Кіріспе

Батыс Германиядан шыққан солшыл радикалды ұйым.

Қызыл Армия фракциясы (RAF, ; Rote Armee Fraktion, ), сондай-ақ Баадер-Майнхоф тобы немесе Баадер-Майнхоф бандасы (Baader Meinhof Gruppe, Baader Meinhof Bande, ) деп белгілі, 1970 жылы құрылған және 1998 жылға дейін белсенді болған Батыс Германияның солшыл радикалды тобы болды. RAF өзін коммунистік және империализмге қарсы қалалық партизандық топ деп сипаттады. Ол өзінің фашистік мемлекет деп санайтын күштерге қарсы қарулы қарсылық көрсетті. RAF мүшелері ағылшын тілінде жазғанда көбінесе марксистік-лениндік «фракция» терминін қолданды. Ұйымның алғашқы басшылары Андреас Баадер, Ульрике Майнхоф, Гудрун Энсслин және Хорст Малер болды. Батыс Германия үкіметі RAF-ті террористік ұйым деп таныды. RAF үш онжылдық бойы бомбалау, кісі өлтіру, адам ұрлау, банк тонау және полициямен атыс-шабыс сияқты әрекеттерге қатысты. Оның қызметі 1977 жылдың соңында өршіп, «Германия күзi» деп аталған ұлттық дағдарысқа әкелді. RAF 34 адамның өліміне жауапты деп есептеледі, олардың ішінде өнеркәсіпші Ханс Мартин Шлейер, Dresdner Bank басшысы Юрген Понто, федералды прокурор Зигфрид Бубак, полиция қызметкерлері және Германиядағы американдық әскери қызметшілер болды. Топтың қозғаушы күші солшыл саяси көзқарастар және олардың ата-аналарының буыны Германияның нацистік өткенімен күреспегені болды. Олар Штази және басқа Шығыс блогының қауіпсіздік қызметтерінен қолдау алды. 1999 жылы Дуйсбургте болған тонаудан кейін Эрнст Волкер Стауб пен Даниэла Клетке қатысты деректер табылды, бұл ұйымды қайта құру бойынша ресми тергеуді бастауға себеп болды.

Атауы

Көбінесе ағылшын тілінде "Қызыл армия фракциясы" деп аударылады; алайда, құрылтайшылар оны жеке топ емес, кең коммунистік жұмысшылар қозғалысының ішінде немесе бір бөлігі болған, дамып келе жатқан жауынгерлік бөлім ретінде көрсетуді ниеттенген, яғни, бүтіннің бір бөлігі. Топ өзін әрқашан Rote Armee Fraktion деп атады, ешқашан Баадер-Майнхоф тобы немесе Баадер-Майнхоф бандасы деп атаған емес. Атау ұйымның барлық түрлеріне қатысты: Бадер, Энсслин, Майнхоф және басқалардан тұратын "бірінші буын" RAF; "екінші буын" RAF; және 1980-ші және 90-шы жылдары болған "үшінші буын" RAF. "Баадер-Майнхоф бандасы" және "Баадер-Майнхоф тобы" терминдерін алғаш рет бұқаралық ақпарат құралдары мен үкімет қолданды. Топ ешқашан өзін көрсету үшін осы атауларды пайдаланбады, себебі ол көптеген мүшелерден құралған, бірлесіп құрылған топ ретінде қарастырды, екі жетекші тұлғадан тұратын топ емес.

Құрылу

Адам өмірін қауіпке тігу және өрт сөндіру қылмыстары бойынша айыпталған төрт айыпталушы да кінәлі деп танылды және үш жылға бас бостандығынан айырылды. Алайда, 1969 жылдың маусым айында олар саяси тұтқындарға арналған амнистияға сәйкес уақытша босатылды, бірақ сол жылдың қарашасында Федералды Конституциялық Сот (Bundesverfassungsgericht) оларды қайтадан қамауға алуды талап етті. Бұл бұйрықты тек Хорст Сёхнлайн орындады, ал қалғандары жасырынып, Францияға қашып кетті, онда олар белгілі француз журналисі және революционері Режис Дебрейге тиесілі үйde біраз уақыт тұрды. Режис Дебрей Че Геварамен достығымен және партизандық соғыстың фоко теориясымен танымал болды. Соңында олар Италияға жетті, онда адвокат Малер олармен кездесіп, Германияға онымен бірге қайтып, жасырын партизандық топ құруға шақырды. Қызыл Армия фракциясы Батыс Германия мен Еуропадағы революциялық және радикалдық топтардың көптігін толықтыру мақсатымен құрылды, бұл топ өзінің замандастарымен салыстырғанда сыныптық санасы жоғары және нығайып дамыған күш болуға ниеттенді. Топ мүшелері мен жақтастары бұрыннан "Революциялық жасушалар" және 2 маусым қозғалысымен байланысты болды, сондай-ақ социалистік науқастар ұжымы, курсив = жоқ, және ситуационистер сияқты радикалды ағымдар мен құбылыстармен байланысты болды. 1970 жылдың сәуір айында Бадер қайтадан тұтқындалды, бірақ 1970 жылдың 14 мамырында Майнхоф және басқалары оны босатып алды. Бір айдан кейін Гудрун Энсслин Батыс Берлиндегі жасырын газетте, "Агит883" (Агитация және әлеуметтік практика журналы) деген атпен мақала жариялап, қаруға шақыруды және Қызыл Армияны құруды талап етті. Мақала "Сыныптық күресті дамытыңыз. Пролетариатты ұйымдастырыңыз. Қарулы қарсылықты бастаңыз!" деген сөздермен аяқталды. Бадер, Энсслин, Малер және Майнхоф содан кейін Иорданияға барып, Палестинаны азат ету халық фронты (ПФЛП) және Палестинаны азат ету ұйымы (ПҰҰ) партизандарымен бірге оқу-жаттығудан өтті.

