Белгілі мерзімде қол қоймау арқылы вето құқығын пайдалану

Кіріспе

Кептік вето – президентке немесе вето құқығы бар басқа лауазымды тұлғаға ешқандай шара қолданбау арқылы ("қалтасында сақтап") заң жобасы бойынша өкілеттігін жүзеге асыруға мүмкіндік беретін заңнамалық тәсіл. Бұл заң жобасын тікелей вето құқығын қолданбай жоюға мүмкіндік береді. Мұндай шараның қолданылуы әр елдің заңнамасына байланысты; көбінесе, президент ешқандай әрекет жасаса, заң жобасы автоматты түрде заңға айналады.

Барбадос

Үндістанға ұқсас [Қосымша: Үндістанды қараңыз], Барбадос Конституциясының 58-бабы, 2021 жылғы Конституцияға түзету туралы заңмен өзгертілген (бұл заң елді Ұлттар Достастығының құрамындағы монархиядан өз мемлекет басшысы бар парламенттік республикаға айналдырды), Президенттің Парламент қабылдаған заң жобасына келісім беруін немесе одан бас тартуын қарастырады. Бірақ, Үндістандағы жағдай сияқты, Барбадос Конституциясы Парламент жіберген заң жобасын қарау үшін Президентке белгілі бір мерзімді көрсетпейді. Сондықтан, заң жобасына қатысты шешімді шексіз кешіктіріп, оны Парламентке қайта жібермеу арқылы Президент оған тиімді түрде вето қоюға мүмкіндік алады.

Финляндия

Финляндия Президенті парламент қабылдаған заңдарды келісімсіз қайтаруға құқылы, бірақ мұндай ветолар уақытша күшіне енеді.

Үндістан

Үндістан Конституциясының 111-бабында белгіленгендей, Президент Парламенттің екі палатасы да қабылдаған заң жобасына келісімін білдіруге немесе одан бас тартуға құқылы, бірақ оны Парламентке қайта қарау үшін қайтарып жіберуге болады. Егер Президент заң жобасын қайтарып жіберсе, ал Парламент оны қайтадан, өзгерістермен немесе оларсыз қабылдаса, Президент оған келісім бермейді. Дегенмен, Үндістан Конституциясы Парламент жіберген заң жобасын қарау үшін Президенттің белгілі бір мерзімін қарастырмайды. Осылайша, заң жобасы бойынша әрекетті шексіз мерзімге кейінге тығып, оны Парламентке қайтармау арқылы Президент оған тиімді вето қояды. 1982 жылдан 1987 жылға дейін Үндістан Президенті болған Зайл Сингх Үндістан почтасының (өзгерістер) заң жобасының қабылдануына кедерес келтіру үшін «қалталық ветоны» қолданды.

Америка Құрама Штаттары

Кәдімгі жағдайда, егер президент заңға қол қоймаса, он күннен кейін ол заң күшіне енеді, тіпті ол қол қойғандай болады. Ал «сыртқы вето» (pocket veto) – президент заң жобасына он күн ішінде қол қоймағанда және Конгресс отырыста болмағандықтан оны Конгреске қайтара алмайтын жағдайда пайда болады, нәтижесінде заң күшіне енбейді. АҚШ Конституциясының 1-бабы, 7-тармағында былай делінген:

Егер Президентке ұсынылған кез келген заң жобасын ол ұсынылғаннан кейін он күн ішінде (жексенбі күндерін есептемегенде) қайтармаса, онда ол заңға айналады, егер Конгресс жабылу арқылы оның қайтарылуына кедергі келтірмесе, онда ол заң болып табылмайды. Конституция президенттің кез келген заңға қол қою немесе қайтару туралы шешім қабылдау мерзімін он күнге (жексенбі күндерін есептемегенде) дейін шектейді, ал АҚШ Конгресі отырыста болғанда. «Қайтару ветосы» (return veto) – президент заң жобасын оған қарсы пікірлерін қоса, бастап шыққан Конгресс палатасына қайтарғанда болады. Конгресс екі палатаның үштен екісінің дауысымен ветоны жоя алады, содан кейін заң жобасы заң күшіне енеді. Егер Конгресс 10 күндік мерзімде заң жобасын қайтаруды тоқтатып, президент оған қол қоймаса, онда «сыртқы вето» қолданылады және заң жобасы заң күшіне енбейді. Конгресс вето туралы хабарламалар мен басқа да хабарламаларды қабылдау үшін өкілді тағайындап, отырысын жаба алады, осылайша «сыртқы ветоның» пайда болуына жол бермейді, бұл Конгресс үшін ондаған жылдар бойы қалыпты жағдай. Егер заң жобасына Конгресс отырысы аяқталған кезде «сыртқы вето» қойылса, Конгресс үшін оны айналып өтудің жалғыз жолы – заң жобасын жаңа заң жобасы ретінде қайта енгізу, оны екі палатадан да өткізу және оны президентке қол қою үшін қайта ұсыну. Джеймс Мэдисон 1812 жылы «сыртқы ветоны» қолданған алғашқы президент болды. АҚШ тарихындағы президенттердің ішінде Франклин Д. Рузвельтке ең көп «сыртқы вето» құқығы берілген, ол оған дейін де, кейін де болған президенттерден көп. 1933 жылдан 1945 жылға дейінгі президенттік кезінде Рузвельт 635 заң жобасына вето қойды, оның 263-і «сыртқы вето» болды. Одан кейінгі барлық президенттер Джордж Бушқа дейін олар билікте болған кезде «сыртқы ветоларды» қолданды; Рузвельттен кейін ең көп саны 108 болған Дуайт Д. Эйзенхауэр болды. Джордж Буш, Барак Обама, Дональд Трамп және Джо Байден – қазіргі заманғы президенттердің арасында «сыртқы ветоны» қолданбаған жалғыз президенттер. 1886 жылға дейін он президент бұл тактиканы қолданған жоқ.

