Кіріспе

Архитектор америкалық өнертапқыш және сәулетші (1759–1828)

Уильям Торнтон (20 мамыр 1759 – 28 наурыз 1828) – американдық дәрігер, өнертапқыш, суретші және сәулетші, АҚШ Капитолийін жобалаған. Ол сондай-ақ Капитолийдің алғашқы архитекторы және АҚШ Патент бюросының бірінші басшысы болып қызмет етті.

Ерте өмір

Ерте жасынан-ақ Уильям Торнтон "дизайн өнеріне" деген қызығушылық танытты және оның мансабын бағалау үшін өте пайдалы 18-ғасырлық терминді қолдануға болатын айқын талантқа ие болды. Торнтон Британ Виргин аралдарындағы Джост Ван Дайк аралында, Батыс Үндістандағы квакер қауымында дүниеге келді, онда ол қант плантацияларының мұрагері болды. Ол бес жасында білім алу үшін Англияға жіберілді.

АҚШ Капитолимі

1789 жылы, қысқа ғана медицинамен айналысқаннан кейін және бу кемелеріне деген қызығушылығын дамытқаннан соң, Торнтон Филадельфия кітапхана компаниясының жаңа залына арналған сәулеттік конкурстың жобасын ұсынды. Көптеген суреттер дайындалғаннан кейін, Мемлекеттік хатшы Джефферсон Торнтонның жобасын құлшына мақтады: «жайлы, көркем, әдемі, өте жақсы жоспарланған». Жеңімпаз жоба үшін Торнтон 500 доллар және қалалық жер учаскесін алды. Жобаны жүзеге асыру Этьен Сулпис Халле мен Джеймс Хобанға (1758-1831) тапсырылды, олар бұрын «Президент үйі» (кейіннен Ақ үй) үшін де жоба ұсынған еді. Халле көптеген өзгерістер енгізді, соның ішінде Вашингтон қайтыс болғаннан кейін оның есімін сақтауға арналған ротонданы алып тастады. Сөйтіп, 1794 жылдың 12 қыркүйегінде президент Торнтонды жаңа федералды қаланың жоспарын жасау және алғашқы үкіметтік ғимараттардың құрылысын қадағалауға жауапты үш «Федералды округ комиссарының» бірі етіп тағайындады, оның ішінде Капитолийдің бақылаушысы болды және 1802 жылға дейін осы қызметте қалды. Маңызды өзгерістер мен қосымшаларға қарамастан (әсіресе 1820-1856 жылдары Торнтонның бастапқы дизайнының орнына төменгі мыс жабынған ағаш күмбезді орнату, бұл өзгерісті Капитолийдің екінші сәулетшісі Латроб және үшінші сәулетшісі Булфинч жасады), Капитолийдің орталық бөлігінің фасады дизайнының көп бөлігі оған тиесілі.

Басқа жұмыстар

Капитолий конкурсында жеңіске жеткеннен кейін Торнтоннан Федералды қаладағы қоғамдық және тұрғын үйлер үшін идеялар беруді жиі сұрады. Комиссар ретінде қызмет еткен кезінде ол бірнеше рет жобалармен жауап берді, бірақ 1802 жылдан кейін, Патент бюросының басшылығына келгеннен кейін, бұл сұраныстар азайды. Осы кезеңде оған полковник Джон Тейло үшін сарай жобалау тапсырылды. Вашингтондағы Тайло үйі, сондай-ақ Сегізбұрыш үй деп белгілі, 1799 және 1800 жылдар аралығында салынды. 1814 жылы британдықтар Ақ үйді өртеп жібергеннен кейін ол уақытша "Атқарушы резиденциясы" ретінде пайдаланылды, ал сарайдың кабинетінде президент Мэдисон 1812 жылғы соғысты аяқтаған Гент шартына қол қойды. 1899 жылы ғимаратты Америка сәулетшілер институты сатып алды, оның ұлттық кеңсесі қазір оның артында орналасқан. Шамамен 1800 жылы ол майор Лоуренс Льюис (Джордж Вашингтонның шөбересі) және оның әйелі Элеонора (Нелли) Парк Кастис (Марта Вашингтонның немере қызы) үшін Маунт-Вернон жерінде Вудлонды жобалады. 1808 жыл шамасында ол Томас Питер мен оның әйелі Марта Парк Кастис Питер (Марта Вашингтонның тағы бір немере қызы) үшін Тюдор Плейс сарайын жобалады.

