Кіріспе

Ағым жылдамдығының кеме бағытына тигізетін әсері

"Кедергі және дрейф" термині кемеге әсер ететін және оны жоспарланған бағытынан бұрып жіберетін сыртқы күштерді сипаттау үшін қолданылады. Кедергі мен дрейфті түсіну және есептеу үшін алдымен ағымдарды түсіну қажет. Мұхит ағымдары – судың бір жерден екінші жерге көлденең қозғалысы. Су қозғалысына метеорологиялық факторлар, жел, температураның айырмашылығы, гравитация және кейде жер сілкінісі сияқты әсерлер тигізеді. Кедергі – ағымның бағыты, ол нақты градустармен көрсетіледі. Дрейф – ағымның жылдамдығы, ол әдетте түйінмен өлшенеді. "Қабысу" (Leeway) – кеме жоспарланған бағытынан жаңға қарай ығысу мөлшері (кеме бағытын өзгерту арқылы түзетусіз немесе өтемақысыз, мысалы, желге қарсы бағыттау). Егер кедергі мен дрейфті ескермесе, теңізшілер қалаған бағыттарынан жүздеген шақырымға бұрылып кетуі мүмкін. Теңізші кемені басқаруға және кеме қозғалыс кезінде кедергі мен дрейфтің әсерін өтеуге қабілетті болуы керек. Кеменің жер үстіндегі нақты бағыты – жер үстіндегі бағыт деп аталады. Мұхит ағыны осы бағытты өзгертеді, оны қалаған бағытынан алыстатып немесе сол бағытта жылжытады. Кеменің судағы жылдамдығы – кеме жылдамдығы деп аталады, ал ағым судағы кеменің жылдамдығына немесе баяулау жылдамдығына әсер етеді.

Қалай есептеу керек

Навигациядағы орнату мен дрейфті пайдалану үшін навигаторлар алдымен өлі есептеуді қолдана отырып, бағытты белгілеуі керек. Өлі есептеу, DR, картадағы бұрын анықталған позицияны пайдаланып, белгілі немесе шамаланған жылдамдық бойынша белгілі бір уақыт ішінде сол позицияны алға жылжыту арқылы есептеледі. Бұл жылдамдық = қашықтық / уақыт формуласымен есептелуі мүмкін. Алдын ала есептелген позиция белгіленгеннен кейін, орнату мен дрейфті ескеруге болады. Егер орнату мен дрейф белгілі болса, түзетулерді өлі есептеу позициясына қолданып, картадағы шамаланған позицияны алуға болады. Кеме немесе су ағынының, желдің және рульдік басқарудың әсерінен қозғалған бағытқа Жақсы Бағыт (Course Made Good) дейді. Егер ағын кеменің бағытымен бір бағытта болса, Жақсы Бағыт өзгермейді, бірақ ағынның жылдамдығы мен кеменің жылдамдығы қосылады. Егер жылдамдықтар қарама-қарсы болса, кіші жылдамдық үлкен жылдамдықтан алынады. Егер кеме ағынға тікелей қарсы немесе ағынмен тікелей жүрсе, кеменің жылдамдығы мен ағынның жылдамдығын қосуға немесе алуға болады. Мысалы, кеменің су арқылы жылдамдығы 8 түйін, ал ағынның жылдамдығы 2 түйін болса және кеме ағынмен бірге қозғалса, жердегі жылдамдық 8+2, ал кеменің нақты жылдамдығы 10 түйін болады. Орнату мен дрейфті векторлық схеманы пайдаланып есептеуге болады және оны картаға, маневрлік тақтаға немесе тіпті қарапайым қағазға салуға және өлшеуге болады.

Есептеу үлгісі

Сіздер 150 градус нақты бағытпен 8 түйін жылдамдықпен жол жүріп жатырсыздар. Сіздің кемеңіз 166 градус нақты бағытпен және 8,8 түйін жылдамдықпен жүріп жатыр. Сіздің бағыты мен ауытқуыңыз қандай? 1-қадам. Радарлық сызба парағына 150 градус нақты бағытты салыңыз. 2-қадам. 8 түйін жылдамдықты пайдаланып бағыттың ұзындығын өлшеңіз және оны уақыт, жылдамдық және қашықтық шкаласы арқылы теңіздік мильге айналдырыңыз. 3-қадам. Радарлық сызба парағына жылдамдықтың ұзындығын белгілеңіз. 4-қадам. Радарлық сызба парағына 166 градус қажетті бағытты салыңыз. 5-қадам. 8,8 түйін жылдамдықты пайдаланып бағыттың ұзындығын өлшеңіз және оны уақыт, жылдамдық және қашықтық шкаласы арқылы теңіздік мильге айналдырыңыз. 6-қадам. Ағымдағы бағыттан нақты бағытқа дейінгі векторлардың екі ұшын қосыңыз. Осылайша, сіздің бағыты мен ауытқуыңыздың векторын құрыңыз. 7-қадам. Навигациялық үшбұрышты пайдаланып, бағыт және ауытқу векторына орналастырыңыз. Содан кейін бұрышты сақтап, орталық бағыттағыштарға сүйреңіз және сыртқы шеңбердегі градустарды табыңыз. 8-қадам. Компаспен бағыт пен ауытқу векторының ұзындығын өлшеңіз. Теңіздік мильді уақыт, жылдамдық және қашықтық шкаласын пайдаланып түйіндерге айналдырыңыз. 9-қадам. Сіздің бағытыңыз 230 градус нақты, ал ауытқуыңыз 2,5 түйін.

Есептеу үшін қолданылатын құралдар

Навигациялық үшбұрыштарды пайдалану үшін навигаторға дұрыс бағытталу үшін олардың екеуі қажет. Навигациялық үшбұрыштар позиция сызықтарын, есептік бағытты, қашықтықтарды, шамаланған позицияларды, жүйтіп есептелген фиксацияларды және тағы да басқаларын табу үшін қолданылады. Олар сондай-ақ, бағытты анықтау үшін барлық типтегі фиксацияларды байланыстыру үшін де қолданылады. Дивидерлерді картадағы сызықтардың ұзындығын өлшеу және картадағы қисық сызықтардың ұзындығын шамалау үшін пайдалануға болады. Дивидердің металл аяғын қорғасынмен алмастыру арқылы оны компасқа айналдыруға болады. Компас карталар мен маневрлік тақталарда доғалар мен шеңберлерді өлшеуге және салуға мүмкіндік береді.