Республика Әуе Құралы Корпорациясы: Американдық Ұшқыштарының Тарихы

Кіріспе

Құрып кеткен американдық авиациялық компания

Republic Aviation Corporation – Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағындағы Фармингдейл қаласында орналасқан американдық ұшақ өндіруші компания. Бұрын "Северский" ұшақ компаниясы деп аталған бұл компания көптеген маңызды әскери ұшақтарды жобалап, өндірген, оның ішінде ең танымал өнімдері: Екінші дүниежүзілік соғыстың P-47 Thunderbolt истребителі, F-84 Thunderjet және F-105 Thunderchief реактивті истребителдері, сондай-ақ A-10 Thunderbolt II жақын қолдау ұшағы.

Северский ұшағы

Северский ұшақ компаниясы 1931 жылы Александр де Северский құрды, ол ресейлік эмигрант және Бірінші дүниежүзілік соғыста аяғынан айырылған ұшқыш болатын. Бастапқыда, Северский ұшақтарының көптеген дизайнерлері орыс және грузин инженерлері болды, оның ішінде Михаил Грегор мен Александр Картвели, олар Республиканың ең танымал ұшақтарының көптеген жобаларын жасады. Бірнеше сәтсіз әрекеттерден кейін, Северский ұшақтары АҚШ Әскери Әуе күштері үшін жаңа ұшақ жобалау конкурсында жеңіске жетті және 1936 жылы өзінің алғашқы әскери келісімшартын Seversky P-35 өндірісі үшін алды. Сонымен қатар, Северскийдің AP-4 ұшағы әзірленуін жалғастырып, ақыры P-43 Lancer ретінде өндіріске жіберілді. Барлығы 272 P-43 ұшағы өндірілді, олардың 108-і Қытайға жапондықтарға қарсы күресу үшін жіберілді. Көптеген ұшақтар AVG Flying Tigers тобының қолына тиді, олардың ұшқыштары ұшақтың 30000 фут (9144 м) биіктіктегі өнімділігіне риза болды, ал олардың P-40 ұшақтары 20000 футтан (6096 м) жоғары биіктікте тиімді болмады. Бәлкім, Клэр Ченнолт P-43-тің отын бактерілері мен броньдарының жетіспеуінен наразы болды және оны өз экипажы үшін қалдырудан бас тартты. Еуропадағы әуе соғысы күшейген кезде, әскерге Германияға дейін бомба тасымалдаушыларды сүйемелдей алатын ұзақ қашықтыққа ұшатын ұшақ қажет екені анық болды. Александр Картвели Армияның тәжірибелік ұшақтар бөліміне шақырылып, жаңа талаптарды естіді және P-44 қазіргі конфигурациясында тапсырылмаса екенін білді. Бұл Картвели мен Republic Aircraft үшін ауыр соққы болды, өйткені Картвели XP-44-ті осы жаңа талаптарға сай қайта жасау мүмкін емес екенін түсінді. Нью-Йоркке қайтып келе жатқан пойызбен ол жаңа жобаның эскизін жасауды бастады. Осы ұшақ P-47 Thunderbolt болып өсті. АҚШ 1941 жылдың желтоқсанында соғысқа кіргеннен кейін XP-47B-ге деген қажеттілік күрт өсті және ұшақ бойынша жұмыс қарқынды жүрді. 1942 жылдың маусым айында әскер алғашқы P-47B ұшақтарын алды. Олар Republic Aviation компаниясына зауытын төрт есе кеңейтуді және Нью-Йорктегі Фармингдейл зауытында үш жаңа ұшу-қону жолағын салуды тапсырды. Бірақ бұл жеткіліксіз болды, ал 1942 жылдың қарашасында армия Индиана штатының Эвансвилл әуежайының жанында жаңа зауыт салуға рұқсат берді. Соғыс бойы P-47 үнемі жаңартылып келді. Артқа қарай көрінуді жақсарту үшін көпірше тәрізді кабина қосылды. P-47 ұшағының соңғы нұсқасы P-47N болды, ол ұзын қанаттары мен фюзеляжы және арттырылған отын сыйымдылығымен ұзақ қашықтыққа ұшатын нұсқасы еді. P-47N Жапонияға бағытталған B-29 бомбалаушыларын сүйемелдеу үшін жоспарланған жапон жеріне басып кіруге дайындалды, бірақ ол ешқашан іске аспады. Барлық нұсқалардың өндірісі 1945 жылдың қарашасында аяқталды. Сол кезде 15 660 P-47 ұшағы салынды, бұл соғыстың ең көп өндірілген АҚШ ұшағы болды. Олардың ішінде 1816-сы ұзақ қашықтыққа ұшатын P-47N моделі еді. Бұл модель 1950 жылдардың ортасына дейін Әуе күштерінің резервінде және Ұлттық гвардиясында қызмет етті. Республика соғыс кезіндегі өндірістік келісімшарттардың құны бойынша АҚШ компанияларының арасында 24-ші орында тұрды.