RAF мүшелерінің көптегені бір байланыс арқылы жұмыс істеді немесе басқаларын тек кодтық есімдерімен ғана білді. Әрекеттер "командос" деп аталатын белсенді бөлімшелер арқылы жүзеге асырылды, оларға миссияларын орындау үшін жаттықтырылған мүшелер квартирмейстермен қамтамасыз етілді. Ұзақ мерзімді немесе негізгі кадр мүшелері үшін оқшауланған жасуша сияқты ұйым болған жоқ немесе икемді форма алды. 1969 жылы бразилиялық революционер Карлос Маригелла өзінің "Қалалық партизанның қысқаша нұсқаулығы" атты еңбегін жариялады. Маригелланың нұсқаулығында шағын қаруды пайдаланудың, саботаждың, мүлікті заңсыз иеленудің және қала халқы арасында сенімді баспана/қолдау базасының маңыздылығы баса айтылды. Бұл басылым Майнхофтың "Қалалық партизандық тұжырымдамасына" алғыкөз болды және кейіннен әлемдегі көптеген партизандық және көтерілісші топтарға әсер етті. Қызыл Армия фракциясының кейбір жақтастары мен оператившілерін анархистік немесе либертариандық коммунистік көзқарастарға ие деп сипаттауға болады, бірақ топтың жетекші мүшелері негізінен марксистік-лениндік идеологияны ұстанды. Алайда, олар коммунистік мемлекеттермен ашық ынтымақтастықтан қанағаттанбады, Қытай-Кеңес арасындағы даудың Қытай тарапының пікірінше, Кеңес Одағы мен оның Еуропалық сателлит мемлекеттері коммунистік мақсатқа сатқындық жасады, өйткені олар, тікелей айтылмаса да, Америка Құрама Штаттарына үшінші әлем елдерін пайдалануға және "пайдалы" үшінші әлем диктаторларын қолдауға еркін мүмкіндік берді. Дегенмен, RAF мүшелері 1980 жылдары Шығыс Германия шекарасы арқылы ара-тұра қолдау мен баспана алды.

Қамқоршылық және Штаммхайм соты

RAF-тің бірінші буынының басты кейіпкерлері тұтқындалғаннан кейін, олар Штутгарттың солтүстігінде жаңадан салынған, жоғары қауіпсіздікті қамтамасыз ететін Штаммхайм түрмесінде жалғыздықта ұсталды. Энсслин әр мүшесі үшін псевдонимдерді (Моби Дик романынан аллегориялық мәні бар деп саналатын есімдер) пайдалана отырып, «ақпараттық жүйе» құрғанда, төрт тұтқын қорғаушыларының көмегімен хаттар алмасып, байланыс орната алды. Олар биліктің өрескелдігіне наразылық білдіру үшін бірнеше рет үйлесімді аштық жариялады, нәтижесінде күштеп тамақтандырылды. 1974 жылдың 9 қарашасында ол өздігінен аштықтан көз жұмды. Халықтың наразылығынан кейін, билік олардың жағдайын біршама жақсартты. Сол кезде RAF-тің екінші буыны пайда болды, ол тұтқындардан тәуелсіз, оларға көзқарасы жақын адамдардан құралды. 1975 жылдың 27 ақпанында Берлин мэріне үміткер Питер Лоренцті 2 маусым қозғалысы RAF-қа қатысты бірнеше тұтқындарды босату үшін қысым көрсету мақсатында ұрлады. Олардың ешқайсысы кісі өлтіруде айыпталмағандықтан, мемлекет келісім берді және сол тұтқындар (содан кейін Лоренцтің өзі де) босатылды. Аусттың сөзіне сәйкес, бұл операцияның сәттілігі RAF-тің өзі де алмасу жасауға тырысуына әкелді: 1975 жылдың 24 сәуірінде RAF мүшелері Батыс Германияның Стокгольмдегі елшілігін басып алды. Германияның канцлері Гельмут Шмидт басқарып отырған үкімет олардың талаптарын қабылдаудан бас тартқандықтан, екі кепіл өлтірілді. Оқиға орнында жарылғыш заттар жарылып, қарулылардың екеуі алған жарақаттарынан сол түні көз жұмды. 1975 жылдың 21 мамырында Баадер, Энсслин, Майнхоф және Распе ісі Штутгарттағы осы ауданда орналасқандықтан Штаммхайм соты ретінде танылды. Бұрын Бундестаг қылмыстық процестік кодексіне өзгеріс енгізіп, тұтқындар мен RAF-тің екінші буыны арасында байланыс орнатуға тырысқан бірнеше адвокаттарды соттан шеттетуге мүмкіндік берді. 1976 жылдың 9 мамырында Ульрике Майнхоф түрмедегі сүлгілерден жасалған арқанға ілініп, өлтірілген күйде табылды. Жүргізілген тергеу оның өз-өзіне қол жұмсағанын көрсетті, бұл сол кезде көп дау тудырды және түрлі теориялардың пайда болуына себеп болды. Басқа теориялар бойынша, ол топтан шеттетілгендіктен өміріне қастан жасады. Оның серіктері бұл болжамды үнемі жоққа шығарып, дәлел ретінде ұсынылған түрмедегі жазбаларды мойынға алмайды. Сот барысында тағы да шабуылдар орын алды. Солардың бірі 1977 жылдың 7 сәуірінде болды, онда федералды прокурор Зигфрид Бубак, оның жүргізушісі және күзетшісі қызыл шамда күтіп тұрған кезде екі RAF мүшесі тарапынан атып өлтірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацист болған Бубак RAF үшін сот процесінің кілтті тұлғаларының бірі саналды. Басқа нәрселермен қатар, екі жыл бұрын Stern журналына берген сұхбатында ол «Бадер сияқты адамдар әділ сотқа лайық емес» деген пікірін білдірген. 1976 жылдың ақпанында Der Spiegel журналына берген сұхбатында ол: «Бізге біздің юрисдикциямызды реттеудің қажеті жоқ, ұлттық қауіпсіздік мен сияқты адамдар мен Герольд [BKA басшысы] арқасында аман қалады, олар әрқашан дұрыс жолды табады» деді. Нәтижесінде, 1977 жылдың 28 сәуірінде, сот процесінің 192-ші күні қалған үш айыпталушы бірнеше кісі өлтіргені, кісі өлтіруге талпынғаны және террористік ұйым құрғаны үшін кінәлі деп танылды және өмір бойына бас бостандығынан айырылды.

