырмашылықтың маңыздылығы тілдік шекараны, емес диалект шекарасын ақтауға жеткенде, Танакросс атауы Танакросс тілдік аймағына қолданылды, мысалы, 1973 жылы Краусс атхабаскан тілдеріне жасаған зерттеуінде пайда болды. Тілдің өзіндік атауы – “Индей” (Indian), бірақ “Туған тіл” кейде ресми жағдайда қолданылады. “Атабаскан” термині ұнамайды. “Neò/aòneg” деген сөз, әдетте “біздің тіліміз” деп аударылады, кейде естіледі, бірақ бұл жаңадан пайда болған сөз болуы мүмкін. Танакросс үлкен тілдік-диалекттік кешеннің бір бөлігі болып табылады, ал Танакросс тілдік аймағы бірнеше басқа жақын туысқан атхабаска тілдерімен шектеседі. Солтүстік-батыста Хан тілі, Eagle және Канада-АҚШ шекарасындағы Доусон мен Мусхайдта сөйленеді. Шығысында Тетлин, Нортвей, Скоти Крик, Бивер Крик және (бұрынғы) Чисана ауылдарында сөйленетін Жоғарғы Танана тілі бар. Танакросс пен Жоғарғы Танана өте жоғары деңгейде өзара түсіністікке ие, бірақ тональдық үлгілер (Тетлин диалектісінен басқа, ол тоналды емес) керісінше. Оңтүстікте, Көмір өзенінің бастауына жақын, Ментастада Атна тілі бар. Атнаның ментаста диалектісі төрт негізгі атна диалектісінің ішіндегі ең ерекшесі болып табылады және басқа атна диалектілерімен емес, Танакросстың лексикалық және фонеологиялық ерекшеліктерін бөліседі. Маккеннан былай деп мәлімдейді: “Танана Кроссинг халқы әрдайым Көмір өзенінің индейлерімен, Ток [өзенінің] аңғары арқылы, оңай Ментаста асуына және одан Слана өзенімен Көмір өзеніне дейін тығыз байланыста болған. Жоғарғы Танана тұрғындары Кроссинг диалектісі өздерінің диалектісіне қарағанда Көмір өзенінің диалектісіне көбірек ұқсайды деп санайды.” (23)

The name Tanacross has only recently been applied to the language and still has limited currency outside academic circles. Many other linguonyms have been used. Wrangell's 1839 wordlist refers to the language as the “Copper River Kolchan”, though Wrangell certainly had no notion of the linguistic geography of the Tanacross region. The first extensive ethnographic research in the area was conducted by McKennan in 1929 30, who excludes Tanacross from his map of what he labels as the Upper Tanana region (1959: 16). However, McKennan later appears to lump Tanacross and Upper Tanana together under the label Upper Tanana, noting:

“In considering the Tanana River as a whole, however, the [Tanana] Crossing and Upper Tanana natives should be lumped together, for between the Crossing and Healy River occur a whole series of rapids which today make navigation exceedingly dangerous and in earlier days practically prevented it.” (23)