The Seversky Aircraft Company was founded in 1931 by Alexander de Seversky, a Russian expatriate and veteran World War I pilot who had lost a leg in the war. In the beginning, many of Seversky Aircraft's designers were Russian and Georgian engineers, including Michael Gregor and Alexander Kartveli, who would go on to design many of Republic's most famous aircraft. After several failed attempts, Seversky Aircraft finally won a design competition for a new United States Army Air Corps fighter, and was awarded its first military contract in 1936 for the production of its Seversky P 35. Meanwhile, Seversky's AP 4 continued in development, finally going into production as the P 43 Lancer. 272 P 43s were eventually produced, with 108 of them being sent to China to be used against the Japanese. Many passed through the hands of the AVG Flying Tigers, whose pilots were pleased with the plane's performance at altitudes up to 30000 feet (9144 m), while their P 40s were ineffective at altitudes over 20000 feet (6096 m). Perhaps Claire Chennault disliked the early P 43's lack of self sealing fuel tanks and armor. He declined to retain the plane for his crews. As the air war in Europe progressed, the Army was discovering that what it really needed was a long range fighter capable of escorting bombers into Germany. Alexander Kartveli was called to the Army's Experimental Aircraft division and told of the new requirements, and that the P 44 would not be ordered in its current configuration. This was a devastating setback for Kartveli and Republic Aircraft because Kartveli knew the XP 44 could not be redesigned to meet these new requirements. On the train back to New York City, he began sketching a new design. This aircraft would become the P 47 Thunderbolt. The U. S. entry into the war in December 1941 rapidly increased the need for the XP 47B and work on the plane progressed quickly. In June 1942, the Army took delivery of its first P 47Bs. They soon placed an order that required Republic Aviation to quadruple the size of their factory and build three new runways at the Farmingdale, New York factory. Eventually this proved inadequate, and in November 1942, the Army authorized the construction of a new factory adjacent to the Evansville, Indiana airport. Throughout the war, the P 47 would undergo constant development. A bubble canopy was added to increase rearward visibility. The final version of the P 47 would be the P 47N, a long range version with longer wings and fuselage, and an increased fuel capacity. The P 47N was designed to escort B 29s on long missions to Japan for a planned invasion of the Japanese homeland that never came. Production of all versions ended in November 1945. By then, 15,660 P 47s had been built, making it the most produced U. S. fighter of the war. Of those, 1,816 would be the long range P 47N model. This model would continue to serve with Air Force Reserve and Air National Guard units until the mid 1950s. Republic ranked 24th among United States corporations in the value of wartime production contracts.

RC-3 теңіз балығы

1946 жылы Republic компаниясы әскери келісімшарттар саласынан уақытша шығып, ерекше толық металл амфибиясы – Republic RC 3 Seabee ұшағын жасады. Seabee ұшағының авторы – бұрынғы Republic P-47 сынақ ұшқышы Персиваль "Спенс" Спенсер болды. Ол Republic компаниясының басшылығын Екінші дүниежүзілік соғыстан оралған ұшқыштардың жеке ұшақтарға деген сұранысын қанағаттандыру үшін жеңіл спорттық ұшақтың қажеттігіне көндірді. Жыл сайын 5000 Seabee сатуды жоспарлағанмен, ол көзделгендей орындалмады, себебі көптеген ұшқыштар соғыстан оралғаннан кейін қайтадан ұшуға шыққан жоқ. Дегенмен Republic екі жылдық өндіріс кезеңінде 1060 Seabee ұшағын сата алды. Көптеген шағын ұшақ жасаушы компаниялар банкротқа ұшыраған кезде бұл өте жақсы көрсеткіш еді. Мұның басты себебі – Seabee ұшағының бағасының өте төмендігі, ол 3500-6000 доллар аралығында болды.