Қауіпсіздік шаралары

Стаммхайм түрмесінің жаңа бөлімі RAF үшін арнайы салынған және сол кезде әлемдегі ең қауіпсіз түрме блоктарының бірі саналған. Тұтқындар 1975 жылы сол жерге ауыстырылды (ұсталғаннан кейін үш жыл өткен соң). Шатыры мен ауласы темір тормен жабылды. Түнде аумақ 54 прожектор мен 23 неон шаммен жарықтандырылды. Арнайы әскери күштер, оның ішінде снайперлер шатырды күзетті. 400 полиция қызметкері және Конституцияны қорғау федералды кеңсесі ғимаратты патрульдеді. Атты полиция қызметкерлері екі сменамен жұмыс істеді. Сот процесі кезінде тағы 100 GSG 9 тактикалық полиция қызметкері полиция күштерін арттырды, ал BKA детективтері сот алаңының алдында күзеттікке тұрды. Соңында, тікұшақтар аумақтың үстінен ұшып өтті. Сот процесі барысында тұтқындарға адвокаттар (ал сирек жағдайларда туыстары кіріп-шықты, достарына рұқсат берілмеді) келіп кетіп отырды. Ондай кездесулерде үш күзетші әрқашан тұтқындар мен келушілердің арасындағы әңгімені қадағалап отырды. 1975 жылдың соңына дейін тұтқындар түрме ішінде бір-бірімен кездесуге рұқсат алған жоқ, содан кейін белгілі бір уақытта (күнде екі рет 30 минут) кездесуге мүмкіндік берілді, ол кезде олар күзетілді.

Сот

Сотталанушыларды қолдаушылар судьялар мен олардың өткенін маңызды деп санайды. Судья Вейс (Малер ісі) Жоахим Рэйсені (Үшінші рейх сотының президенті) жеті рет кінәсіз деп тапқан. Ол Майнхофқа әйнек қоршауға жабамыз деп қорқытқанда, ол: "Сен мені Айхманның қоршауымен қорқытасың ба, фашист?" деп ашуланып жауап берді. (Адольф Эйхманн СС-те Оберштурмбаннфюрер болған, Израильде сотталған кезде шыны қоршаумен ұсталған.) Стаммгеймдегі RAF-тің басты сот судьясы Зигфрид Бубак нацистік партияның мүшесі болған. Федералды прокурор Генрих Вундермен бірге (Қорғаныс министрлігінде жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер ретінде қызмет атқарған) Бубак 1962 жылы «мысық=жоқ» ісі бойынша Рудольф Аугштейнді және басқа журналистерді тұтқындауға бұйрық берді. Теодор Принзингті қорғаушы адвокат Отто Шили басқа судьяларды ығыстырып, өз бетінше тағайындалды деп айыптады. Кейіннен белгілі болғандай, екі бұрынғы RAF мүшесі Карл Хайнц Руланд пен Герхард Мюллер BKA-ның бұйрықтары бойынша куәлік берді. Олардың мәлімдемелері көбінесе қарама-қайшы болды, бұл туралы газеттерде де жазылды. Рулланд кейіннен Stern журналына өзінің куәлігі полициямен бірлесіп дайындалғанын мәлімдеді. Мюллер 1974–1975 жылдардағы 145 күндік үшінші аштық акциясы кезінде «сынып қалған» деп хабарланды. Прокуратура оған Гамбургте офицер Норберт Шмидтті өлтіргені үшін иммунитет ұсынды (1971), ал кінәні Баадерге, Майнхофқа, Энсслинге және Распеге таңды. Ақырында ол босатылып, жаңа жеке басын және 500 000 неміс маркасын алғаннан кейін АҚШ-қа көшірілді.

Адвокаттардың тұтқындалуы

Үкімет Штаммгейм процесі кезінде қолдану үшін бірнеше арнайы заңдарды асығыс түрде бекітті. Адвокаттар 1945 жылдан бері алғаш рет соттан шеттетілді, оларға қылмыстық ұйымдар құруға көмектесу сияқты түрлі қоғамға жараспайтын әрекеттер тағылды (Қылмыстық заңның 129-бабы). Билік органдары адвокаттардың кеңселерiне басып кіріп, қылмыстық іс жүргізуге қатысты материалдарды тексерді. Әділет министрі Ханс Йохен Фогель, басқа ешбір батыс мемлекетінде қорғаушы адвокаттарды сот процесінен мұндай кең ауқымда шеттетуге мүмкіндік беретін ережелер жоқ екенін мақтан етті. Үш жыл бойы процеске дайындалып келген Клаус Круассан, Ханс Кристиан Стробеле және Курт Гренвольд соттың екінші күні процестен шығарылды. 1975 жылдың 23 маусымында Круассан, Стробеле (бұрыннан шығарылған) және Мэри Бекер тұтқындалды, ал сол уақытта полиция бірнеше адвокаттың кеңселерi мен үйлеріне басып кіріп, құжаттар мен файлдарды тәркіледі. Стробеле мен Круассан сәйкесінше төрт және сегіз аптаға қамауға алынды. Круассан 80 000 немец маркасы төлеуге және апта сайын полиция бөліміне тіркелуге міндетті болды, сонымен қатар оның көлік және жеке куәлігі тәркіленді. 1979 жылдың 16 ақпанында Круассан тұтқындалды (қылмыстық ұйымды қолдады деген айыппен – 129-бап), Франция оның саяси баспана сұрауын қабылдамағаннан кейін, және екі жарым жылға бас бостандығынан айырылды, жазасын Штаммгейм түрмесінде өтеуге міндетті болды.

