Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1962 жылы Батыс Германиядағы саяси дау
1962 political scandal in West Germany
1962 жылғы «Шпигель» ісі Батыс Германиядағы саяси дау болды. Ол Батыс Германияның апталық саяси журналы «Der Spiegel»-де елдің қорғаныс күштері туралы мақала жарияланғаннан кейін туындады. «Шпигельдің» бірнеше қызметкері мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен ұсталды, бірақ соңында сотқа берілмей босатылды. Даудың себебі – федералдық қорғаныс министрі Франц Йозеф Штраусс пен «Der Spiegel» журналының иесі және бас редакторы Рудольф Аугштейн арасындағы қақтығыс. Бұл оқиға Штраустың лауазымынан айырылуына әкелді және кейбір сарапшылардың пікірінше, соғыстан кейінгі Батыс Германия демократиясы үшін баспасөз бостандығының алғашқы, сәтті сынағы болды.
The Spiegel affair of 1962 (link=no) was a political scandal in West Germany. It stemmed from the publication of an article in Der Spiegel, West Germany's weekly political magazine, about the nation's defense forces. Several Spiegel staffers were detained on charges of treason, but were ultimately released without trial. The scandal stemmed from a conflict between Franz Josef Strauss, federal minister of defense, and Rudolf Augstein, owner and editor in chief of Der Spiegel. The affair cost Strauss his office and, according to some commentators, put the post war West German democracy to its first successful test of press freedom.
Себеп
Штраус пен Аугштейн 1961 жылы қарым-қатынасты үзді, ол кезде Der Spiegel әскери құрылыстарды салуға келісімшарт алған FIBAG құрылыс компаниясының пайдасына пара алу туралы айыптамалар жасаған. Алайда, парламенттік тергеу Штраусқа қарсы ешқандай дәлел таппады. 1962 жылдың 10 қазанында Der Spiegel журналында Конрад Ахлерстің «Bedingt abwehrbereit» («Жартылай қорғануға дайын») атты мақаласы жарияланды, ол «Fallex 62» атты НАТО жаттығуы туралы болды. Мақалада «Батыс Германияның қорғаныс күштерінің жұмысы туралы мәліметтер» және «НАТО қолбасшысының бағалауынша, Батыс Германия күштері елді қорғауға толық дайын емес екендігі» жазылған. Аугштейн және бас редакторлар Клаус Якоби мен Йоханнес Энгель тұтқындалды. Мақала авторы Ахлерс, Испанияда демалыста болған кезде, түнгі уақытта қонақүйінде тұтқындалды. Аугштейн 103 күн қамауда отырды. Полиция кеңселерді төрт апта бойы басып алды, ал журнал басқа жерде қиындықтармен шығарылатын болса да, әр апта сайын жарияланып тұрды. Федералды канцлер Конрад Аденауэр Штраустың әрекеттері туралы хабардар болды. Алайда, кішігірім коалициялық FDP партиясының Әділет министрі Вольфганг Штаммбергер барлық шешімдерден мұсылмандық түрде тыс қалды. Тұтқындау туралы жаңалық Батыс Германияның барлық аймақтарында тәртіпсіздік пен наразылық тудырды. Штраус бастапқыда Бундестаг алдында ешқандай қатысы болмағанын жоққа шығарды; Аденауэр тағы бір сөйлеуінде «ұлттық опасыздықтың құрылымы» («Abgrund von Landesverrat») деп шағымданды. Штраус, ақыры Мадридтегі Испаниядағы Батыс Германия елшілігінің әскери атташесіне телефон соғып, Ахлерсті тұтқындауға шақырғанын мойындауға мәжбүр болды. Бұл анық түрде заңсыз болды, өйткені Ішкі істер министрі Герман Хёхерл «заң шеңберінен тыс» («etwas außerhalb der Legalität») деп түсіндірді. Штраус парламентке жалған мәлімдеме жасағандықтан, 19 қарашада FDP партиясының бес министрі Штраусты қызметтен босатуды талап етіп, отставкаға шықты. Бұл Аденауэрдің өзіне де қауіп тудырды. Ол мемлекеттік қаражатты пайдаланып, сынға ұшыраған баспасөзді басып тастауды қолдады деген айыптамаға ұшырады.
