Жон Лоутроп Мотли: Америка тарихшысы және дипломатының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Американдық тарихшы Джон Лотроп Мотли (15 сәуір 1814 – 29 мамыр 1877) – американдық жазушы және дипломат. Танымал тарихшы ретінде ол Нидерланды туралы еңбектерімен, үш томдық «Нидерланд Республикасының қалыптасуы» және төрт томдық «Біріккен Нидерланд тарихы» кітаптарымен әйгілі. Авраам Линкольн басқармасының қызметінде Австриядағы АҚШ өкілі ретінде Мотли Америка Азамат соғысында Конфедерация тарапынан Еуропаның араласуына жол бермеуге көмектесті. Кейіннен ол Улисс С. Грант басқармасы кезінде Ұлыбританиядағы (Сент-Джеймс сарайы) өкіл қызметін атқарды.

Өмірбаян

Джон Лотроп Мотли 1814 жылғы 15 сәуірде Массачусетс штатының Дорчестер қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Томас Мотли, Портленд (Мэйн штаты) қаласында түрме бастығы (мемлекеттік қызмет) және қонақүй иесі болған. Оның әкесі Томас және ағасы Эдвард Портлендте саудагерлікке шәкірт болды. 1802 жылы Томас Мотли Бостонға көшіп, Индия Уорфта комиссиялық фирма ашты, ағасы Эдвардты кеңсе кезшісі ретінде өзімен бірге алып келді. «Томас және Эдвард Мотли» фирмасы Бостонның жетекші комиссиялық фирмаларының біріне айналды. Томас Анна Лотропқа үйленді, ол дін қызметкері Джон Латроптың қызы, Массачусетс штатының ескі және беделді дін қызметкерлерінің ұрпағы. Сол кездегі Бостонның басқа да табысты саудагерлері сияқты Томас Мотли байлығының көп бөлігін қоғамдық мақсаттарға және балаларының біліміне жұмсады. Оның екінші ұлы Дж. Л. Мотлидің көрнекті жетістіктері, әкесі мен анасы – балалық шағындағы досы Венделл Филлипстің оны «патшайымдық сұлулық» деп атаған, білімімен және баланың зиялық дамуына қамқорлық жасаған анасы – олардың күтімінің нәтижесі болып табылады. Мотли Раунд Хилл мектебінде және Бостон латын мектебінде оқыды, 1831 жылы Гарвард университетін бітірді. Оның балалық шағы Эдвард Л. Пенниманнан сатып алынған жерде, қазіргі Нобл және Гринго мектебі орналасқан жерге жақын Дедхем қаласында өтті. Оның біліміне неміс тілі мен әдебиетін оқыту кірді, ол 1832–1833 жылдары осы білімін жетілдіру үшін Геттингенге Германияға барды, сол кезде ол Отто фон Бисмаркпен өмір бойына дос болды. Мотли мен Бисмарк Берлиндегі Фридрих Вильгельм университетінде азаматтық құқықтан бірге оқыды. Бисмарк Мотлиге жасаған алғашқы әсерін еске алды: «Ол өткір әңгімелесу арқылы, зиялылық, юмор немесе ерекшелік танытып, айқын тартымдылыққа ие болды. Оның әдемі және нәзік сымбатының ең жарқын ерекшелігі – оның ерекше үлкен және әдемі көздері болды». Еуропаға саяхаттағаннан кейін Мотли 1834 жылы Бостонға оралды, онда заңгерлік білімін жалғастырды. 1841 жылы Мотли АҚШ-тың дипломатиялық қызметіне Санкт-Петербург (Ресей) қаласындағы елшілік хатшысы болып кірді, бірақ үш айдан кейін қатал климат, сол жерде өмір сүрудің қымбаттығы және оның тартымдылығына байланысты қызметтен кетті. Бостонға оралғаннан кейін ол көп ұзамай әдеби мансапқа бел буды. «Солтүстік Америка шолуына» түрлі тарихи және сын мақалаларын жариялады, мысалы «Ұлы Петрдің өмірі мен мінезі» (1845) және «Пуритан саясаты» туралы маңызды мақала. 1849 жылы тағы да анонимді түрде, «Мерри Маунт, Массачусетс колониясының романсы» атты екінші романын жариялады, ол тағы да Мерримаунтты құрған Томас Мортонның ерекше тарихына негізделген. Ол 1856 жылы Американдық антиквариат қоғамының мүшесі болып сайланды.

