Кіріспе
Басылымның басылған даналарының саны – оқырмандар санын өлшейтін таралымның басты түрі. Басылым таралымы – басылымның орташа дана саны. Мерзімді емес басылымдардың (мысалы, кітаптардың) даналары әдетте басылым деп аталады. Таралым әрқашан сатылған даналар санымен (ақылы таралым) бірдей болмайды, себебі кейбір нөмірлер оқырманға ақысыз таратылады. Оқырмандар саны таралымнан көбінесе жоғары болады, өйткені бір дананы бірнеше адам оқиды деп есептеледі.
a principal type of circulation as a measure of readership
Print circulation is the average number of copies of a publication. The number of copies of a non periodical publication (such as a book) are usually called print run. Circulation is not always the same as copies sold, often called paid circulation, since some issues are distributed without cost to the reader. Readership figures are usually higher than circulation figures because of the assumption that a typical copy is read by more than one person.
Тұжырымдама
Баспа бетіндегі таралым – баспа оқырмандарының санын бағалаудың сенімді көрсеткіші, сондықтан баспа жарнамасының бағасын (тармағын) анықтаудағы маңызды факторлардың бірі болып табылады. Көптеген елдерде таралым тәуелсіз аудиторлық ұйымдар, мысалы, Таралымды тексеру бюросы (Audit Bureau of Circulations) арқылы тексеріледі, бұл жарнама берушілерге газеттің баспагер жариялаған көлемде оқырмандарға жететініне кепілдік береді. Mondo Times сияқты халықаралық ашық қолжетімді каталогтар да бар, бірақ олар көбінесе газеттердің өзі ұсынған деректерге сүйенеді.
Әлемдегі ең көп таралған газеттер
Дүниежүзілік газеттер мен жаңалықтар баспагерлер қауымдастығы (WAN IFRA) ең көп таралымы бар газеттердің тізімін жариялайды. 2011 жылы Үндістан газет таралымы бойынша әлемде көш бастады, күніне шамамен 330 миллион газет таратылды. 2010 жылы Қытай жалпы газет таралымы бойынша көшбасшы болды, күніне 110,78 миллион дана таратылды. Үндістан 100,993 миллион данамен екінші орында тұрды, одан кейін Жапония – 50,4 миллион, АҚШ – 48,5 миллион және Германия – 19,7 миллион данамен келді. 2019 жылғы сауалнамада топ-10 газеттің барлығы Азия газеттері болды, олардың төртеуі жапондық газеттер еді. Жапондық «Йомиури Шимбун» (読売新聞), «Асахи Шимбун» (朝日新聞) әлі де әлемдегі ең көп таратылатын газеттер болып табылады. «The Times of India» – барлық форматтағы (көлемді, ықшам, берлинер және онлайн) әлемдегі ең көп таратылатын ағылшын тіліндегі күнделікті газет. Reference News (《参考消息》) – Қытайдағы ең танымал газет. Гиннес рекордтар кітабының мәліметінше, 1990 жылы «Комсомольская правда» газетінің күндізгі таралымы 21,5 миллионнан асып, 1991 жылы «Аргумент и факты» апталығының таралымы 33,5 миллионға жеткен. Көптеген дамыған елдерде интернетте жаңалықтардың қолжетімділігі сияқты әлеуметтік және технологиялық өзгерістерге байланысты басылымдардың таралымы төмендеп жатыр. Екінші жағынан, кейбір дамып келе жатқан елдерде табыс, халық саны және сауаттылықтың артуы бұл факторларды толығымен өтеуге мүмкіндік береді, нәтижесінде таралым артып келеді.
Австралия
"Herald Sun" газеті Австралиядағы ең көп таралған газет. Елдің екі ірі қаласының бірі – Мельбурн қаласында орналасқан бұл газет, бұрынғы "Sun" және "Herald" газеттерінің бірігуінен пайда болған.
Бельгия
Бельгияның CIM (Медиа туралы ақпарат орталығы) мекемесі Бельгиядағы барлық жазбаша, аудиовизуалды және интернеттегі ақпарат құралдарының ұлттық таралымы туралы деректерді жариялайды. Олардың веб-сайтына сәйкес, ең көп таралған он газет: Het Laatste Nieuws, 317,715; Het Nieuwsblad, 245,209; SUD Presse (жергілікті мазмұнға бағытталған газеттер тобы), 147,749; Het Belang van Limburg, 121,428; Le Soir, 113,780; Vers l'avenir, 109,287 (жергілікті мазмұнға бағытталған газеттер тобы); La Dernière Heure, 107,583; De Standaard, 104,758.