Қорғаныс стратегиясы

Сотталушылар мен олардың адвокаттары RAF-тің саяси мақсаты мен сипаттамаларын баса көрсетуге тырысты. 1976 жылдың 13 және 14 қаңтарында айыпталушылар куәліктерін (шамамен 200 бет) дайындады, онда олар империализмнің рөлін және «үшінші әлем» елдеріндегі революциялық қозғалыстарға қарсы күресін талдады. Сонымен қатар, олар Батыс Германияның фашизациялануын және оның империалистік мемлекет ретіндегі рөлін (Вьетнамдағы АҚШ-пен одақтасуда) түсіндірді. Соңында олар қалалық партизандардың міндеттері туралы айтып, бомбалық шабуылдарға қатысты саяси жауапкершілікті өз мойнына алды. Ақырында, олардың адвокаттары (Ульрике Майнхофтың ұсынысымен) айыпталушыларды ресми түрде соғыс тұтқындары деп тануды сұрады. Томас ФРГ және АҚШ арнайы қызметтерінің Шығыс Еуропадағы бірлескен операциялары туралы мәліметтер ұсынды. Ол сондай-ақ Стаммхайм процесін бақылап, ЦРУ нұсқаушысының кісі өлтіруді суицидке ұқсатуға қалай үйреткенін айтты. Бұл мәлімдемелерді ЦРУ-ның ресми өкілі Филип Эйджи растады. 1972 жылдың 19 мамырында RAF мүшелері Гамбургтегі «Спрингер» баспасында бес бомба орналастырды. Бес бомбаның үшеуі ғана жарылды, бірақ 36 адам жарақат алды. 1972 жылдың 24 мамырында, Франкфурттағы АҚШ штаб-пәтеріне жасалған бомбалаудан екі апта өткен соң, топ Хайдельбергтегі Кемпбел казармасындағы IDHS (Ақпараттық деректерді өңдеу қызметі) ғимаратына бомба тиелген көлікті жарылысқа жіберді. Бұл жарылыстан үш сарбаз қаза тауып, тағы бес адам жарақат алды. 1974 жылдың 10 қарашасында топ Германияның жоғарғы сотының төрағасы Гюнтер фон Дренкманды өлтірді. Бұл оқиға Холгер Мейнстің түрмеде аштықтан қайтыс болғаннан кейін RAF-тен бөлініп шыққан «2 маусым» қозғалысының сәтсіз ұрлау әрекетінен кейін болды. 1975 жылдың ақпан айынан наурыз айына дейін «2 маусым» қозғалысы сол кезде Батыс Берлин мэріне үміткер болған Петер Лоренцті ұрлап әкетті. Лоренцті босату үшін топ RAF және «2 маусым» қозғалысының мүшелерін, олар зорлық-зомбылыққа қатысқандықтан басқа себептермен түрмеге қамалғандарды босатуды талап етті. Үкімет талапты қабылдап, Лоренцтің қауіпсіз босатылуы үшін бірнеше мүшелерді босатты. 1975 жылдың 24 сәуірінде RAF-ке байланысты алты адам Стокгольмдегі Батыс Германия елшілігін басып алды. Олар кепілге алды және ғимаратты жарылуға дайындады. Олар RAF-тің түрмеде отырған мүшелерін босатуды талап етті. Үкімет талапты қабылдамады, нәтижесінде екі кепіл өлтірілді. Елшілікті жарылуға арналған бірнеше бомба мерзімінен бұрын жарылып, RAF-тің алты мүшесінің екеуі қаза тапты. Қалған төртеуі билік органдарына бағынды. 1975 жылдың мамырында британдық барлау қызметтері RAF АҚШ пен Ұлыбританияның бірлескен қоймасынан горчичный газ ұрлағанын хабарлады. RAF ұрланған газды неміс қалаларында пайдалануға ниеттенгені де хабарланды. Бірақ горчичный газ контейнерлері жай ғана жоғалғаны анықталды, алайда RAF жаңалықты пайдаланып, бірнеше агенттіктерді қорқытуға жетті. 1970 жылдары RAF Швейцарияның нашар күзетілген әскери қару-жарақ қоймаларына шабуыл жасап, бірнеше рейдтерге қатысты. Көзінің айтуынша, топ 200 швейцариялық мылтық, 500 револьвер және 400 ірі граната ұрлады. 1980 жылдардың басында неміс және француз газеттері полицияның Париждегі RAF жасырын тұрағына шабуыл жасап, Clostridium botulinum бактериясымен толтырылған колбалары бар уақытша зертхана тапқанын хабарлады, ол ботулизм токсинін жасауға қолданылады. Бірақ бұл хабарламалар кейіннен дұрыс емес екені анықталды, мұндай зертхана табылмады.

Неміс күзі

1977 жылдың 30 шілдесінде «Дрезднер Банк» банкінің басшысы Юрген Понто үйінің алдында ұрланып, өлтірілді. Бұл оқиғаға Бригитте Мохнаупт, Кристиан Клар және Понтоның құда қызының әпкесі Сюзанне Альбрехт қатысты. Соттан кейін, бұрынғы СС офицері, сол кезде Германияның жұмыс берушілер қауымдастығының президенті (және Батыс Германиядағы ең беделді өнеркәсіпшілердің бірі) Ханс Мартин Шлейер зорлықпен ұрланды. 1977 жылдың 5 қыркүйегінде Шлейердің кортежін ұрлаушылар тоқтатты. Олар көлігін Шлейердің машинасының жолына бұрып, оның «Мерседесін» апатқа ұшыратты. Кортеж тоқтатылғаннан кейін, бесеу бетперделі шабуылшылар дереу үш полицей мен жүргізушіні атып өлтіріп, Шлейерді тұтқынға алды. Топтың бір мүшесі (Сиглинда Хофман) қаруын жолмен итеріп бара жатқан коляскадан шығарды. Содан кейін федералды үкіметке хат келіп түсті, онда он бір тұтқынды, соның ішінде Штаммхаймдағыларды босату талап етілді. Боннда канцлер Гельмут Шмидт басқарған дағдарыс комитеті құрылды, ол келісудің орнына полицияға Шлейердің орнын анықтау үшін уақыт беру мақсатында кешіктіру тактикасын қолдануға шешім қабылдады. Сонымен қатар, түрмедегілерге толыққанды байланысқа тыйым салынды, енді оларға тек үкімет шенеуніктері мен түрме капелланы ғана келуге рұқсат етілді. Дағдарыс бір айдан астам уақытқа созылды, ал Федералдық қылмыстық полиция бюросы осы күнге дейін ең ірі тергеуін жүргізді. 1977 жылдың 13 қазанында Пальма-де-Майоркадан Франкфуртқа бағытталған Lufthansa 181 рейсі қашқындалғанда жағдай ушықты. Ұшақты ПФЛП-ның төрт мүшесі бақылауға алды (ол «Ландшут» деп аталды). Жетекші өзін жолаушыларға «Капитан Махмуд» деп таныстырды, кейін ол де екені анықталды. Ұшақ Римге жанармай құю үшін қонғанда, ол Шлейерді ұрлағандар сияқты талаптар қойды, сонымен қатар Түркияда ұсталған екі палестиналықты босатуды және 15 миллион АҚШ долларын төлеуді талап етті. Бонн дағдарыс тобы тағы да мойынсұнудан бас тартты. Ұшақ Ларнака, содан кейін Дубай арқылы, содан кейін Аденге ұшып кетті, онда ұшқыштар жеткілікті ынтымақтастық көрсетпеді деп есептелген капитан Юрген Шуман 16 қазанда «революциялық трибуналға» жеткізіліп, өлтірілді. Оның денесі ұшу-қону жолағына тасталды. Ұшақ қайтадан ұшты, оны екінші ұшқыш Юрген Виетор басқарды, бұл жолы Сомалидің Могадишо қаласына бағытталды. Қауіпті құтқару операциясын канцлер кеңсесінің мемлекеттік хатшысы Ханс Юрген Вишневский басқарды, ол Бонннан құпия түрде жеткізілген болатын. 18 қазанда түн ортасынан кейін бес минут өткен соң, ұшаққа GSG 9, Германияның федералды полициясының элиталық бөлімшесі жеті минуттық шабуыл жасады. Төрт қашқын да атылды, үшi сол жерде қайтыс болды. Жолаушылардың ешқайсысы ауыр жарақат алмады, ал Вишневский Шмидтқа телефон соғып, Бонн дағдарыс тобына операция сәтті аяқталғанын хабарлады.