F-84 отбасы

1946 жылы Republic компаниясы қайтадан әскери келісімшарттарға көңіл бөлді, Армияның ең жоғары жылдамдығы белгілі бір деңгейде болатын истребительге қойған талабын қанағаттандыру үшін бір қозғалтқышты реактивтік истребительді жасады. Бірінші YP-84A Thunderjet 1946 жылғы 28 ақпанда ұшты, бірақ ұшақ көптеген әзірлеу проблемаларына тап болды, сондықтан алғашқы F-84B әуе күшінің қатарына 1949 жылға дейін қосылмады. Тік қанатты F-84D Корея соғысы кезінде маңызды рөл атқарды, 86 408 миссия орындады. 1949 жылы қанаттары бүгілген F-84F Thunderstreak нұсқасы жасалды, бірақ қосымша әзірлеу және қозғалтқыш проблемалары салдарынан ұшақ 1954 жылға дейін пайдалануға берілмеді. F-84F негізінде RF-84F Thunderflash деп аталатын фотобарлау нұсқасы жасалды, одан 715 дана өндірілді. F-84G деп аталатын соңғы тік қанатты нұсқасы Republic компаниясы үшін уақытша шешім болды, өйткені қанаттары бүгілген F-84F үшін J65 қозғалтқышы әлі де әзірленуде болды. F-84F ұшақтары 1971 жылға дейін Ұлттық гвардияның әуе бөлімдерінде қызмет етті, содан кейін коррозияға байланысты АҚШ қызметінен алынып тасталды. F-84F және RF-84F ұшақтарын Германия, Нидерланды, Бельгия, Франция, Италия, Грекия, Түркия және Дания (1971 жылы таратылған RF-84F эскадрильясының бірі) сияқты бірнеше шетелдік операторлар пайдаланды. F-84F Еуропалық әуе күштерінде 1980 жылдарға дейін қызмет етті.

F-105 Thunderchief

1951 жылы Александр Картвели F-84 Thunderjet ұшағының орнын алмастыратын жаңа ұшақтың жобасын жасауды бастады. Жаңа ұшақ бір қозғалтқышты болады, бірақ Әуе күштері үшін еңбек еткен кез келген бір қозғалтқышты ұшақтан ірі болады. 1953 жылдың қазан айында макет аяқталған кезде, ұшақ мөлшері соншалықты үлкен болды, оған қуаттырақ қозғалтқыш қажет болды; Pratt & Whitney J75 қозғалтқышы таңдалып алынды. 1954 жылдың 28 маусымында Әуе күштері 15 жаңа F-105A Thunderchief ұшағына тапсырыс берді. Ұшақтың салмағы белгілі болған жоқ, бірақ ол бомбалар мен зымырандардың дейін жүктемесін тасымалдай алады, теңіз деңгейінде 1 Мах жылдамдығымен, ал биіктікте 2 Мах жылдамдығымен ұша алады. Бір қозғалтқышы болғанына қарамастан, F-105 екінші дүниежүзілік соғыстағы төрт қозғалтқышты бомбалаушы ұшақтан ауыр бомба жүктемесін тасымалдай алады және одан әлдеқайда жоғары жылдамдықпен ұзақ қашықтыққа ұша алады. F-105 Вьетнам соғысының негізгі шабуылдық ұшағы болды, ол McDonnell Douglas F-4 Phantom II ұшағымен алмастырылғанға дейін 20 000-нан астам миссия орындады. Өндірілген 833 F-105 ұшағының 397-сі Вьетнам соғысында жоғалып кетті. Олардың 17-сі Солтүстік Вьетнамның МиГ ұшақтарымен атып түсірілді, ал қалғандарының көп бөлігі жердегі атыстан зардап шекті. F-105 – Republic Aviation компаниясының соңғы дербес жобасы. F-100 ұшағының "Wild Weasel" нұсқасын алмастыру үшін екі орындық F-105G нұсқасы, "Wild Weasel" деген атпен кейіннен жасалды. Бірінші F-105G 1966 жылдың 15 қаңтарында ұшты, ал Оңтүстік-Шығыс Азияға жеткізілімдер 1966 жылдың маусымында басталды. Бұл нұсқа шабуылдық нұсқалар қолдан шығарылғаннан кейін де ұзақ уақыт бойы қолданыста болды және соғыс аяқталған кезде де қызметте болды.

