Кіріспе

Гудрун Энсслин (1940-1977 жж.) – неміс солшыл радикал жауынгері және Батыс Германиядағы Қызыл Армия фракциясының (Rote Armee Fraktion, немесе RAF, сондай-ақ Баадер-Майнхоф тобы) негізін қалаушы. Құрылтайшы Андреас Баадермен байланысқа түскеннен кейін Энсслин оның анархистік көзқарастарын саясиландыруға зор ықпал етті. Энсслин RAF-тың идеологиялық жетекшісі болған болуы мүмкін. Ол бес бомбалық шабуылға қатысты, нәтижесінде төрт адам қаза тапты, 1972 жылы тұтқындалды және 1977 жылғы 18 қазанда Штаммхайм түрмесіндегі "Өлім түні" деп аталатын оқиғада қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Энсслин жеті баланың төртіншісі болды және Бад Каннштаттта, Баден-Вюртемберг, Штутгартта өсті. Оның әкесі Гельмут Энсслин евангелистік шіркеудің пасторы болды. Энсслин жақсы мінезді бала болды, мектепте жақсы оқыды, протестант қыздар скауттарымен жұмыс істеуді және Киелі кітапты зерттеу сияқты, приходтық жұмыстарды ұйымдастыруды ұнатып жүрді. Оның отбасында әлемдегі әлеуметтік теңсіздіктер жиі талқыланды және ол Батыс Германиядағы және жалпы әлемдегі әлеуметтік проблемаларға сезімтал болды деседі. Он сегіз жасында Энсслин АҚШ-та бір жыл өткізіп, Пенсильвания штатының Уоррен қаласындағы орта мектепте оқыды. 1959 жылы мектепті үздік бітірді. Үйіне оралғаннан кейін орта білім алу үшін қажетті талаптарды орындады. Өзінің серігі Бернвард Веспер және Қызыл Армия фракциясының басқа мүшелері, соның ішінде Ульрике Майнхоф пен Хорст Малер сияқты, Энсслиннің емтихан нәтижелері өте жақсы болды және ол Германияның Ұлттық академиялық қорынан стипендия алды. Тюбинген университетінде ол педагогика, ағылшын тілі және неміс тілін оқыды. Энсслин Веспермен 1962 жылдың ақпан айында танысты. Тюбингенде Энсслин мен Веспер тағы екі студентпен бірге жаңа әдебиетке арналған студенттік семинар ұйымдастырды, ол Studio neue Literatur деп аталатын шағын баспа бизнесіне әкелді. Басылған алғашқы кітап – атом қаруына қарсы өлеңдер жинағы, онда барлық неміс тілді елдердің белгілі ақындарының өлеңдері және Геррадо Диегоның екі тілдегі өлеңдері жарияланды. 1963 және 1964 жылдары Энсслин бастауыш мектеп мұғалімінің дипломын алды. 1964 жылдың жазында жұбайлар Батыс Берлинге көшіп, Энсслин Ханс Хенни Яхн туралы диссертациясын жаза бастады.

Мансап

1965 жылы Гудрунның кіші әпкесі Йоханна Гюнтер Маскеге тұрмысқа шықты, ол кезде революциялық марксистік ақын және Ситуационисттік Интернационал тобының «Субверсивті әрекет» тобының мүшесі болды, оның құрамында Руди Дучке де болды. Кейіннен Маске өмірінде жетекші консервативті антидемократиялық интеллектуал және Карл Шмиттің еңбектерінің сарапшысы болды. Сол жылы Гудрун мен Бернвард некелесуге келісті. Екеуі де демократиялық сол қанаттың белсенді мүшелері болды, Германияның Социал-демократиялық партиясында жақсы жалақы алатын жұмыс істеді. Жұбайлар жаңа қауіпсіздік заңдарына, Вьетнам соғысына, одақтас державалардың қару-жарақ көрмесіне және демонстрация жасау құқығы үшін қарсылық білдірді. Веспер оқуын тоқтатты, көп оқыды және 1966 жылы достарымен бірге «Вольтер Флюгшрифтен» атты маңызды және құнды кітапшалар мен жұқа кітаптар сериясын жариялады. 1967 жылдың мамыр айында Энсслин ұлдары Феликс Энсслинді дүниеге әкелді. 1967 жылдың шілдесі немесе тамызында Энсслин Андреас Баадермен танысып, олар көп ұзамай махаббатқа берілді. Баадер 1963 жылы Мюнхендегі сот жүйесімен туындаған мәселелерден және сондай-ақ әскерге шақырудан қашу үшін Берлинге келді. Жастарды ұстау орталықтары мен түрмелерде жиі отыратын Баадер Энсслиннің өміріндегі маңызды адамға айналды. 1968 жылдың ақпан айында Энсслин Веспермен телефон арқылы қарым-қатынасты үзді және Феликс туғанға дейін бұл қарым-қатынас аяқталғанын хабарлады. Осы кезеңнен қалған артефакт – Энсслиннің қатысқан «Das Abonnement» (Жазылым) атты тәжірибелік фильмі.