Канада
2007 жылдың 31 наурызында аяқталған алты айлық кезеңдегі мәліметтер бойынша, еліміздегі ең көп оқылатын газет – "Торонто Стар", оның орташа сатылымы сенбі күні 634 886 дана, дүйсенбіден жұмаға дейін 436 694 дана, ал жексенбі күні 442 265 дананы құрады. Екінші ең көп оқылатын газет – Торонто қаласындағы ұлттық "Глоб энд Мейл" газеті, оның сенбі күні орташа сатылымы 374 000 дана, дүйсенбіден жұмаға дейін 303 000 дана болды. Француз тіліндегі ең көп оқылатын газет – Le Journal de Montréal, оның сенбі күні орташа сатылымы 319 899 дана, дүйсенбіден жұмаға дейін 267 404 дана, ал жексенбі күні 264 733 дананы құрады. АҚШ-тан айырмашылығы, Канадада газеттер ең үлкен және көбінесе оқылатын нөмірін сенбі күні жариялайды.
Үндістан
Аудит бюросы көрсеткендей, ең көп оқылатын жергілікті тілдегі газеттер – "Дейник Бхаскар" (4,320 миллион оқырманы) және "Дейник Джагран" (3,410 миллион оқырманы), екеуі де хинди тілінде жарық көреді. "Таймс оф Индия" ағылшын тіліндегі ең көп оқылатын газет болып табылады (3,029 миллион), одан кейін "Малаяла Манорама" (2,370 миллион), "Амар Ужала" (2,067 миллион), "Хиндустан Таймс" (1,132 миллион), "Енаду" (1,732 миллион), "Дейли Тханти" тамил тіліндегі күнделікті газет (1,498 миллион), "Андабазар Патрика" бенгал тіліндегі газет (1,075 миллион). Кераладан малаялам тілінде шығарылатын "Малаяла Манорама" газетінің қазіргі оқырмандары 2,370 миллионнан астам (таралымы 2,4 миллионнан астам дана), ол басқа тілдердегі газеттер арасында ең көп таралымға ие.
Жапония
Жапонияның таңғы және кешкі басылымдарының 2022 жылғы тиражы: Yomiuri Shimbun, 6 870 000; The Asahi Shimbun, 5 890 000; Mainichi Shimbun, 2 572 000; Nihon Keizai Shimbun, 1 731 000; Chunichi Shimbun/Tokyo Shimbun, 2 871 000; Sankei Shimbun, 1 330 000; Nikkan Sports, 1 661 828; Hokkaido Shimbun, 1 896 594; Shizuoka Shimbun, 1 479 000.
Норвегия
Норвегияның медиа бизнесі қауымдастығы жыл сайын Норвегиядағы барлық газеттердің ұлттық таралымын жариялайды. 2011 жылы ең көп оқылатын газет Осло қаласындағы Aftenposten ұлттық газеті болды, оның таралымы 235 795 дананы құрады, одан кейін 211 588 данамен Verdens Gang таблоидты газеті келді. Жергілікті кешкі газеттің орташа таралымы 101 574 дана, ал Dagbladet газетінің оқырмандары 98 989 адамды құрады. Қаржылық газет Dagens Næringsliv орташа есеппен 82 595 дана таралыммен шықты. Алдыңғы ондыққа бес жергілікті газет кірді: Bergens Tidende, 79 467; Adresseavisen, 71 657; Stavanger Aftenblad, 63 283; Fædrelandsvennen, 36 604 және Drammens Tidende, 33 352.
Түркия
2016 жылдың тамызынан бастап, ең көп сатылған 6 газет мыналар: "Хүрриет" – 340 898, "Сөзcü" – 322 829, "Сабах" – 313 989, "Поста" – 302 919, "Хабертүрк" – 253 256 және "Миллиет" – 143 577.
Ұлыбритания
Аудит бюросы мәліметтеріне сәйкес, 2022 жылғы қараша айының деректері бойынша, Ұлыбританиядағы ең көп төленген таралымы бар газет – Daily Mail, 800 110 дана.
Америка Құрама Штаттары
Газет индустриясының өркендеген кезеңі 1940 жылдары болды, бірақ радио, теледидар және соңғы кезде интернеттен бәсекелестік күшейген кезде газет оқитын американдықтардың үлесі азая бастады. Халықтың өсуіне байланысты газеттердің абсолюттік таралымы 1970 жылға дейін арта түсті, содан кейін 1990 жылға дейін тұрақты қалды, ал кейін абсолюттік таралым көрсеткіштері төмендеді. Газет таралымы туралы мәліметтер Аудиторлық медиа альянсына (Alliance for Audited Media) жолданады. 2013 жылдың 31 наурызындағы орташа тәуліктік таралымы бойынша Америкадағы ең көп таралған газеттер: 2,378,827 данамен «Уолл-стрит журналы», 1,865,318 данамен «Нью-Йорк Таймс» және 1,674,306 данамен «USA Today». Барлығы 593 газет бойынша күнделікті таралым 2012 жылдың наурызынан 2013 жылдың наурызына дейін 0,7 пайызға төмендеді. Жексенбілік таралым осы кезеңде 1,4 пайызға азайды.