"Стаммхайм өлім түні"

17 қазанның кешкісін Ландшут тұтқындық дағдарысының аяқталғаны туралы хабарланғаннан кейін, Стаммхайм түрмесіндегі RAF мүшелерінің барлығы келесі түнде өз-өзіне қол жұмсады. Олардың адвокаты Арндт Мюллер түрмеге тапаншаларды контрабандалық жолмен кіргізген. Андреас Бадер мен Ян Карл Распе осы қарулармен өздерін атып өлтірді – Бадер басын артқы жағынан атты, ал Гудрун Энсслин өзін асып өлтірді. Ирмгард Мёльлер пышақпен өз-өзіне қол жұмсауға тырысты, бірақ ауыр жарақат алып аман қалды. Өзін-өзі өлтіру фактісі келесі күні таңертең ғана байқалды. Жедел жәрдеммен дәрігерлер шақырылды. Бадер мен Энсслин табылған кезде өлі болды. Распе әлі тірі еді және ауруханаға жеткізілді, бірақ көп ұзамай қайтыс болды. Мёльлер ауруханаға жеткізілгеннен кейін жазылып шықты. Билік өкілдері бірнеше апта бойы оқшауланған түрмеде отырған тұтқындардың контрабандалық радиожабдық арқылы ұшқындау әрекетінің сәтсіз аяқталғанын білгенін, содан кейін жоғары қауіпсіздік шараларымен қамтамасыз етілген камералары арасындағы импровизацияланған электрондық байланыс жүйесі арқылы ұйымдасқан түрде өз-өзіне қол жұмсауды жоспарлағанын мәлімдеді. Бұл оқиға көптеген теорияларға орын берді. RAF мүшелері өздерін өлтірмеген, оларды неміс билігі, BND, ЦРУ, АҚШ және НАТО өлтірген деген күдіктер туды. Бұл теорияларды RAF жақтастары мен сонымен қатар жанындағылар таратты, ал кейбіреулерін басты баспасөз құралдары қолдады. Қолда бар мәліметтер бойынша, бұл суицидтер RAF мүшелері тарапынан ұзақ уақыт бойы жоспарланып, дайындалған. Соның ішінде сол күні Ханс Мартин Шлейер Франциядағы Мюльхаусқа жол тартқанда тұтқынға алғандар оны атып өлтірді. 19 қазанда Шлейерді ұрлағандар оның "атқарылғанын" және оның орналасқан жерін хабарлады. Оның денесі сол күні Шарль Пеги көшесіндегі көгілдір "Ауди 100" машинасының багажынан табылды. Француздық "Либерасьон" газетіне мынадай хат келіп түсті:

RAF 1990-шы жылдардан бері

1991 жылдың желтоқсанының соңында Кеңес Одағының тарауы лениншіл топтар үшін ауыр соққы болды, бірақ 1990-жылдардың басында RAF деген атпен шабуылдар тоқтаған жоқ. Олардың арасында неміс инженерлік компаниясы MTU Aero Engines-тің бас директоры Эрнст Циммерманның қанымен аяқталған өлтірілуі; Франкфурт маңындағы АҚШ Әуе күштерінің Рейн-Майн әуе базасындағы тағы бір бомбалық шабуыл, ол база командирін нысанаға алып, екі жақын тұрған адамды қаза тапты; Siemens компаниясының басшысы Карл Хайнц Беккуртс пен оның жүргізушісін өлтірген көлік бомбасы; және Германияның Сыртқы істер министрлігінің жетекші лауазымды қызметкері Геральд фон Браунмюльге жасалған қастандық. 1989 жылдың 30 қарашасында Deutsche Bank төрағасы Альфред Херрхаузен Бад-Хомбургта көлігі фотосенсорды іске қосқанда күрделі бомбадан қаза тапты. 1991 жылдың 1 сәуірінде Шығыс Германияның мемлекеттік экономикасын жекешелендіруге жауапты Treuhand үкіметтік ұйымының басшысы Детлев Карстен Рохведер атып өлтірілді. Циммерманн, фон Браунмюль, Херрхаузен және Рохведерді өлтіргендердің кім екені анықталған жоқ. 1990 жылы Германияның бірігуінен кейін Шығыс Германияның қауіпсіздік және барлау қызметі Стази RAF-ті бақылап отырғаны және 1980-жылдары он бұрынғы мүшесіне баспана мен жаңа жеке бастық мәртебе бергені расталды. Бұл сол кезде күдік тудырған. 1978 жылы топтың бір бөлігі Германиядағы іздеуден қашу үшін Югославия арқылы коммунистік Польшаға шығарылды. Бригитт Мохнаупт, Петер Бук, Рольф Вагнер және Сиглинда Хоффман жыл бойы Польшаның солтүстік-шығысындағы Мазуриядағы Польша Ішкі істер министрлігінің мекемелерінде болды, онда олар араб елдерінен келген басқалармен бірге бірнеше оқу бағдарламаларынан өтті. 1992 жылы Германия үкіметі RAF-тың негізгі мақсаты – түрмеде отырған RAF мүшелерін босату операциялары екенін мәлімдеді. Ұйымды әлсірету үшін үкімет RAF болашақта зорлық-зомбылық шабуылдарынан бас тартса, кейбір RAF мүшелерін босататынын жариялады. Содан кейін RAF "деэскалацияға" және маңызды әрекеттерден бас тартуға ниеттенгенін мәлімдеді. RAF-тың соңғы әрекеті 1993 жылы Вейтерштадттағы жаңа түрмеге жасалған бомбалық шабуыл болды, онда кезекші офицерлерді басып алып, жарылғыш заттар орнатылды. Ешкім ауыр жарақат алмаса да, бұл операция 123 миллион неміс маркасына (50 миллионнан астам евро) бағаланған мүліктік зиян келтірді. RAF-қа қарсы соңғы ірі әрекет 1993 жылдың 27 маусымында болды. Федералдық Конституцияны қорғау кеңсесінің (Батыс Германияның ішкі барлау агенттігі) агенты Клаус Штайнмец RAF-қа еніп кірді. Нәтижесінде Биргит Хогефелд пен Вольфганг Грамс Бад-Клайненде тұтқындалды. Грамс пен GSG 9 офицері Майкл Неурзелла операция кезінде қаза тапты. Полицияның әртүрлі қызметтерінің қателіктеріне байланысты Германияның Ішкі істер министрі Рудольф Сейтерс жауапкершілікті өз мойнына алып, лауазымынан кетті. Тарихшылар мен неміс билігі RAF-тың бірінші және екінші буындарының есімдері мен іс-қимылдары туралы үшінші буынға қарағанда көбірек мәліметке ие. Заңгер және жазушы Бутц Петерс RAF-тың үшінші буынын "қара қорап" деп сипаттайды: мүшелері бірінші және екінші буындардың қателіктерінен сабақ алған. "Олар ең соңғы криминалистикалық технологиялармен таныс болды". Сонымен қатар, олар өз іс-қимылдарында өте ұқыпты болды. "Бірінші буындардың көптеген жақтастары мен мүшелері болды, бірақ кейде олар әлсіреп қалды. Үшінші буын осыдан өте құпия және оқшау өмір сүргенін үйренді".