Соңғы жылдары

1957 жылдың желтоқсан айында Republic компаниясы француздық Aérospatiale Alouette II тікұшағын лицензия бойынша өндіріп, тікұшақ бөлімін құрды. Бірақ, сату көрсеткіштері күмәнді болды. Компанияны сақтап қалу үшін Republic соғыс кезінде жасалған төрт қозғалтқышты барлау ұшағын (XF 12 Rainbow) көлік ұшағына айналдыруды ұсынды. Ұшақ, поршендік ұшақтар үшін өте жылдам болатын, алайда әуе компанияларының қызығушылығы жеткіліксіз болғандықтан жоба тоқтатылды. Republic Aviation компаниясы әскери келісімшарттарға оралу арқылы аман қалуға соңғы талпыныс жасады. 1960 жылы Republic Aviation голландтық Fokker ұшақ компаниясының акцияларының бір бөлігін сатып алып, Fokker жобалаған шабуылдаушы ұшақты (Fokker/Republic D 24 Alliance өзгермелі қанат бұрылысы бар VTOL) Әуе күштеріне ұсынуға тырысты, бірақ Әуе күштері шетелдік конструкцияға қызығушылық танытпады және келісімшарттар жасалмады. 1960 жылдардың басында Шерман Фейрчайлдқа тиесілі Fairchild әуе-ғарыш компаниясы Republic акцияларын сатып ала бастады және 1965 жылдың шілдесінде Republic Aviation компаниясын толығымен сатып алды. Қыркүйекте Republic, Fairchild Hiller компаниясының Republic Aviation бөлімшесіне айналып, тәуелсіз компания ретінде өмір сүруін тоқтатты. Republic компаниясының номенклатуралық жүйесі Fairchild Hiller компаниясымен жалғасты, 1972 жылдың мамырында алғашқы ұшуын жасаған A 10 Thunderbolt II ұшағымен.

Мұра

А-10 ұшағының үздіксіз майдандық қолданылысымен қатар, бірқатар ұшу және статикалық жаңартулар Республиканың авиация тарихындағы рөлін жария етуді қамтамасыз етті. Америкалық әуе күштері мұражайы, Нью-Йорк штатының Фармингдейл қаласындағы бұрынғы Республика зауытында орналасқан. Мұражайда Республиканың артефакттары, тарихи нысандары және компания тарихындағы ұшақтардың жиынтығы сақталған. Мұражай өзін тарихи ұшақтарды сақтап, ұшыратын әлемдегі санаулы орындардың бірі деп есептейді және оның ұшуға дайын паркінде түпнұсқа Республика P-47D истребителі бар. Мұражайдың статикалық көрмелеріне Республика F-84 бірінші буындық реактивтік истребителі, F-84F қанатты истребителі, RF-84F барлау модификациясының сирек мысалы және F-105 Thunderchief кіреді. 2014 жылы мұражайға A-10 Warthog қосылды, бұл Республика истребительдерінің жиынтығын толықтырды. Мұражайдың еріктілер тобына бұрынғы Республика желісінің жұмысшылары және Республика авиациясымен тікелей ұшу тәжірибесі бар Әуе күштерінің ветерандары кіреді. 1987 жылдың күзінде Fairchild Corporation (сол кезде Республиканың бас компаниясы) Республиканың корпоративтік архивтерін жойды. Лонг-Айлендтегі "Авиацияның алғашқы қадамдары" мұражайының мұрағатшысы Джошуа Стофф "Авиация және ғарыш" журналында архивке соңғы рет қарауға шақырылғанда, ол бір құжатты жасырын түрде алып кеткенін жазды. Бұл жалғыз сақталған құжат – АҚШ әуе күштеріне Республикадан 225 P-47B истребителіне жасалған келісім-шарт, құны 16 275 657,50 доллар (Соғыс департаментінің №15850 келісім-шарты, 1940 жылдың 13 қыркүйегі). Қазір ол мұражайда сақтаулы. Республика әуежайының бас терминалының вестибюлінде орналасқан Лонг-Айленд Республика әуежайы тарихи қоғамы Республика авиациясы және Республика ұшақтары туралы бірнеше фотокөрмелер ұйымдастырады. Сондай-ақ, мұнда архивтік фотосуреттердің, артефакттардың, корпоративтік құжаттардың және Республика туралы жаңалықтардың кең жинағы бар.