McKennan mistakenly assumes that the Tanana River was a major transportation corridor, when in fact the various Tanacross bands have never had a true riverine culture, having only settled on the Tanana River in the twentieth century. The rapids referred to by McKennan serve as a barrier to salmon migration and remove a major incentive for river settlement (de Laguna & McClellan 1960). In contrast, land travel in this region is relatively easy, and extensive networks of trails connect the villages of the Tanacross region. Many of these trails are still used for hunting access. And at least until the construction of the Alaska Highway in 1942, foot and sled travel between Healy Lake, Mansfield and Kechumstuk was extremely common (Ellen Demit, p. c.). Osgood (1936) uses the term Tanana for the entire region of the Tanana River drainage below the Tok River to the confluence of the Tanana and Yukon rivers. Shinen (1958), who recorded a word list from Mary Charlie and Oscar Isaac in Tanacross village, refers to the language as the “Nabesna dialect”, and Shinen's term was repeated in Hoijer (1963). Nabesna was actually Osgood's preferred term for Upper Tanana, so Shinen appears to have followed McKennan in lumping Tanacross and Upper Tanana together but adopted Osgood's linguonym. Shinen's list is clearly of Tanacross, not Upper Tanana origin. De Laguna & McClellan (1960) use the term Tanacross language, but only in a restricted sense referring to the language of Tanacross village proper. Krauss originally included Tanacross with Lower Tanana, but after a more extensive linguistic survey of the region in the 1960s, he began using the term “Transitional Tanana”, recognizing the distinction between Tanacross and the remainder of Tanana (Krauss, p. c.). As the significance of this distinction grew to justify a language rather than dialect boundary, the name Tanacross was applied to the Tanacross linguistic region, appearing for example in Krauss’ 1973 survey of the Athabaskan languages. The preferred self designation for the language is simply “Indian”, though “Native Language” is sometimes used in more formal contexts. The term “Athabaskan” is disliked. The indigenous word neò/aòneg, usually translated as ‘our language’, is also sometimes heard, though this is likely a neologism. Tanacross is part of a large language/dialect complex, and the Tanacross linguistic region is bordered by several other closely related Athabaskan languages. To the northwest is Han, spoken in Eagle and across the Canada–US border in Dawson and Moosehide. To the east is the language known by the geographic term Upper Tanana, spoken in the villages of Tetlin, Northway, Scottie Creek, Beaver Creek, and (formerly) Chisana. Tanacross and Upper Tanana share a high degree of mutual intelligibility, though the tonal patterns (with the exception of the Tetlin dialect, which is apparently toneless) are reversed. To the south near the headwaters of the Copper River in Mentasta is the Ahtna language. The Mentasta dialect of Ahtna is the most divergent of the four main Ahtna dialects and shares many lexical and phonological features with Tanacross rather than with the other Ahtna dialects. McKennan remarks:

“The Tanana Crossing people have always been in much closer contact with the Indians of Copper River, the valley of the Tok [River] leading to the easy Mentasta Pass and thence down Slana River to the Copper. The Upper Tanana natives maintain that the Crossing dialect is much more similar to that of the Copper River than is their own.” (23)

Диалектология

Соңғы уақытқа дейін Төменгі Танана тілі Сальчада (Saagescheeg) қолданылып келді, ол Сальча өзенінің сағасына жақын, Танакросс тілінің батыс жағында орналасқан. Күтілгендей, Сальча Танакростың батыс диалектісі – Хили Лейкпен көптеген ұқсастықтарды бөліседі, бірақ екеуі жеңілдікпен бөлек тілдер ретінде ажыратылады (әсіресе Хили Лейктегі жоғары тонның болуымен). Сальча диалектісінің жоғалуымен, ең жақын Төменгі Танана ауылдары Нэнана мен Минтода, өзен бойымен жүз шақырымнан астам қашықтықта орналасқан, ал Танакросс пен Төменгі Танана арасындағы тілдік шекара енді одан да анық. Танакросс тілдік аймағы Аляска Атабаска стандарты бойынша географиялық тұрғыдан шағын және сондықтан аз диалектілік вариацияға ие. Екі негізгі диалектіні ажырататын бірнеше фонеологиялық ерекшеліктер бар. Мансфилд (Dihthâad) Кечумстук (Saages Cheeg) (MK) диалектісі Танакросс (Dihthaad Xt'een Aandeg' "Мансфилд халқының тілі", Танакростың солтүстігіндегі Мансфилд (Dihthâad) дәстүрлі ауылына сілтеме) бұрын Мансфилд көлінде (dihTa$òd/) және Кечумстукте қолданылып келді, осы топтар бірігіп, кейін Танакросс ауылына көшіп кеткенге дейін. Бұл Танакросс ауылында қолданылатын диалект және осы зерттеудің негізгі диалекті. Басқаша көрсетілмесе, Танакросс тіліне сілтеме жасағанда MK диалектісі түсінілуі керек. Танакростың екінші диалекті Хили-Лейк және Джозеф ауылының топтары Хили-Лейкте (Mendees Cheeg) және Дот-Лейкте (Kelt’aaddh Menn’) батыста, сондай-ақ бұрын Джозеф ауылында қолданылып келді, және шва суффикстерін сақтап қалуымен тілдік ерекшеленеді.