Құқықтық мәртебе

Соттар Конгресс тарапынан кешіктірілген жағдайдың президентке вето қойылған заң жобасын қайтаруға "кедергі" жасайтынын толыққанды түсіндірген емес. Кейбір президенттер Конституцияны екі жылдық конгресс мерзімінің екінші сессиясының соңындағы Конгрестің толық тоқтатылуымен шектеуге түсіндірді, ал басқалары оны сессияаралық және сессия ішіндегі қалталық ветоларға рұқсат ету үшін түсіндірді. 1929 жылы АҚШ Жоғарғы Соты "Қалталық вето ісі" бойынша заң жобасының отырыста және жұмыс істеуге қабілетті палатаға қайтарылуы керек деп шешті. Президент Кальвин Кулидждің қалталық ветосын қолдаған сот: "Шешуші мәселе – Конгрестің соңғы немесе уақытша тоқтатылуы емес, президенттің заң жобасын қайтарудан "кедергі" көретіні мәселесі" деді. 1938 жылы Жоғарғы Сот "Wright v. United States" ісінде бұрынғы шешімінің бір бөлігін қайта қарап, Конгресс сессияда болмаған кезде вето хабарламаларын қабылдау үшін өз атынан агенттерді тағайындай алатынын шешті, Конституция "заң жобасын қайтарудың қандай шарттарын анықтамайды және оны қайтару үшін тиісті агенттіктерді пайдалануға тыйым салмайды" деді. Сенаттың үш күндік үзілісі, Сенаттың ветоға "нақты уақытында" жауап беруі үшін жеткілікті уақыт деп есептелді. Дегенмен, бес айлық үзіліс қалталық ветоны қолдануға мүмкіндік беретін жеткілікті ұзақ мерзім болар еді. Осы шектеулердің ішінде белгілі бір түсініксіздіктер сақталады. Президенттер болашақ істерде жағымсыз үлгі құруы мүмкін екендігінен қорқып, даулы ветолар бойынша Жоғарғы Сотқа жүгінуге құлшынбады.

Джордж Буш

2007 жылдың желтоқсанында президент Джордж Буш 2008 қаржы жылына арналған Ұлттық қорғаныс туралы заңға «қалталық вето» қойғанын мәлімдеді, бірақ Өкілдер палатасы сессияны аяқтамас бұрын президенттік хабарламаларды қабылдау үшін өкілдерді тағайындаған болатын. Бұл заң жобасы бұрыннан ақ Палата мен Сенатта ветоны жеңе алатын көпшілік дауыспен қабылданған еді. Егер президент заң жобасына вето қоюды таңдағанда, оны бастап шыққан палатаға, яғни Өкілдер палатасына қайтаруға міндетті болар еді. Содан кейін Палата ветоны жоюға дауыс бере алатын еді, ал Сенат та солай істей алатын еді. Егер екі палата да ветоны жоққа шығарса, онда заң жобасы заңға айналар еді. Конгресс спикері Нэнси Пелоси: «Конгресс президенттің осы заңға «қалталық вето» қоюға құқығы бар деген кез келген мәлімдемені күшпен жоққа шығарады және Конгреске қайтарылған кез келген заң жобасын ветоны жоюға дауыс беруге болатын ашық деп қарастырады» деді. 2008 жылдың 1 қаңтарында президенттің орынбасары және Ақ үйдің баспасөз хатшысы Скотт Стэнзел: «Сіздер білесіздер, «қалталық вето» дегеніңіз – оны қалтаңызға салып, ешқандай шара қолданбау. Конгресс – Палата сессияда болмаған кезде, осы жағдайда біздің ойымызша, бұл заң жобасы заңға айналмас еді» деді. «Абсолюттік вето» терминімен Фишер «қалталық вето» қойылған заң жобасының ветосын жою мүмкін еместігін білдірді. Оның орнына, заң жобасын Конгрестің екі палатасына қайтадан енгізіп, оны екі палата да қабылдауы керек, бұл өте қиын міндет болуы мүмкін. Ақырында, Өкілдер палатасы ветоны жоюға тырыспады. Оның орнына, 2008 жылдың қаңтарында Палата Қарулы Күштер комитетіне «қалталық вето» туралы хабарламаны жіберіп, H.R. 1585 заң жобасын тиімді түрде тоқтатып, H.R. 1585-ке ұқсас, бірақ президенттің наразылығын ескере отырып сәл өңделген заң жобасын қабылдады, ол кейіннен заңға айналды. Президенттің ветосын қабылдауға өкілдер бар болған кезде заң жобасына «қалталық вето» қоюға тырысқан оқиға бұл бірінші рет емес. Джордж Буш-ұлы және Билл Клинтон да осыған ұқсас әрекеттер жасаған, ал Авраам Линкольн 1864 жылы Уэйд-Дэвис заңына қарсы оны қолданған.

