Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Испаниядағы теміржол көлігінің шолуы
Overview of rail transport in Spain
Испаниядағы теміржол көлігі төрт түрлі рельс енінде жұмыс істейді және қызметтерді түрлі жеке және мемлекеттік операторлар атқарады. 2012 жылы жалпы маршрут ұзындығы 16,026 км құрады (оның 10,182 км электрлендірілген). Көптеген теміржолдарды Renfe басқарады; метрлік және тар рельс желілерін FEVE және жеке автономды аймақтардағы басқа тасымалдаушылар басқарады. Франциямен байланыстыратын кең рельс желілерін қоса алғанда, стандартты рельс еніне көбірек желілер салу немесе қайта жарақтандыру ұсынылып, жоспарлануда, сондай-ақ платформаларды көтеру де қарастырылып жатыр. Испания Халықаралық теміржол одағының (UIC) мүшесі. Испанияның UIC ел коды – 71.
Rail transport in Spain operates on four rail gauges and services are operated by a variety of private and public operators. The total route length in 2012 was 16,026 km (10,182 km electrified). Most railways are operated by Renfe; metre and narrow gauge lines are operated by FEVE and other carriers in individual autonomous communities. It is proposed and planned to build or convert more lines to standard gauge, including some dual gauging of broad gauge lines, especially where these lines link to France, including platforms to be raised. Spain is a member of the International Union of Railways (UIC). The UIC Country Code for Spain is 71.
Тарих
Иберия түбегіндегі алғашқы темір жол желісі 1848 жылы Барселона мен Матаро арасында салынды. 1851 жылы Мадрид-Аранхуэз желісі ашылды. 1852 жылы алғашқы тары жол желісі салынды; 1863 жылы желі Португалия шекарасына жетті. 1864 жылы Мадрид-Ирун желісі ашылып, француз шекарасына жетті. Испания Азамат соғысынан кейін, соғыс салдарынан Испанияның темір жол жүйесі қирады. 1941 жылы RENFE желісін құрған және сол кезге дейін желіні пайдаланған жеке компанияларды ұлттандыру арқылы құрылды, нәтижесінде мемлекеттік темір жол желісі пайда болды. 1950 жылдары Испанияның темір жол желісі шамамен 19 000 километрге жетті. Алайда, 1950 жылдардың ортасынан бастап, Испанияда жеке көліктердің экспоненциалды түрде көбеюіне байланысты желінің ұзындығы қысқара бастады. 1950-1960 жылдардағы Испанияның экономикалық өркендеу кезеңінде, 1940 жылдардың ортасынан 1960 жылдардың ортасына дейін Испаниядағы жеке көліктердің саны 14 еседен астам өсті. Бұл темір жол көлігіне деген сұраныстың төмендеуіне және пайдасыз болған кейбір темір жол желілерінің жабылуына әкелді. 1993 жылы шамамен 8000 км темір жол желісі демонтаждалды. Соңғы пар локомотиві 1975 жылы қолданыстан алынды, ал 1986 жылы темір жолдардағы ең жоғары жылдамдық 160 км/сағ-қа дейін көтерілді, ал 1992 жылы Мадрид-Севилья жоғары жылдамдықты темір жол желісі ашылды. Бұл дәстүрлі желілерге аймақтық және қалалық жолаушылар тасымалына, сондай-ақ жүк тасымалына көбірек назар аударуға мүмкіндік берді. Кейбір желілер, мысалы, классикалық Кордова-Малага темір жолының Кордова-Бобадилла бөлігі, AVE ашылуынан кейін сол бағыттарға қызмет көрсетуді тоқтатты, нәтижесінде жолаушылар ағыны мүлдем жойылды. Көптеген маңызды испан қалалары темір жол желісінен оқшауланды, олардың ішінде халық саны 140 000-нан астам адамды құрайтын Марбелья ең ірісі, сондай-ақ Рокетас-де-Мар (96 800 адам), Эль-Эхидо (84 000 адам), Торревьеха (83 000 адам) және Михас (82 000 адам). Басқа қалалар мен муниципалитеттер ұлттық темір жол желісіне қосылмаған, бірақ жеңіл темір жол немесе метро жүйелерімен байланысты, мысалы, Санта-Колома-де-Граманет, Барселона (118 000 адам); Чиклана-де-ла-Фронтера, Кадис (83 000 адам); Торрент, Валенсия (83 000 адам); Гетксо, Бискайя (78 000 адам); және Бенидорм, Аликанте (70 000 адам). Франко режимінен бастап және 1980 жылдарға дейін Испанияның темір жол желісінің бірнеше желілері жабылды. Бұрынғы желілерді қайта ашу жөніндегі науқандар жүргізілуде, олардың ішінде Аликанте-Мурсия негізгі желісінен Торревьехаға дейінгі тармақты қайта ашу, Гуадикстен Лоркаға База арқылы (Мурсиядан Гранадаға тікелей темір жол байланысын қамтамасыз ететін) бұрынғы желі, Пласенсиядан Саламанкаға және Гандиядан Денияға дейінгі желілерді қайта ашу қарастырылуда. 2007 жылдан бастап жүк тасымалы желілері либерализацияланды және жеке операторларға ашық болды. Renfe екі компанияға бөлінді (Renfe – жүк және жолаушылар тасымалын жүзеге асыратын мемлекеттік компания, ADIF – барлық мемлекеттік және жеке операторлар үшін инфрақұрылымды басқаратын мемлекеттік компания). 