Мәртебе

Аляскадағы барлық атабаскан тілдеріндей, танакросс тілі де өте қауіпті жағдайда. Балалардың көпшілігі қарапайым бұйрықтар мен сөздерді түсіне білсе де, танакросс тілін еркін сөйлейтін көпшілігі кем дегенде елу жаста. Танакросс тілі күнделікті қарым-қатынас тілі ретінде тек ең үлкен жастағы сөйлеушілерде ғана қолданылады. Ең жас сөйлеушілердің жасына сүйене отырып, Краусс (1997) 220 адамның арасында 65 сөйлеуші бар екенін бағалайды. Сөйлеушілердің саны салыстырмалы түрде аз болғанымен, Аляска атабаскан тілдері арасында халықтың жалпы санынан сөйлеушілердің үлесі жоғары. Танакросс ауылынан тыс жерлерде бұл көрсеткіш әлдеқайда төмен. 1990 жылғы халық санауы бойынша Дот-Лейк пен Хили-Лейктің біріктірілген халқы 117 адамды құраса да, Кари (p. c.) Хили-Лейкте төрттен аз, ал Дот-Лейкте екі-үш адам сөйлейтінін есептейді. Шағын халқына (140 адам) және негізінен жергілікті емес Ток қауымына жақын орналасқандығына қарамастан, Танакросс ауылының өз мектебі бар, онда кейде танакросс тілінде оқу-жазу ілімі оқытылады. Сонымен қатар, ауылдағы үйлердің көпшілігінде кем дегенде бір танакросс тілін еркін сөйлейтін адам бар. Соңғы кезде тілді жаңғыртуға қызығушылық артып келеді, әсіресе орта жастағы адамдар арасында. 1990 жылы танакросс тілі бойынша семинар өтті, ал 1990 жылдар бойы Уайтхорстағы Юкон жергілікті тілдер орталығында бірнеше оқу сессиялары ұйымдастырылды. Бұл оқу сессияларының нәтижесінде кем дегенде бір сөйлеуші ана тілінде оқыту бойынша сертификат алды. Аляска университетінің Ток қаласындағы өңірлік орталығында танакросс тілі сабақтарын өткізу жоспарлануда.

Фоналогия

Танакросс – Аляскадағы төрт атабаскан тілінің бірі, бұл тіл дыбыстық тілдерге жатады. Қалғандары – Гвичин, Хан және Жоғарғы Танана. Танакросс – прото-атабаска тілінің тартылысының нәтижесінде жоғары тонды дыбыс көрсететін Аляска атабаска тілдерінің жалғыз тілі.