John Lothrop Motley was born on April 15, 1814, in Dorchester, Massachusetts. His grandfather, Thomas Motley, a jail keeper (a public position) and innkeeper in Portland, Maine, had been a Freemason and radical sympathizer with the French Revolution. His father Thomas and uncle Edward served mercantile apprenticeships in Portland. In 1802, Thomas Motley moved to Boston and established a commission house on India Wharf, taking his brother Edward with him as clerk. "Thomas and Edward Motley" became one of the leading commission houses in Boston. Thomas, married Anna Lothrop, daughter of the Rev. John Lathrop, product of an old and distinguished line of Massachusetts clergymen. Like other successful Boston merchants of the period, Thomas Motley devoted a great part of his wealth to civic purposes and the education of his children. The brilliant accomplishments of his second son, J. L. Motley, are evidence of the care both the father and mother—known both for her learning and what Motley's boyhood friend Wendell Phillips called her "regal beauty"—bestowed on the boy's intellectual development. Motley attended the Round Hill School and Boston Latin School, and graduated from Harvard in 1831. His boyhood was spent in Dedham, near the site of the present day Noble and Greenough School on land purchased from Edward L. Penniman. His education included training in the German language and literature, and he went to Germany to complete these studies at Göttingen, during 1832–1833, during which time he became a lifelong friend of Otto von Bismarck. Motley and Bismarck studied civil law together at Frederick William University, Berlin. Bismarck recalled his early impression of Motley: "He exercised a marked attraction by a conversation sparkling with wit, humor or originality The most striking feature of his handsome and delicate appearance was his uncommonly large and beautiful eyes." After a period of European travel, Motley returned in 1834 to Boston, where he continued his legal studies. In 1841, Motley entered the U. S. diplomatic service as secretary of legation in St. Petersburg, Russia, but resigned his post within three months, because of the harsh climate, the expenses living there, and his reserved habits. Returning to Boston, he soon entered definitely upon a literary career. Besides contributing various historical and critical essays to the North American Review, such as "Life and Character of Peter the Great" (1845), and a remarkable essay on the "Polity of the Puritans", he published in 1849, again anonymously, a second novel, titled Merry Mount, a Romance of the Massachusetts Colony, based again on the odd history of Thomas Morton, who founded Merrymount. He was elected a member of the American Antiquarian Society in 1856 in 1861.

Нидерланды тарихы

1846 жылы Мотли Нидерланды тарихын, әсіресе Біріккен провинциялар кезеңін жазуды жоспарлай бастады және ол осы тақырып бойынша көп жұмыс істеген болатын. АҚШ-тағы қолда бар материалдар жеткіліксіз болғандықтан, 1851 жылы әйелі мен балаларымен Еуропаға барды. Келесі бес жыл Дрезден, Брюссель және Гаагада архивтерді зерттеумен өтті, нәтижесінде 1856 жылы «Голландия Республикасының өрлеуі» кітабы жарық көрді, ол үлкен танымаллыққа ие болды. Кітап көптеген басылымдардан өтті және голланд, француз, неміс және орыс тілдеріне аударылды. 1860 жылы Мотли оның жалғасы «Біріккен Нидерланды» атты алғашқы екі томын жариялады. Бұл жұмыс кең көлемде жасалды және одан да көп түпнұсқа зерттеулердің нәтижелерін қамтыды. 1867 жылы жарық көрген екі қосымша томмен кітап 1609 жылғы бітімге дейін жеткізілді. Америкалық сыншылар кітапқа әртүрлі баға берді. Ол өз заманында өте танымал болды, бірақ қазіргі ғалымдар: Мотлидің артық драмалық және дидактикалық бейнесі, Прескотт пен Паркманның зерттеулерімен салыстырғанда зерттеулердің нашарлығы, оның еңбектерінің ұзақ сақталуына кедергі келтірді. Ғалымдар Голландия Республикасының тарихын жаңадан жазды; қазіргі кезде тек ләззат алу үшін Мотлидің кітабын басынан аяғына дейін, тіпті «Голландия Республикасының өрлеуі» кітабын оқитын адамдар аз. Бірақ оның жазбаларындағы ерекше кейіпкерлер мен эпизодтар, атап айтқанда Орандық Вильгельм мен Филипп II портреттері, Лейден қамалының сипаттамалары, Карл V-нің тақтан басқаны және Вильгельмнің қазасы американ әдебиетінде тілдің жарқырауы, күші және әсерімен ерекшеленеді.

