Жаңаөзен гүлі (Strelitzia) – Оңтүстік Африкаға тән, тропикалық өсімдіктер туысы. Әдемі гүлдері құсқа ұқсағандықтан «парадиз құсы» деп атайды. Тұрмыста өсіріледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы
Genus of flowering plants
Strelitzia /ˈstrɛlɪtsiə/ – Оңтүстік Африкаға тән бес түрлі көпжылдық өсімдіктерден тұратын туыс. Ол Strelitziaceae тұқымдасына жатады. Гүлдерінің жұмақ құсына ұқсауы себепті, бұл туысқа «жұмақ құсы» деген кең таралған атау берілген. Оңтүстік Африкада оны көбінесе «кран гүлі» деп атайды. S. nicolai және S. reginae түрлері ең көп үй өсімдіктері ретінде өсіріледі. Бұл Лос-Анджелес қаласының гүлдік символы және Оңтүстік Африканың 50 центтік монетасының сыртында бейнеленген.
Strelitzia /s//t//r//ɛ/'/l//ɪ//t//s//i//ə/ is a genus of five species of perennial plants, native to South Africa. It belongs to the plant family Strelitziaceae. A common name of the genus is bird of paradise flower/plant, because of a resemblance of its flowers to birds of paradise. In South Africa, it is commonly known as a crane flower. Two of the species, S. nicolai and S. reginae, are frequently grown as houseplants. It is the floral emblem of the City of Los Angeles and is featured on the reverse of the South African 50 cent coin.
Таксономия
Бұл туыс Жозеф Бэнкс ағылшын патшайымы Шарлотта Мекленбург-Стрелицтің құрметіне аталған.
The genus was named by Joseph Banks in honour of the British queen Charlotte of Mecklenburg Strelitz.
Сипаттама
S. nicolai түрі осы туыстағы ең ірісі болып табылады, биіктігі 10 м (33 фут) жетеді, әсем ақ және көк гүлдерімен ерекшеленеді; ал қалған түрлер әдетте 2,0 - 3,5 м биіктікте болады, S. caudata түрінен басқа, ол S. nicolai-ға қарағанда көбінесе кішірек өседі. Жапырақтары ірі, ұзындығы 30–200 см, ені 10–80 см, сырттан қарағанда банан жапырағына ұқсас, бірақ одан ұзын сағақтары бар және екі қатарға қатаң орналасып, мәңгі жасыл жапырақтардан құралған жаңбырша тәрізді тәжін қалыптастырады. Гүлдері жуан жапырақ қабығынан шығатын көлденең гүлшоғырларда піседі.
The species S. nicolai is the largest in the genus, reaching 10 m (33 ft) tall, with stately white and blue flowers; the other species typically reach 2.0 to 3.5 m tall, except S. caudata, which is a tree of a typically smaller size than S. nicolai. The leaves are large, 30–200 cm long and 10–80 cm broad, similar to a banana leaf in appearance, but with a longer petiole, and arranged strictly in two ranks to form a fan like crown of evergreen foliage. The flowers are produced in a horizontal inflorescence emerging from a stout spathe.
Биология және көбейту
Оларды күн құстары мен көк бетті бал жегіштер тозаңдатады, олар гүл жапырағына қонып, одан нектар ішеді. Құстың гүл жапырағында тұрғандағы салмағы оны ашып, тозаңды құстың аяқтарына шашады, ал құс келесі гүл жапырағына қонғанда тозаң сол жапыраққа түседі. Стрелиция түрлерінің табиғи жәндік тозаңдатушылары жоқ; күн құстары жоқ аймақтарда осы туысқа жататын өсімдіктер сәтті тұқым беру үшін көбінесе қолмен тозаңдауды қажет етеді.
They are pollinated by sunbirds and blue faced honeyeaters, which perch on and drink from the spathe. The weight of the bird when standing on the spathe opens it to release the pollen onto the bird's feet, which is then deposited on the next spathe it visits. Strelitzia species lack natural insect pollinators; in areas without sunbirds, plants in this genus generally need hand pollination to successfully set seed.
Түрлер мен будандар
Бес түр танылған, бірақ біреуі – S. juncea – екінші түр, S. reginae-нің ішіне генетикалық тұрғыдан енгені анықталды. Бұл түрлену процесіндегі мутация болуы мүмкін. Сурет Ғылыми атауы Қолданылатын атауы Табиғи таралуы Strelitzia alba (син. S. augusta) Ақ жұмақ құсы Оңтүстік Африканың Шығыс және Батыс Кейп аймақтарының ең оңтүстік жағалау бойындағы бақтар Strelitzia caudata Тау жұмақ құсы Зимбабведегі Чиманимани тауларынан Мозамбикке дейін, Оңтүстік Африканың Солтүстік провинциялары және Эсватини Strelitzia nicolai Ақ жұмақ құсы немесе алып жұмақ құсы; жабайы банан; көк-ақ жұмақ құсы Оңтүстік Африка, Уитенхаге, Патенси және Порт-Элизаветаның солтүстігі Strelitzia × kewensis (S. reginae және S. augusta арасындағы жасанды будандастыру)
Five species are recognised, although one—S. juncea—has been shown to be genetically nested within another, S. reginae. It is possibly a mutation that is in the process of speciating. Image Scientific name Common name Native distribution Strelitzia alba (syn. S. augusta) White bird of paradise Garden Route along the southernmost coastal regions of the Eastern and Western Capes in South Africa Strelitzia caudata Mountain strelitzia Chimanimani Mountains of Zimbabwe south to Mozambique, the Northern Provinces of South Africa, and Eswatini Strelitzia nicolai White bird of paradise or giant bird of paradise; wild banana; blue and white strelitzia South Africa near Uitenhage, Patensie, and just north of Port Elizabeth
Strelitzia × kewensis (artificial hybrid between S. reginae and S. augusta)
Аллергиялық әсері
Strelitzia туысына жататын өсімдіктер жел арқылы таралатын тозаң шығармайды және OPALS аллергиялық шкаласы бойынша 1 рейтингке ие, яғни аллергиялық реакция тудыру қаупі өте төмен. Бұл институт кейіннен Оңтүстік Африка Ұлттық Биологиялық Әртүрлілік Институты (SANBI) болып қайта құрылды. "Стрелиция" журналы "Botanical Survey of South Africa" еңбектері мен "Kirstenbosch Botanic Gardens жылнамалары" журналдарын алмастырды.
Plants in the genus Strelitzia produce no wind borne pollen, and have an OPALS allergy scale rating of 1, meaning a very low risk of causing allergic reaction. which has since been converted into the South African National Biodiversity Institute (SANBI). The Strelitzia journal replaced Memoirs of the Botanical Survey of South Africa and 'Annals of the Kirstenbosch Botanic Gardens.