Басқа тілдермен байланысы

Танакросс – атабаска тілдер отбасының мүшесі, оның құрамындағы тілдер Солтүстік Американың үш жекеленген аймағын қамтитын жақсы қалыптасқан генетикалық топ: Канаданың солтүстік-батысындағы және Аляскадағы Солтүстік топ, солтүстік Калифорния, Орегон және оңтүстік Вашингтондағы Тынық мұхиты жағалауы, және континенттік АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы Апачи тобы. Жеті Апачи тілінің ішінде, сөйлейтін адамдарының саны бойынша ең ірісі – Навахо тілі. Апачи тілдері өте жақын және анықталған тармақ. Тынық мұхиты жағалауы тобы Апачи тілдеріне қарағанда әлдеқайда аз байланысты және шамамен алты тілді қамтитын географиялық кіші топ болып табылуы мүмкін. Олардың ішінде бүгінде тек Толова және Хупа тілдері ғана қолданылады, олар да тек аз ғана адамдарда сақталған. Шамамен 24 Солтүстік Атабаска тілінің он бірі Аляскада, ал үшеуі Канадамен шекаралас аймақта сөйленеді. Қолда бар мәліметтерге сүйенсек, Солтүстік Атабаска тілдерінің ішінде тілдік кіші топтарды анықтау қиын. Бұл, әсіресе, батыстағы Төменгі Тананадан шығыстағы Жоғарғы Тананаға дейін (өзен бойымен төмен және жоғары ағысқа қарай) созылатын тілдер континуумы үшін шындық. Танакросс тілі 1960 жылдардың соңына дейін жеке тіл ретінде анықталмаған (Краусс 1973a). Бұл аймақтың диалектологиясы толыққанды зерттелмеген, бірақ Танакросс көршілес тілдер мен диалекттермен, әсіресе Ахта тілінің Ментаста диалектісімен, Төменгі Танана тілінің (қазірде қолданылмайтын) Салча диалектісімен, Жоғарғы Танана тілінің Тетлин диалектісімен және Хан тілімен көптеген ерекшеліктерді бөліседі. Дегенмен, Танакросс көршілес тілдерден прото-атабаска (ПА) тілінің тар дауыссыздарының жоғары тонға айналуымен ерекшеленеді. Ал Төменгі Танана, Хан және Жоғарғы Танана тілдерінде төмен тон дамыған, ал Ахта тілінде тон дамымаған немесе жоғалған. Танакросс тілінің тондық жүйесі тілдің фонетикалық және морфологиялық құрылымында сақталған. Танакросс шығыстағы Жоғарғы Танана тілімен тілдік, географиялық және әлеуметтік байланыстарда тығыз байланысты. Шындығында, Танакросс тілінің Жоғарғы Танана аймағындағы басқа топтармен байланысты тығыз әлеуметтік байланыстар Танана таулы аймағының тілдік және мәдени аймағын анықтауға негіз береді. Бұл аймаққа Тетлин, Нортвей және Бивер Крик қалаларының Жоғарғы Танана тұрғындары, Алясканың Игл және Юконның Доусон Сити маңындағы Хан тайпасы, Ментаста аймағындағы Ментаста Ахта тайпасы және Танакросспен бірге потлач рәсімдеріне қатысатын барлық топтар кіреді. Ментаста – Ахта тілінің ең ерекшеленген диалектісі және Танакросс пен Жоғарғы Танана тілдерімен көптеген тілдік ерекшеліктерді бөліседі. Танана таулы аймағындағы кең таралған көптілділікке байланысты, Танакросс тілін зерттеу кез келген Танакросс тілінің енген үлкен әлеуметтік-тілдік контекстін ескеруі керек.

Tanacross is a member of the Athabaskan family of languages, a well established genetic grouping whose members occupy three discontinuous areas of North America: the Northern group in northwestern Canada and Alaska, the Pacific Coast in northern California, Oregon, and southern Washington, and the Apachean group in the desert southwest of the continental United States. The seven Apachean languages include Navajo, the largest North American language in terms of number of speakers. Apachean is a very tightly related and well defined branch. The Pacific Coast group is much less closely related than Apachean and is perhaps more of a geographic subgroup containing perhaps six languages. Of these only Tolowa and Hupa are still spoken today, and these only by a handful of speakers. Of the roughly 24 Northern Athabaskan languages, eleven are spoken in Alaska, three of which straddle the border with Canada. Given the available data, it is difficult to discern linguistic subgroups within Northern Athabaskan. This is certainly true for the languages of the Tanana River drainages, which form a continuum extending from Lower Tanana in the west (downriver) to Upper Tanana in the east (upriver). Tanacross itself was not defined as a distinct language until the late 1960s (Krauss 1973a). The dialectology of this area has not been completely unraveled, but it is clear that Tanacross of course shares many features with neighboring languages and dialects, especially the Mentasta dialect of Ahtna, the (now extinct) Salcha dialect of Lower Tanana, the Tetlin dialect of Upper Tanana, and the Han language. However, Tanacross is distinguished most dramatically from neighboring languages by the development of Proto Athabaskan (PA) constricted vowels into high tone. In contrast, Lower Tanana, Hän and Upper Tanana developed low tone, while Ahtna either did not develop or lost tone. The Tanacross tone system remains active in the phonology and morphology of the language. Tanacross shares close linguistic, geographical and social ties with Upper Tanana to the east. In fact, the close social ties which have bound Tanacross with other groups in the upper Tanana drainage area argue for the definition of a Tanana Uplands language and culture area. This area would include all groups which have regularly participated in potlatch ceremonies with Tanacross, including the Upper Tanana of Tetlin, Northway and Beaver Creek; the Han of the vicinity of Eagle, Alaska and Dawson City, Yukon; and the Mentasta Ahtna of the Mentasta area. Mentasta is the most divergent dialect of Ahtna and shares many linguistic features with Tanacross and Upper Tanana. Due to extensive multilingualism within the Tanana Uplands area, any study of Tanacross must account for the larger socio linguistic framework within which Tanacross is embedded.