Strauss and Augstein had clashed in 1961, when Der Spiegel raised accusations of bribery in favor of the FIBAG construction company, which had received a contract for building military facilities. A parliamentary enquiry, however, found no evidence against Strauss. The quarrel escalated when the 10 October 1962 issue of Der Spiegel presented an article by Conrad Ahlers, "Bedingt abwehrbereit" ("Conditionally Ready to Defend"), about a NATO exercise called "Fallex 62". The piece "included details about the performance of West Germany’s defense forces" and "a NATO commander’s assessment that found the West German forces to be only partially ready to defend the country." Augstein and editors in chief Claus Jacobi and Johannes Engel were arrested. The author of the article, Ahlers, who was vacationing in Spain, was arrested in his hotel during the night. Augstein was in custody for 103 days. The offices remained under police occupation for four weeks, while the magazine continued to appear each week, produced not without some difficulty, elsewhere. Federal Chancellor Konrad Adenauer was informed of Strauss' actions. However, Wolfgang Stammberger, the Minister of Justice, belonging to the smaller coalition FDP, was deliberately left out of all decisions. News of the arrests caused riots and protest throughout West Germany. Strauss initially denied all involvement, even before the Bundestag; Adenauer, in another speech, complained about an "abyss of treason" ("Abgrund von Landesverrat"). Strauss was finally forced to admit that he had phoned the military attaché of the West German embassy to Spain in Madrid and urged the attaché to have Ahlers arrested. This was clearly illegal – as Minister of the Interior Hermann Höcherl paraphrased, "etwas außerhalb der Legalität" ("somewhat outside of legality"). Since Strauss had lied to the parliament, on 19 November the five FDP ministers of the cabinet resigned, demanding that Strauss be fired. This put Adenauer himself at risk. He found himself publicly accused of backing the suppression of a critical press with the resources of the state.
Салдары
Бұл дау Штраустың саяси мансабын уақытша тоқтатты және 1980 жылы канцлерлікке кандидат болған Штраустың көптеген адам есінде қалды, ол SPD қарсыласы (және сол кездегі канцлер) Хельмут Шмидттен айқын жеңіліске ұшырады. Дегенмен, бұл оқиға көбінесе соғыстан кейінгі Батыс Германияның саяси мәдениетін өзгертіп, ең алғашқы жаппай демонстрациялар мен халық наразылықтары арқылы ескі авторитарлық мемлекеттен (Obrigkeitsstaat) заманауи демократияға бет бұру кезеңі ретінде танылды. Британдық тарихшы Фредерик Тейлор Аденауэр басқарған Федералдық Республика Веймар Республикасы кезінде болған авторитарлық "жасырын мемлекеттің" көптеген ерекшеліктерін сақтап қалғанын айтты, ал "Шпигель" ісі неміс халқының құндылықтарындағы маңызды өзгеріс болды, себебі қарапайым адамдар бұрынғы авторитарлық көзқарасты қабылдамай, Федералдық Республиканың негізі саналған демократиялық құндылықтарды таңдады. Аугштейн 2000 жылы "Шпигель" дауына қатысқан рөлі үшін Халықаралық баспасөз институтының "Дүниежүзілік баспасөз бостандығының 50 батыры" сыйлығының иегері атанды. Бұл дау Батыс Германиядағы реакциялық кезеңнің және тар көзқарастың аяқталуын білдірді.
The scandal temporarily halted Strauss' political career and was remembered by many when Strauss ran for Chancellor in 1980, clearly losing against his SPD opponent (and incumbent) Helmut Schmidt. However, it is mostly remembered for altering the political culture of post war West Germany and – with the first mass demonstrations and public protests – being a turning point from the old Obrigkeitsstaat (authoritarian state) to a modern democracy. The British historian Frederick Taylor argued that the Federal Republic under Adenauer retained many of the characteristics of the authoritarian "deep state" that existed under the Weimar Republic, and that the Spiegel affair marked an important turning point in German values as ordinary people rejected the old authoritarian outlook in favour of the more democratic values that came to be seen as the bedrock of the Federal Republic. Augstein became one of International Press Institute's 50 Hero of World Press Freedom laureates in 2000 for his role in the Spiegel scandal. The scandal was the closure of a reactionary period and the parochial culture in West Germany.
Киноға бейімделу
Шпигель ісі 2014 жылдың мамырында Arte және ARD телеарналарында көрсетілген «Public Enemies» атты неміс телефильміне бейімделді. Рудольф Аугштейннің қызы Франциска Аугштейн фильмді көптеген тарихи қателіктерге толы деп сынады, әсіресе, қоғамдағы нақты саяси және сот дауларын толық жасырғандықтан, Штраус пен Аугштейн арасындағы жеке дау-жанжалдарға артық көңіл бөлгені үшін.
The Spiegel affair was adapted into a German television film, lt=Public Enemies, which was broadcast in May 2014 on Arte and ARD. The film was criticized by Rudolf Augstein's daughter, Franziska Augstein for containing many historical inaccuracies, in particular for inappropriately focusing on personal conflicts between Strauss and Augstein to the detriment of covering the actual political and judicial conflict in the society.