2020 жылы алыс қашықтыққа жолаушылар тасымалы желілері де жеке операторларға ашылды. Ouigo España 2021 жылы Мадрид-Барселона бағытында қызмет көрсетуді бастады, ал 2022 жылы Iryo қосылды. 2022 жылдың 1 қыркүйегінен 31 желтоқсанына дейін Испания белгілі бір шарттармен тегін пойыз билеттерін ұсынды. 10-20 евро көлемінде кепілдік төлемі қажет, және бұл схема жеке емес, бірнеше сапарлық немесе маусымдық билеттерге ғана қолданылады. Толық қайтаруды алу үшін аталған мерзім аралығында 16 немесе одан да көп пойыз сапары жасалуы керек. Толық өтемақы қалалық және 300 км (186 миль) дейінгі орта қашықтықтағы сапарлар үшін қолжетімді. 2015 жылы темір жолға арналған федералды бюджет 5,1 миллиард евроны құрады.
The first railway line in the Iberian Peninsula was built in 1848 between Barcelona and Mataró. In 1851 the Madrid Aranjuez line was opened. In 1852 the first narrow gauge line was built; in 1863 a line reached the Portuguese border. By 1864 the Madrid Irún line had been opened, and the French border reached. After the Spanish Civil War, the Spanish railway system was in a state of disrepair due to the damage caused by the conflict. In 1941 RENFE was created by nationalizing the private companies that had built and until then operated the network, leading to a state owned rail network. By the 1950s, the Spanish rail network reached its historical maximum of almost 19,000 kilometers. However, from the mid 1950s onward, the network began to shrink due to the exponential increase in private vehicle ownership in Spain. During the Spanish economic miracle of the 1950s and 1960s, the number of private vehicles in Spain increased more than 14 times from the mid 1940s to the mid 1960s. This led to a decline in demand for rail transport and the closure of some rail lines that were no longer profitable. By 1993, almost 8,000 km of rail lines were dismantled. The last steam locomotive was withdrawn in 1975, and in 1986 the maximum speed on the railways was raised to 160 km/h, and in 1992 the Madrid Seville high speed line opened, This has allowed the conventional lines to increase focus on regional and commuter traffic, along with freight. Some lines, including the Córdoba Bobadilla section of the classic Córdoba–Málaga railway, have lost passenger traffic completely due to the opening of AVE serving the same destinations. Many important mainland Spanish towns remain disconnected from the rail network, the largest being Marbella with a population of over 140,000, along with Roquetas de Mar (pop. 96,800), El Ejido (pop. 84,000), Torrevieja (pop. 83,000) and Mijas (pop. 82,000). Other towns and municipalities are not on the national rail network but linked to light rail or metro systems, such as Santa Coloma de Gramanet, Barcelona (pop. 118,000); Chiclana de la Frontera, Cádiz (pop. 83,000); Torrent, Valencia (pop. 83,000); Getxo, Biscay (pop. 78,000); and Benidorm, Alicante (pop. 70,000). Starting in Franco's regime and continuing into the 1980s, multiple lines of the Spanish rail network were closed. Campaigns for reopening former lines exist, including a reopening the branch to the aforementioned Torrevieja from the Alicante–Murcia main line; the former line from Guadix to Lorca via Baza (which would provide a direct rail link from Murcia to Granada); Plasencia to Salamanca and Gandía to Dénia. Since 2007 the operation of freight lines was liberalized and has been open to private operators. Renfe was split in two companies (Renfe, a public company that operates freight and passenger lines, and ADIF, a public company that manages the infrastructure for all public and private operators). In 2020, long distance passenger lines were likewise opened to private operators. Ouigo España began service on the Madrid–Barcelona route in 2021, joined by Iryo in 2022. From 1 September to 31 December 2022 Spain has made free train tickets available under certain conditions. A €10 to €20 deposit must be placed and the scheme is only available on multi trip tickets or season tickets, rather than singles. 16 or more train journeys must be made between the aforementioned dates in order to receive a full refund. The full refund is available on commuter journeys and medium distance journeys of under 300 km (186 miles). In 2015, the federal budget for the railways was €5.1 billion.