Алғашқы зерттеулер

Төменде талқыланатын тілдік ресурстардан басқа, Исаак (1988) және Симеоне (1995) Танакросс қауымдастығы туралы маңызды мәдени ақпарат ұсынады. Біріншісі – Танакростың соңғы дәстүрлі басшысы, бас әскербасы Эндрю Айзек айтқан ауызша тарих. Мәтіннің көп бөлігі ағылшын тіліне аударылғанмен, аударма түпнұсқа Танакросс тілінің сөйлеу стилін сақтайды. Мәтінде Танакросс флорасы мен фаунасы, сондай-ақ мәдени заттар туралы көптеген сілтемелер бар. Симеоне кітабы – 1970 жылдардың көп бөлігін Танакросс ауылында өткізген епископтық миссионердің жазған этнографиялық очерк. Шығыс Алясканың Атабаска аймағының этнографиялық зерттеулері, Танакроссқа қатысты болмаса да, Маккеннаннан (1959) және Эндрюстен (1975) табылады. Де Лагуна мен Макклелланның (1960) далалық жазбаларында да этнографиялық ақпарат бар. Танакросс тілінің ең ерте жазбалық құжаты – Врангеллдің (1839) жазған «Коппер Ривер Колчан» сөздігі. Бұл тізім, мүмкін, Принц Уильям шығанағындағы Нучекте жиналған, бірақ оның ерекшелігі анық Танакросс тіліне тән. J. T. Geoghegan (Geoghegan & Geoghegan 1904) тағы бір қысқа (үш беттік) сөз тізімін жинаған. Дэвид Шинен Танакросс ауылындағы Мэри Чарли мен Оскар Исаактан біршама ұзын Танакросс сөз тізімін жинақтады, ал осы тізімнің бір бөлігі кейіннен Хойердің (1963) еңбегінде «Набесна» деген атпен жарияланды. Танакросс тілінің толыққанды құжаттамасы Краустың зерттеу жұмыстарымен басталды, ол оны алғаш рет «өткінші Танана» деп атады. 1970 жылдардың басында Нэнси Макрой баяндамашы Мэри Чарлимен бірге бірнеше мәтіндік материалдарды және 400-ге жуық сөзді, негізінен зат есімдерді, сондай-ақ кейбір негізгі сауаттылық материалдарын қамтитын қысқаша сөз тізімін жинақтады. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында Джефф Лир грамматикалық парадигмалар мен фонологиялық ерекшеліктер туралы қосымша жазбалар жинақтады, оның ішінде үштік фрикативтік дауыс контрасты да бар. Мэрилин Пол (1978) Лирдің ANLC-де оқытқан сабағынан жинақталған жазбаларды ұсынады. Рон Сколлон сөйлеуші Гейтр Полдан мәтіндерді транскрипциялап, аударған, бұл ретте жаңа дыбысталу жүйесі қолданылған, ол дыбыс тонды көрсетеді. Кари 1980 жылдары бірнеше спикерден жиналған ақпаратқа негізделген алдын ала сөз тізімін құрастырды, бірақ дыбыс тоны белгіленбеген. Элис Брин лексикалық және парадигмалық ақпаратты жинақтады. Миноура қысқаша сөз тізімі мен дыбыс тоны туралы мәлімет жинақтады. Лексикалық құжаттаманың әртүрлі көздеріне қарамастан, Краусс (p. c.) лингвистердің қазіргі қолда бар лексикалық ақпараттың тек жиырма пайызын ғана құжаттағанын есептейді. 1990 жылдардың басында Юконның жергілікті тілдер орталығының (YNLC) Джон Риттер 1990 жылдардың басында Танакросс тілінің фонологиясын жан-жақты зерттей бастады және практикалық дыбысталу жүйесін жасады. Танакросс тілінде сөйлейтін Ирен Соломон Арнольд пен Джерри Айзек Ток, Уайтхорс және Доусон Сити қалаларында сауаттылық семинарларына қатысты, нәтижесінде сауаттылық материалдары кассеталық таспалармен бірге шығарылды. Соломон мен Риттер (1997) дыбыс тонының сипаттамасы үшін маңызды деректерді ұсынады. Фонология мен морфология Холтонның 2000 жылғы Калифорния университеті Санта-Барбара диссертациясында сипатталған. Жартылай дауыссыз фрикативтер туралы Холтон (2001) жазған. Қосымша дыбыс жазбалары мен далалық жазбалар YNLC және Алясканың жергілікті тілдер мұрағатында қол жетімді. 2000 жылдан бастап Айрин Соломон Алясканың жергілікті тілдер орталығында тіл маманы болып жұмыс істеді және лингвист Гэри Холтонмен бірқатар жобаларда, соның ішінде сөз тіркесімдер кітабы, оқушылар сөздігі және дыбыс жүйесінің мультимедиалық сипаттамасымен жұмыс істеді.