Мұра

Хорст Малер, RAF ұйымының негізін қалаушы мүшесі, қазір нео-нацист және Холокостты жоққа шығарушы. 2005 жылы ол еврейлерге қарсы нәсілдік жеккөрушілікке итермелегені үшін алты жылға бас бостандығынан айырылды. Ол "Der Feind ist der Gleiche" ("Дұшпан бірдей") деген сөздерді айтқан. 2007 жылы бұқаралық ақпарат құралдарында кең таралған дау-дамайлар кезінде Германия президенті Хорст Кёлер RAF мүшесі Кристиан Клардың бірнеше жыл бұрын кешірім сұрау өтінішін қарастырды. 2007 жылдың 7 мамырында кешірім беруден бас тартылды; ал 2008 жылдың 24 қарашасында ол мерзімінен бұрын босатылды. RAF мүшесі Бригитт Мохнахаупт 2007 жылдың 12 ақпанында неміс сотымен бес жылға шартты түрде босатылды, ал Ева Хауле 2007 жылдың 17 тамызында босатылды. 2011 жылы соңғы түрмеде отырған RAF мүшесі Биргит Хогфельд шартты түрде босатылды. Еуропа полициясы Эрнст Волкер Стауб, Буркхард Гарвег және Даниэла Клеттің қайда екенін анықтау үшін Испания, Франция және Италияда іздеу жүргізді. Бұл 2011-2016 жылдар аралығында Вольфсбург, Бремен және Кремлинген қалаларындағы супермаркеттер мен қолма-қол ақша тасымалдау машиналарын тонауға қатысқан деген күдік туғаннан кейін, олардың 2017 жылы Нидерландыда жасырынып жүргені туралы хабарлардан кейін болды. 2024 жылдың 26 ақпанында Даниэла Клетті Берлинде тұтқындалды. The Guardian басылымының хабарлауынша, Клеттінің тұтқындалуына себеп, жоғалған үштік туралы телеарнада көрсетілген тергеу барысында полицияға олардың орналасқан жері туралы 250-ге жуық ақпарат түскені болды. Штази құжаттарын зерттеу нәтижесінде RAF мүшелері Шығыс Германияда Стази Arbeitsgruppe des Ministers S. қызметкерлерімен оқытылғаны және көмек алғаны анықталды. 1974 жылы АҚШ үкіметі бұл ұйымды анархистер деп санаттады, ал оның мүшелері солшыл идеологияны ұстанды және әлеуметтік реформаларды жақтады. Кейін RAF мүшелері қалалық партизандық тактиканы қолданғандарына қарамастан, сол және оң жақтағы демократиялық партиялар қатарына қосылды. Германиядағы және басқа елдердегі солшыл топтар үкіметтер мен саяси партияларды қолдады, ал анархистер "үкіметсіз мемлекет" құруды қалады.