Вашингтон Жокей Клубының құрылуы

1802 жылы клуб жолға арналған жаңа орын іздеді, ол сол кезде Х көшесі мен Джексон алаңындағы Декатур үйінің артында, Он жетінші көше мен Пенсильвания даңғылынан жиырмасыншы көшеге дейін (қазіргі Эйзенхауэр атқарушы кеңсе ғимараты) Федералды қаланың өсіп келуіне байланысты тоқтатылды. Джон Тайло III және Чарльз Карнан Риджлидің жетекшілігімен, сондай-ақ генерал Джон Питер Ван Несс, Уильям Торнтон, Г. В. П. Кастис, Джорджтаундық Джон Д. Трэлкельд және Мэриленд штатының Бладенсбургтегі Риверсдейлдің Джордж Калвертінің қолдауымен жарыстар Меридиан Хилл маңындағы жаңа орынға, Колумбия жолының солтүстігінде, Он төртінші көшеде, қазіргі он бірінші және он алтыншы көшелер арасында көшірілді. Торнтон осы жаңа жолдың жобасын жасады, оның шеңбері бір мильді құрады және оны Вашингтон қаласының жарыс жолы деп атады. Ол Холмид отбасынан жалға алынған жерде орналасқан және 1840 жылдардың ортасына дейін сақталды.

Патент басқармасының бастығы

1802 жылы Федералды қала комиссарлар кеңесі таратылғаннан кейін президент Джефферсон Торнтонды Патент бюросының алғашқы басшысы етіп тағайындады. 1814 жылы Вашингтон британдықтар тарапынан өртеліп жатқанда, Торнтон оларды патент бюросын өртемеуге көндірді, себебі ол адамзат үшін маңызды еді. Ол 1802 жылдың 1 маусымынан бастап 1828 жылы Вашингтонда қайтыс болғанға дейін осы лауазымды атқарды. Оның қызметі барысында патентті қайта беру тәжірибесі сияқты жаңалықтар енгізілді, ол бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Торнтонның өнертапқыш ретіндегі беделінің бір бөлігі Патент бюросындағы лауазымын жеміссіз пайдалануымен байланысты. Оның Джон Фичтің 1788 жылғы бу кемесіне енгізген жақсартулары патенттелген, бірақ нәтиже бермеді. 1811 жылы Джон Холл жаңа артқы зарядтамалы мылтыққа патент алуға өтініш бергенде, Торнтон оны да өзі ойлап тапқан деп мәлімдеді. Дәлел ретінде ол Холлға 1776 жылға дейін жасалған британдық Фергюсон мылтығын көрсетті және патентті Холлдың атымен қатар өзінің атымен бермесе, беруден бас тартты.

Қоғамдар

1787 жылы Торнтон Америка философиялық қоғамына сайланды. 1820 жылдары Торнтон өте беделді Колумбия өнер мен ғылымды дамыту институтының мүшесі болды. Институттың құрамында бұрынғы президенттер Эндрю Джексон мен Джон Куинси Адамс, сондай-ақ сол заманғы әскери, мемлекеттік қызмет, медицина және басқа да салалардағы көптеген белгілі тұлғалар бар еді.

Кейінгі өмірі

1820 жылдары Торнтон 1799 жылғы желтоқсанда Джордж Вашингтонды емдеу мүмкіндігі бар деген үмітпен Вернон тауына шақырылғанын, бірақ Вашингтонның қазасынан кейін келгенін жазды; осының нәтижесінде ол Вашингтонның мұздаған денесін қайта тірілту жоспарын жасады. Ол оны суық суға ерітіп, содан кейін жамылғыларға орап, біртіндеп және үйкелеу арқылы денеге жылу беруді, сондай-ақ ұсақ қан тамырларын қыздыруды, тыныс жолдарын трахея арқылы ашып, өкпелерді ауамен толтырып, жасанды тыныс алуды жасауды және қояннан қан құюды жоспарлады. Алайда, Торнтонның жоспары қабылданбады, өйткені Торнтонның (Вашингтонды) қайта жандандыру мүмкін екендігіне ешқандай күмәні болмады. Торнтон 1828 жылы қайтыс болды және Вашингтон қаласының шығысындағы Конгресс зиратында жерленді.