Қызыл Армия фракциясының басшысы

1967 жылғы маусымда Энсслин Германияға келген Иран шахына қарсы саяси наразылыққа қатысты. Батыс үкіметтері шаһты реформатор деп қараса да, оның режимі де зорлық-зомбылық, қатыгездік, жемқорлық және ысырапшылыққа қатысты сынға ұшырады. Берлиндегі Deutsche Oper опера театрындағы бейбіт, бірақ рұқсатсыз демонстрация кезінде шахты жақтастары мен қарсылары арасында қақтығыс болды, соның салдарынан қарусыз наразы Бенно Онесорг полицейдің қолынан артынан атылып өлтірілді. Полицей Карл Хайнц Куррас 2009 жылы Батыс Берлин полициясында ШТАЗИ (Шығыс Германияның мемлекеттік қауіпсіздік қызметі) агенті екені анықталды. Бірақ Онесоргтың өлімінен кейін сол түні Энсслин Sozialistischer Deutscher Studentenbund ұйымының отырысында Батыс Германияны фашистік полицейлік мемлекет деп айыптады. Сонымен қатар, Батыс Берлиндегі қалалық партизандық ұйым – 2 маусым қозғалысы осы оқиғаның құрметіне аталды. Куррасқа қастандық жасады деген айып тағылып, 1967 жылғы 23 қарашада өзін-өзі қорғауға сүйене отырып ақталды, бұл халық арасында наразылық тудырды. Бірақ жағдай уақыт өте келе баяулады, бұл Бадер мен Энсслиннің ашуын тудырды. 1968 жылдың басында ол Веспер мен баласын тастап кетіп, енді Бадер мен Торвальд Проллмен бірге жүйеге қарсы күресті күшейтуге бел буды. Олар 20 наурызда Батыс Берлиннен шығып, Мюнхенде Социалистік неміс студенттер одағының съезі өтіп жатқан Франкфурттағы универмагтарды өртеп жіберуге шешім қабылдады. 1 сәуірде Хорст Сёхнлайнмен бірге Франкфуртқа аттанды. 1968 жылғы 2 сәуір түнде Франкфурттағы универмаг өртке ұшырады, осы оқиға үшін Бадер, Энсслин, Пролл және Сёхнлайн тұтқындалып, сотталды. 1968 жылғы қазан айында олар өрт сөндіруге үш жылға бас бостандығынан айырылды. 1969 жылғы маусымда апелляциялық шағымды күтіп босатылғаннан кейін, Бадер, Энсслин және Пролл апелляциялық шағым қабылданбаған соң Франция арқылы Италияға қашып кетті. Бадер 1970 жылғы 4 сәуірде Берлинде тұтқындалды. 1970 жылғы 14 мамырда Энсслин, сол кезде танымал солшыл журналист болған Майнхоф және тағы екі әйел оны босатып алды. Осы оқиғада бір адам жарақат алды. Бұл топтың зорлық-зомбылық әрекеттерінің және Қызыл Армия фракциясының бастауы болды. Энсслин Германиядағы ең ізделіміздегі адамдардың біріне айналды. 1971 жылғы мамырда Веспер психиатриялық ауруханада өзін-өзі өлтірді, ал Феликс асырап алуға берілді. Энсслин 1972 жылғы 7 маусымда Гамбургтегі бутикте тұтқындалды.