RAF-ке тиесілі шабуылдар тізімі

Күні Орналасқан орны Іс-әрекеті Сурет 22 қазан 1971 Гамбург Полиция қызметкері қаза тапты. RAF мүшелері Ирмгард Мюллер мен Герхард Мюллер атыс-жарысқа қатысқандығы үшін полиция ұстаған Маргрит Шиллерді құтқаруға тырысты. Полиция сержанты Хайнц Лемке аяғынан жараланды, ал 33 жастағы сержант Норберт Шмид қаза тапты. Бұл RAF-ке таңылған алғашқы кісі өлтіру болды. 22 желтоқсан 1971 Кайзерслаутерн Полиция қызметкері қаза тапты. 32 жастағы неміс полиция қызметкері Герберт Шёнер банкті тонау кезінде RAF мүшелері тарапынан атып өлтірілді. Төрт жауынгер 134 мың неміс маркасымен қашып кетті. 11 мамыр 1972 Франкфурт-на-Майне АҚШ армиясының V корпусы штабы мен офицерлер клубының террасасы бомбаланды. АҚШ армиясының LTC Пол А. Блумквист қаза тапты, 13 адам жарақат алды. 12 мамыр 1972 Аугсбург және Мюнхен Аугсбургтегі полиция бөлімшесі мен Мюнхендегі Баварияның қылмыстық тергеу басқармасы бомбаланды. 5 полиция қызметкері жарақат алды. Томи Вайсбеккер тобы жауапкершілікті мойнына алды. 16 мамыр 1972 Карлсруэ Федералды судья Будденбергтің машинасына бомба қойылды. Оның әйелі Герта машинаны жүргізіп бара жатқанда жарақат алды. Манфред Грашоф тобы жауапкершілікті мойнына алды. 19 мамыр 1972 Гамбург Axel Springer Verlag баспасына бомбалық шабуыл жасалды. RAF бомбалау туралы ескерту бергенімен, ғимарат эвакуацияланбады. 17 адам жарақат алды. Ильза Стаховиак бомбалауға қатысты. 24 мамыр 1972, сағат 18:10 CET Хайдельберг Офицерлер клубының сыртында бомбаланды, бірнеше минуттан кейін Кемпбелл казармасындағы АҚШ Еуропа армиясының (USAREUR) әскери қауіпсіздік агенттігінің (ASA) алдында екінші бомба жарылды. Белгілі RAF мүшелері: Ирмгард Мёллер, Анжела Лютер, Андреас Баадер, Ульрике Майнхоф, Гудрун Энсслин, Холгер Майнс, Ян Карл Распе. 3 адам қаза тапты (Рональд А. Вудвард, Чарльз Л. Пек және капитан Клайд Р. Боннер), 5 адам жарақат алды. 15 шілде тобы (Петра Шелмнің құрметіне) жауапкершілікті мойнына алды. Ірмгард Мюллер орындады. 24 сәуір 1975 Стокгольм, Швеция Батыс Германия елшілігіне шабуыл жасалды, Андреас фон Мирбах және доктор Хайнц Хиллегарт өлтірілді. 4 адам қаза тапты, оның екеуі RAF мүшелері. 7 мамыр 1976 Шпрендлинген, Оффенбах маңы Полиция қызметкері қаза тапты. 22 жастағы Фриц Сиппель RAF мүшесінің куәлігін тексергенде басына оқ атып өлтірілді. 4 қаңтар 1977 Гиссен АҚШ-тың 42-ші далалық артиллерия бригадасына шабуыл жасалды. Гиссендегі әскери базаға жасалған сәтсіз шабуыл кезінде RAF ядролық қаруды басып алуға немесе жоюға тырысты. Отын резервуарына қойылған бомба отынды толыққанды тұтандыра алмады. 7 сәуір 1977 Карлсруэ Федералды бас прокурор Зигфрид Бубакты өлтіру. Оның жүргізушісі Вольфганг Гёбель және сот қызметкері Георг Вурстер де қаза тапты. Ulrike Meinhof тобы жауапкершілікті мойнына алды. Бұл кісі өлтіру ісі 2007 жылғы сәуірде 30 жылдығынан кейін, БАҚ-та бұрынғы RAF мүшесі Питер Юрген Бук туралы ақпарат пайда болған кезде қайта қарастырылды. 30 шілде 1977 Оберурсел (Таунус) Юрген Понто өлтірілді. Дрезден банкінің директоры Юрген Понто ұрлау әрекеті кезінде өз үйінде атып өлтірілді. Понто кейіннен жарақаттарынан қайтыс болды. 5 қыркүйек 1977 18 қазан 1977 Кельн және т.б. Германия жұмыс берушілер қауымдастығының төрағасы Ханс Мартин Шлайер ұрланды және кейіннен 3 полиция қызметкері (Райнхольд Брендль, 41 жас), Гельмут Ульмер, 24 жас), Роланд Пиллер, 20 жас) және жүргізуші Хайнц Марциц (41 жас) қаза тапты. 22 қыркүйек 1977 Утрехт, Нидерланды Полиция қызметкері қаза тапты. 46 жастағы голланд полиция қызметкері Арий Краненбург RAF мүшесі Кнут Фолькертс тарапынан барда сыртында атып өлтірілді. 24 қыркүйек 1978 Дортмунд маңындағы орман Полиция қызметкері қаза тапты. Үш RAF мүшесі (Ангелика Шпейтель, Вернер Лотце, Майкл Кнолл) полициямен кездескен кезде нысанаға арналған жаттығумен айналысты. Атыс кезінде бір полиция қызметкері (Ханс Вильгельм Ханс, 26 жас) атып өлтірілді, ал RAF мүшелерінің бірі (Кнолл) ауыр жарақаттан кейін қайтыс болды. 1 қараша 1978 Керкраде, Нидерланды Төрт голланд кеден қызметкерімен атыс. Дионисий де Йонг (19 жас) атып өлтірілді, ал Йоханнес Гоеманн (24 жас) кейіннен жараларынан қайтыс болды, олар Голландия шекарасынан заңсыз өтуге тырысқан RAF мүшелері Адельхейд Шульц пен Рольф Гейслермен атысқа қатысты. 1993 жылы неміс соты бұрынғы RAF мүшесі Рольф Клеменс Вагнерді өлтіруге әрекеттенгені үшін өмір бойына бас бостандығынан айырды. 1 ақпан 1985 Гаутинг ату. МТУ басшысы Эрнст Циммерман үйінде басына оқ атып өлтірілді. Циммерман 12 сағаттан кейін қайтыс болды. Қастандықты Пэтси О'Хара тобы мойнына алды. 8 тамыз 1985 Рейн-Майн әуе базасы (Франкфурт маңы) Рейн-Майн әуе базасына бомбалық шабуыл: База командирінің ғимаратының қарсы жағындағы тұрақ орнында Volkswagen Passat жарылды. Екі адам қаза тапты: АҚШ әскери қызметкері Фрэнк Скатон және АҚШ әскери қызметкерінің әйелі Бекки Бристол. Олар қаза болған жерде граниттік ескерткіш орнатылған. Тағы 20 адам жарақат алды. Әскери қызметкер Эдвард Пиментал әскери билеті үшін бір күн бұрын ұрланып, өлтірілді, ол базаға кіру үшін пайдаланылды. Француз революциялық ұйымы Action Directe осы шабуылға RAF-пен бірлесіп қатысқан болуы мүмкін. Биргит Хогефельд пен Ева Хауле осы оқиғаға қатысқандары үшін сотталды. 9 шілде 1986 Штрасслах (Мюнхен маңы) Siemens басқарушысы Карл Хайнц Беккертс пен жүргізушісі Экхард Гропплер атылып өлтірілді. 10 қазан 1986 Бонн Герольд Браунмюль қаза тапты. Сыртқы істер министрлігінің жетекші дипломаты Буххольц көшесіндегі үйінің алдында екі адам тарапынан атып өлтірілді. 30 қараша 1989 Бад Хомбург вор дер Хёэ Deutsche Bank төрағасы Альфред Херрхаузеннің машинасына бомба қойылды (қаза тапты). Оқиға ұзақ уақыт бойы ашық қалды, өйткені неміс прокурорларын қызықтырған осы оқиғада қолданылған жарылғыш құралдың әдісі RAF сияқты партизандық топтардың жұмысы болмауы мүмкін еді. Сондай-ақ, RAF күдіктілерінің барлығы алибилері болғандықтан айыптаудан босатылды. Алайда, 2007 жылдың соңында Германия билігі Штайзи, бұрынғы Шығыс Германияның құпия полициясы, Херрхаузеннің қастандығында рөл атққан болуы мүмкін екенін білген кезде оқиға жаңаша қарастырылды, өйткені бомбалау әдісі Штайзи жасаған әдіспен бірдей болды. 13 ақпан 1991 Бонн АҚШ елшілігіне жасалған снайперлік шабуыл. Үш Қызыл Армия Фракциясының мүшесі Рейн өзенінен АҚШ елшілігіне G1 автоматтарынан оқ атты. Ешкім зардап көрмеді. 1 сәуір 1991 Дюссельдорф Детлев Карстен Рохведдер өлтірілді. Дюссельдорфтағы үйінде өлтірілген Рохведдер Германияны біріктіргеннен кейін бұрынғы Шығыс Германия кәсіпорындарын жекешелендірген Treuhandanstalt агенттігінің басшысы болды. 27 наурыз 1993 Вайтерштадт Вайтерштадт түрмесіне жасалған шабуыл: Жаңа түрменің құрылыс алаңына жарылғыш заттармен шабуыл жасалды. Үш айдан кейін екі RAF мүшесі пойыз станциясында ұсталды, ал RAF мүшесі Вольфганг Грамс пен GSG 9 жасағы арасында атыс болды; GSG9 офицері Майкл Ньюрцелла Грамстың атып өлтірілгеніне дейін қаза тапты, ал Биргит Хогефельд ұсталды. 123 миллион неміс маркасы (50 миллионнан астам евро) көлемінде зиян келтірілді. Шабуыл 1993 жылы ашылуы жоспарланған алаңның аяқталуын төрт жылға кешіктірді.