In December 2007, President George W. Bush claimed that he had pocket vetoed , the National Defense Authorization Act for Fiscal Year 2008, even though the House of Representatives had designated agents to receive presidential messages before adjourning. The bill had been previously passed by veto proof majorities in both the House and the Senate. If the president had chosen to veto the bill, he would have been required to return it to the chamber in which it originated, in this case the House of Representatives. The House then could have voted to override the veto, and the Senate could have done likewise. If each house had voted to override the veto, then the bill would have become law. Then House Speaker Nancy Pelosi stated: "Congress vigorously rejects any claim that the president has the authority to pocket veto this legislation and will treat any bill returned to the Congress as open to an override vote." On January 1, 2008, Deputy Assistant to the President and White House Deputy Press Secretary Scott Stanzel stated: "A pocket veto, as you know, is essentially putting it in your pocket and not taking any action whatsoever. And when Congress – the House is out of session – in this case it's our view that bill then would not become law." By "absolute veto" Fisher was referring to the fact that a bill that has been pocket vetoed cannot have its veto overridden. Instead, the bill must be reintroduced into both houses of Congress, and again passed by both houses, an effort which can be very difficult to achieve. In the end, the House of Representatives did not attempt to override the veto. Instead, in January 2008, the House effectively killed H. R. 1585 by referring the pocket veto message to the Armed Services Committee and passing , a bill nearly identical to H. R. 1585 but slightly modified to meet the President's objection, which subsequently became law. This was not the first time that a president has attempted to pocket veto a bill despite the presence of agents to receive his veto message. Both George H. W. Bush and Bill Clinton made similar attempts, and Abraham Lincoln used it against the Wade–Davis Bill in 1864.

Мемлекеттік заң шығарушылар

Ел бойынша мемлекеттік заң шығарушы органдардың комитеттерінде "қалталық вето" құқығы кең таралған, ол комитетке заң жобасын дауысқа салусыз-ақ "қолдан шығаруға" мүмкіндік береді; Колорадо штатында бұл құқық 1988 жылы түрлі реформалық топтардың бастамасымен өткізілген халықтық референдум арқылы жойылды. Егер комитет заң жобасын қараудан бас тартса, жалпы құрамымен дауыс беру арқылы заң жобасын қарауға ұсыныс енгізілуі мүмкін. Нақты ережелер штаттан штатқа өзгеше. Мысалы, 2004 жылы Нью-Йорк штатының комитеттен заң жобасын шығару туралы ұсыныстарға басқа штаттардың заң шығарушы органдарына қарағанда көбірек шектеулер қойғаны анықталды, бұл кейіннен реформаларға алып келді.

Индиана штаты

Бір ғасырға жуық уақыт бойы қолданылмай келген ветодан кейін, 1969 жылы Индиана Жоғарғы соты қолданылмай келген вето конституцияға қайшы екенін шешті. Губернатор Эдгар Уиткомб Бас Ассамблеядан Жоғарғы соттың шешіміне байланысты қабылданған, соның ішінде шамамен бір ғасыр бұрын қабылданған барлық заңдарды жою туралы заң қабылдауды сұрады. Ассамблея өтінішті қабылдап, барлық заңдарды күштен шығарды.

Басқа пайдалану

Мешіт ветосын жою мүмкін болмағандықтан, кейде оны бір адам немесе шағын топ, едәуір үлкен топтың қалауын ешқандай салдарсыз қанағаттандырмайтын жағдайларды сипаттау үшін қолданады. Мысалы, Калифорния Жоғарғы соты Перриге қарсы Браун ісінде (Proposition 8 ісі ретінде белгілі) араласушының құқығы туралы сұраққа жауап берген кезде, судьялардың бірі бастамашыларға апелляциялық құқықтан бас тарту губернатор мен штаттың бас прокурорына «фактически кешекті вето» құқығын береді деп алаңдады.