Өлім

Қызыл Армия фракциясының екінші буыны Энсслин мен оның серіктерін түрмеден босатуға бірнеше рет әрекеттенді. Бір әрекетте 1977 жылдың 5 қыркүйегінде Ханс Мартин Шлейерді ұрлау және тұтқын алмасу ұсынысы жасалды. Бұл сәтті болмаған соң, 17 қазанда RAF Lufthansa 181 рейсін қақпақтап алды. Ұшаққа неміс терроризмге қарсы тобы шабуыл жасағаннан кейін, 19 қазанда Францияда бір машинаның багажнигінен Шлейердің денесі табылды. Бірнеше сағаттан соң, "Өлім түні" деп белгілі болған түні, Энсслин, Баадер және Ян Карл Распе Штутгарттағы Стаммхайм түрмесінің жоғары қауіпсіздік бөлімінде өлі күйде табылды. Менхоф сияқты, Энсслин де өзінің камерасында асылып өлген күйде табылды. Баадер мен Распе оқтан өлтірілген. Төртінші мүше, Ирмгард Мёльлер, ұрланған пышақпен көкірегіне төрт рет пышақ ұрған. Ол жараларынан жазылып, бұл өлімдер өз-өзіне қол жұмсау емес, сол кездегі үкімет жасаған соттан тыс кісі өлтіру екенін мәлімдеді. Бұл талапты бұрынғы және қазіргі үкіметтер күшпен жоққа шығарды. Стефан Осттың RAF туралы жасаған толық зерттеуі (2009 жылы "Бадер-Майнхоф: RAF-тің ішкі тарихы" деп қайта жаңартылды) мемлекеттің ресми тұжырымын, яғни өлімдердің өз-өзіне қол жұмсау болғанын қолдайды. 1977 жылдың 27 қазанында Энсслин Штутгарттағы Дорнхальде зиратында Баадер мен Распемен бірге ортақ қабірге жерленді.

Фильмде

1981 жылы Маргарет фон Троттаның "Марианна мен Джулиан" көркем фильмі түрмеде отырған Энсслиннің (Барбара Сукова) және оның әпкесінің (Ютта Лампе) көркемделіп бейнеленген образын ұсынды. 1986 жылы Сабина Вегнер Рейнхард Хауфтың "Стаммхайм" фильмінде Энсслин рөлін ойнады, ол Энсслин, Баадер, Мейнхоф және басқаларының сот процесін егжей-тегжейлі көрсетеді. Сондай-ақ 1986 жылы Корина Кирхофф Маркус Имхоуфтың "Сапар" (Die Reise) фильмінде Энсслин рөлінде ойнады, бұл фильм Энсслиннің серігі Бернвард Веспердің естеліктеріне негіделген. 1997 жылы Аня Хоффманн Генрих Брелоердің жүлделі телефильмі "Өлім ойынында" (Death Game) Энсслин рөлін сомдады. 2008 жылы Йоханна Вокалек Ули Эдельдің "Баадер-Майнхоф кешенінде" Энсслин рөлін ойнады, бұл фильм Стефан Осттың осы аттас деректік кітабының бейімделуі болып табылады. Вокалектың фильмдегі игерген рөлі 2009 жылғы неміс киносының сыйлығына және «үздік неміс актрисасы» номинациясында «Bambi» сыйлығына ие болды. Бұл фильм Германия атынан 81-ші «Оскар» сыйлығының «үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылып, 66-шы «Алтын глобус» сыйлығының «үздік шетелдік фильм» номинациясына ие болды. 2011 жылдың ақпан айында Андрес Вейелдің "Егер біз емеспіз, кім?" көркем фильмі, онда Лена Лауземис Гудрун Энсслин рөлін ойнады, Берлин халықаралық кинофестивалінде Альфред Бауэр сыйлығы мен неміс авторлық кинотеатрларының сыйлығын жеңіп алды.

Театрда

Энсслин Эльфриде Желинектің "Ульрике Мария Стюарт" пьесасында кейіпкер ретінде бейнеленеді. Оның жазбалары неміс авангард композиторы Хельмут Лахенманның "Құты қорабындағы қыз" ("Das Mädchen mit den Schwefelhölzern") операсында пайда болады.