Фильмдер

RAF туралы көптеген Батыс Германия фильмдері мен теледидар фильмдері түсірілді. Олардың ішінде Клаус Лемкенің "Brandstifter" (Өртеушілер, 1969) телефильмі; Волкер Шлоендорф пен Маргарет фон Троттаның "Катарина Блумның жоғалған құрметі" (Гейнрих Боллдың "Катарина Блумның жоғалған құрметі" романынан 1975 жылы алынған); "Күзгі Германия" (1978), 11 режиссердің, соның ішінде Александр Клюге, Волкер Шлоендорф, Райнер Вернер Фассбиндер және Эдгар Рейцтің режиссерлік бірлестігі; Фассбиндердің "Die dritte Generation" (Үшінші буын, 1979); Маргарет фон Троттаның "Die bleierne Zeit" (Неміс сестер / Марианна мен Джулиан, 1981); және Рейнхард Хауфтың "Stammheim" (1986). Германияның қайта бірігуінен кейінгі фильмдер: Кристиан Петцольдтың "Die innere Sicherheit" (Менің ойымдағы мемлекет, 2000); Кристина Конрадтың "Grosse Freiheit, Kleine Freiheit" (Үлкен еркіндік, кіші еркіндік, 2000); және Кристофер Роттың "Baader" (2002). Ули Эдельдің 2008 жылы түсірілген "Баадер Майнхоф кешені" (немісше: Der Baader Meinhof Komplex), Стефан Осттың бестселлер кітабына негізделген, 81-ші "Оскар" және 66-шы "Алтын глобус" сыйлықтарына ең үздік шетел тілі фильмдері номинацияларына ұсынылған. Германиядан тыс жерлерде фильмдердің қатарына швейцариялық режиссер Маркус Имхофтың "Die Reise" (Сапар, 1986) кіреді. Теледидарда Генрих Брелоердің "Todesspiel" (Өлім ойыны) (1997), екі бөлімді деректі драма және Волкер Шлоендорфтың "Die Stille nach dem Schuss" (Оқтан кейінгі тыныштық/Рита туралы аңыз) (2000) болды. Бірнеше деректі фильмдер болды: "Im Fadenkreuz – Deutschland & die RAF" (1997, бірнеше режиссерлер); Герд Конрадттың "Starbuck Holger Meins" (2001); Андрес Вейелдің "Black Box BRD" (2001); Клаус Стерннің "Andreas Baader – Der Staatsfeind" (Андреас Баадер – Мемлекеттің жауы, 2003); Бен Льюис "In Love With Terror" (Террорға ғашық, 2003); және "Ulrike Meinhof – Wege in den Terror" (Ульрике Майнхоф – Террорға жол, 2006). 2010 жылы түсірілген "Children of the Revolution" (Революция балалары) деректі фильмі Ульрике Майнхофтың оқиғасын оның қызы, журналист және тарихшы Беттина Рёль көзқарасынан баяндайды, ал Андрес Вейелдің 2011 жылы түсірілген "If Not Us, Who?" (Егер біз болмаса, кім?) фильмі Гудрун Энсслиннің серіктесі Бернвард Веспердің көзқарасы арқылы RAF-тің шығу тегі туралы контекст береді. 2015 жылы Жан Габриэль Перио өзінің толық метражды, табылған кадрлар деректі фильмін "A German Youth" (Неміс жасы) шығарды, ол Қызыл Армия фракциясындағы жастар туралы. 2018 жылы "Suspiria" (Суспирия) фильмінің қайта түсірілімінде Қызыл Армия фракциясына қосылуға қашып кетуге тырысқан екінші қатарлы кейіпкер бар, ол фильмнің кейінгі оқиғаларына катализатор ретінде қызмет етеді.

Ағылшынша

Лейт Пассмор (2011): Ульрике Майнхоф және Қызыл Армия фракциясы. Терроризмді сахналау. Палгрейв Макмиллан https://doi. org/10.1057/9780230370777
Чэрити Скрибнер (2014): Қызыл Армия фракциясынан кейін. Гендер, мәдениет және жауынгерлік. Колумбия университетінің баспасы. ISBN 9780231168649
Дж. Смит және Андре Монкур (редакторлар) (2009): Қызыл Армия фракциясы, Құжаттық тарих, 1 том. Халыққа арналған снарядтар. Kersplebedeb және PM Press, ISBN 978 1 60486 029 0
Том Ваг (2001): Телевизионшылар: Қызыл Армия фракциясының тарихы, 1963-1993 жж. AK Press ISBN 978 1873176474

Неміс тілі

Вилли Винклер: RAF тарихы. (Германия) Rowohlt, Берлин 2005, ISBN 3 87134 510 5

Вольфганг Краушар (редактор): RAF және солшыл терроризм. (Неміс тілінде) 2 томдық. Edition Hamburg, Гамбург 2006, ISBN 3 936096 65 1