Нидерландыдағы қабылдау

Мотлидің Голландиядағы еңбегінің қабылдануы толығымен жағымды болмады, әсіресе Мотли Голландияның тәуелсіздік күресін жағымды жарықтан сипаттағандықтан, кейбіреулер оның қарсыластарына қатысты жақпарушылық танытқанын айтты. Гиллем Гроен ван Принстерер (Мотли өз еңбегінде оны жиі келтіреді) сияқты тарихшылар оған өте жағымды көзқарас білдірсе де, көрнекті либерал голланд тарихшысы Роберт Фруин (Мотлидің ең жақсы жұмыстарын жасауға шабыттанған және 1856 жылы «The Westminster Review» журналында Мотлидің «Голландия Республикасының өрлеуі» басылымы туралы хабарлаған) Мотлидің жақсы оқиға үшін «фактілерді» ойдан құрауға бейімділігін сынады. Ол Мотлидің авторлық қабілетіне таңданып, жұмысты тұтастай жоғары бағалағанын айтса да, оған әлі де «қосымшалар мен түзетулер» қажет екенін атап өтті. Бұл еңбек Президент Линкольнге жағымды әсер қалдырды. 1861 жылғы ағылшын халық санауында Мотли әйелі мен екі қызымен бірге Лондонның Ганновер скверіндегі Сент-Джордж шіркеуіне қарасты Хертфорд көшесінің 31-үйінде тұрғаны және өзін «тарих авторы» деп таныстырғаны расталды. Осы эссенің нәтижесінде Мотли 1861 жылы Австрия империясының АҚШ елшісі болып тағайындалды, ол Джон Бигелоу және Чарльз Фрэнсис Адамс сияқты американдық дипломаттармен бірлесіп, Америка Азамат соғысында Конфедерация тарапынан Еуропаның араласуына жол бермеу үшін тамаша жұмыс істеді. Ол 1867 жылы бұл қызметтен кетті. Екі жылдан кейін ол өз елінің атынан Сент-Джеймс сарайына елші ретінде жіберілді, бірақ 1870 жылдың қараша айында президент Грант оны қайта шақырды. Мотли Грантты Алабама талаптарын реттеу жөніндегі Мемлекеттік хатшы Гамильтон Фиштің мұқият дайындалған нұсқауларын мүлдем елемегені үшін ашуландырды. Голландияға қысқа сапардан кейін Мотли қайтадан Англияға көшіп, 1874 жылы «Голландияның адвокаты Джон Барневельдтің өмірі мен өлімі: Отыз жылдық соғыстың негізгі себептері мен қозғалыстары» атты еңбегі екі томдық түрінде жарық көрді. Денсаулығы нашарлап, әдеби жұмысына кедергі келтіре бастады, ол Дорчестер маңындағы Кингстон Рассел үйінде қайтыс болды.

The reception of Motley's work in the Netherlands itself was not wholly favorable, especially as Motley described the Dutch struggle for independence in a flattering light, which caused some to argue he was biased against their opponents. Although historians like the orthodox Protestant Guillaume Groen van Prinsterer (whom Motley extensively quotes in his work) viewed him very favorably, the eminent liberal Dutch historian Robert Fruin (who was inspired by Motley to do some of his own best work, and who had reported already in 1856 in The Westminster Review Motley's edition on the Rise of the Dutch Republic) was critical of Motley's tendency to make up "facts" if they made for a good story. Though he admired Motley's gifts as an author, and stated that he continued to hold the work as a whole in high regard, he stressed it still required "addition and correction". made a favourable impression on President Lincoln. At this point the English census of 1861 confirms that he was living with his wife and two daughters at 31 Hertford Street, in the parish of St George's, Hanover Square, London and describing himself as an 'author history'. Partly owing to this essay, Motley was appointed United States minister to the Austrian Empire in 1861, a position which he filled with distinction, working with other American diplomats such as John Bigelow and Charles Francis Adams to help prevent European intervention on the side of the Confederacy in the American Civil War. He resigned this position in 1867. Two years later, he was sent to represent his country as Minister to the Court of St. James's, but in November 1870 he was recalled by President Grant. Motley had angered Grant when he completely disregarded Secretary of State Hamilton Fish's carefully drafted orders regarding settlement of the Alabama Claims. After a short visit to the Netherlands, Motley again went to live in England, where the Life and Death of John Barneveld, Advocate of Holland: with a View of the Primary Causes and Movements of the Thirty Years War appeared in two volumes in 1874. Ill health now began to interfere with his literary work, and he died at Kingston Russell House, near Dorchester, Dorset.

Негізгі дереккөздер

Голландия Республикасының өрлеуі, 3 том, 1856; көптеген басылымдар онлайн-да қолжетімді
Нидерландының тарихы, 4 том, 1860–67; көптеген басылымдар онлайн-да қолжетімді

Мотли, Джон Лотроп. Джон Лотроп Мотлидің хат алмасуы (Г. В. Кертис, ред. 3 том. Харпер және ағайындылары, 1889). 1-том онлайн-да; сондай-ақ 2-том онлайн-да; және 3-том онлайн-да.