In addition to the strictly linguistic resources to be discussed below, Isaac (1988) and Simeone (1995) provide important cultural background on the Tanacross community. The former is an oral history told by Chief Andrew Isaac, the last traditional chief of Tanacross. Though much of the text has been translated into English, the translation maintains much of the speech style of the original Tanacross language. The text contains many references to Tanacross flora and fauna, as well as cultural items. Simeone's book is an ethnographic sketch written by an Episcopal lay worker who spent much of the 1970s living in Tanacross village. Ethnographies of the eastern Alaska Athabaskan region, though not specific to Tanacross, can be found in McKennan (1959) and Andrews (1975). De Laguna & McClellan's (1960) field notes also contain extensive ethnographic information. The earliest written record by far of the Tanacross language is the “Copper River Kolchan” vocabulary recorded in Wrangell (1839). This list was probably collected at Nuchek in Prince William Sound, but its character is unmistakably Tanacross. Another short (three typescript pages) word list was collected by J. T. Geoghegan (Geoghegan & Geoghegan 1904). David Shinen compiled a somewhat longer Tanacross word list from Mary Charlie and Oscar Isaac in Tanacross village, and a portion of this list was later published under the heading “Nabesna” in Hoijer (1963). More substantive documentation of Tanacross began with exploratory fieldwork by Krauss, who first called it “transitional Tanana”. In the early 1970s Nancy McRoy compiled some textual materials with speaker Mary Charlie and a short wordlist containing about 400 items, mostly nouns, as well as some basic literacy materials. In the late 1970s and early 1980s, Jeff Leer compiled further notes on grammatical paradigms and phonological features, including the three way fricative voicing contrast. Marilyn Paul (1978) presents some notes compiled from a class taught by Leer at ANLC. Ron Scollon transcribed and translated a collection of texts from speaker Gaither Paul using a revised orthography which indicates tone. Kari has compiled a preliminary stem list based on information collected from several speakers in the 1980s, but tone is not marked. Alice Brean has compiled lexical and paradigmatic information. Minoura has compiled a short word list and information on tone. In spite of the various sources of lexical documentation, Krauss (p. c.) estimates than only twenty percent of the extant body of lexical information has been documented by linguists. During the early 1990s John Ritter of the Yukon Native Language Center (YNLC) began a comprehensive study of Tanacross phonology in the early 1990s and developed a practical orthography. Tanacross speakers Irene Solomon Arnold and Jerry Isaac have participated in literacy workshops in Tok, Whitehorse and Dawson City, resulting in the production of literacy materials with accompanying cassette tapes. Solomon & Ritter (1997) provides crucial data for the description of tone phenomena. Phonology and morphology are described in Holton's 2000 University of California Santa Barbara dissertation. Semi voiced fricatives are described by Holton (2001). Additional sound recordings and field notes are available at YNLC and the Alaska Native Language Archive. Since 2000 Irene Solomon has worked as a language specialist at the Alaska Native Language Center and has collaborated on a number of projects with linguist Gary Holton, including a phrase book, a learners' dictionary, and a multimedia description of the sound system.