Кіріспе

Германдық құдай

Ежелгі норвегтің Yngvi, Ежелгі жоғарғы немістің Ing/Ingwi және Ежелгі ағылшынның Ing аттары – бұл Freyr құдайының бұрынғы аты болған теонимімен байланысты. Протогермандық Ингваз ингаевондардың, немесе дәлірек айтқанда ингваевондардың аңыздық ата-бабасы болды, сонымен қатар ол Ежелгі Футарк рунасы ᛜ және англосаксон рунасы ᛝ-тің қайта құрылған аты, бұл дыбысын білдіреді.

Этимология

Ежелгі норвегиялық Yngvi, сондай-ақ ескі жоғарғы неміс Inguin және ескі ағылшын Ingƿine – барлығы протогерман *Ingwaz-дан туындаған. Кейінгі протогерман тіліндегі дыбыстық өзгерістер *Ingwaz-ты атау райында *Ingwi(z) және айыптау райында *Ingwin-ге айналдырды. Оның эпитеті *Fraujaz ежелгі норвегиялық тілде Ingvifreyr және Ingunarfreyr сөздерінің құрамында кездеседі. "Беовульф" дастанында Хротгарды (OE) fréa inguina деп атайды, яғни "Ингуиндердің билеушісі", демек Ингвеондардың, "Ингтың достарының" билеушісі. Бұл екі құдай – Инг пен Фрейрдің бір екенін күшті дәлелдейді. Дегенмен, Инг пен Фрейрдің әкелері әртүрлі болғандықтан, олар бөлек тұлғалар болуы да мүмкін. Ингтің әкесі Маннус еді, ал Фрейрдің әкесі – Ньордр. Мыңжылдық ауысында қазіргі Дания, Фризия, Солтүстік Германия және Бенлюкс елдерін қамтитын аймақты мекендеген ингвеондарды Плиний Ескі "Табиғат тарихында" "бес герман тайпасының" бірі деп атады. Тацит олардың Маннус немесе *Mannaz-дың үш ұлынан тарағанын айтады, ол индуизмдегі Manus-қа ұқсас, "бірінші адам" саналады, ал *Ingwaz оның бірі болуы мүмкін. Теонимді сақтап қалған басқа есімдер – Inguiomerus немесе Ingemar және Yngling, бұл ежелгі скандинавиялық әулеттің аты.

Скандинав мифологиясы

Солтүстік мифологиясында Йнгви, немесе Йнгве, швед патшаларының аңыздық әулеті Йнглингтің түп атасы болды, содан кейін норвегиялық патшалар да өздерін оның ұрпақтары деп санады. Йнгви – Фрейр құдайының аты, бәлкім Фрейрдің нағыз аты, себебі «фрейр» сөзі «ие» дегенді білдіреді және құдайды шақырудың әдеттегі түрінен пайда болған болуы мүмкін. «Íslendingabók» (XII ғасырдың басында исланд дін қызметкері Ари Þоргилссон жазған) кітабында Йнгви Tyrkja konungr, яғни «Түркияның Йнгви патшасы» Ньордрдың әкесі ретінде айтылады, ал ол өз кезегінде Йнглинг әулетінің атасы – Йнгви Фрейрдің әкесі. «Skjöldunga saga» (1180-1200 жылдар аралығында жоғалған, тек басқа сагаларда және кейінгі аудармаларда ішінара сақталған эпикалық жыр) бойынша Один Азиядан келіп, Солтүстік Еуропаны жаулап алды. Ол Швецияны ұлы Йнгвиге, ал Данияны ұлы Скьёльдрге сыйлады. Содан бері Швеция патшалары Йнглинг, ал Дания патшалары Скьёльдунг деп аталды. «Gesta Danorum» (XII ғасырдың соңы, Саксо Грамматик жазған) және «Ynglinga saga» (шамамен 1225 жыл, Снорри Стурлусон жазған) кітабтарында Фрейр Швеция патшасы ретінде көрсетіледі. «Ynglinga saga» бойынша Йнгви Фрейр әкесі Ньордрдың орнын басады. «Historia Norwegiæ» (шамамен 1211 жылы жазылған) кітабында керісінше, Инги Швецияның алғашқы патшасы және белгілі бір Неорттың әкесі, ал ол Фройрдің әкесі: «Rex itaque Ingui, quem primum Swethiæ monarchiam rexisse plurimi astruunt, genuit Neorth, qui vero genuit Froy; hos ambos tota illorum posteritas per longa sæcula ut deos venerati sunt. Froyr vero genuit Fiolni, qui in dolio medonis dimersus est [ ]». Снорри Стурлусон «Эдда» кітабына жазған кіріспесінде (алғашқы нұсқасы 1220 жылға жатады) Одиннің Швецияда билік еткенін қайта мәлімдеп, былай дейді: «Одинмен бірге оның ұлы Йнгви болды, ол одан кейін Швецияда патша болды, және олардан Йнглингтер тегі басталады». Снорри мұнда Йнгви мен Фрейрді біріктірмейді, бірақ Фрейр кейде Ньордрдың емес, Одиннің ұлы ретінде кездеседі. Снорридің «Прозалық Эдда» кітабындағы «Skáldskaparmál» бөлімінде ол ежелгі патша Халфдан Ескіні еске алады, ол тоғыз ұлдың әкесі, олардың есімдерінің барлығы ежелгі норвег тілінде «патша» немесе «ие» деген мағынаны білдіреді, сондай-ақ әртүрлі патшалық әулеттердің ата-бабалары болған тоғыз ұлдың әкесі, соның ішінде «Йнгви, одан Йнглингтер тараған». Бірақ қызығы, Снорри дереу осы туралы ақпаратты төрт басқа тұлға туралы мәліметпен толықтырады, олар Халфданның ұлдары емес, бірақ сондай-ақ әулеттердің негізін қалады, және олардың біріншісін қайтадан «Йнгви, одан Йнглингтер тараған» деп атайды. «Hversu Noregr byggðist» кітабына қосылған «Ættartolur» («Женеалогиялар») есебінде Halfdan ұлдарының тізімінде Йнгвидің орнына Skelfir аты кездеседі. Снорридің «Хеймскрингла» (шамамен 1230 жыл) кітабындағы «Йнглинг сага» бөлімінде екінші Йнгви, Алрекрдің ұлы, Йнгви Фрейрдің ұрпағы және Швеция патшалығын ағасы Альфпен бөліскен адам таныстырылады (қ. Йнгви және Альф).

Аталған және тегі

Инго() элементі ерте заманнан бері герман тілдес халықтардың есімдерінде кеңінен қолданылған; бастапқыда ол Ингаевондарға, немесе тікелей Ингви құдайына қатысты екені әлі анық емес. Ингиомер (Ингиомар) бірінші ғасырда Херуск Арминийдің туысы болған. Ингундс франк патшасы Хлотар I-нің әйелі болды, ал оның ұлы Хариберт I Ингобергаға үйленді (барлығы VI ғасырда). Ингуин, Ингульф, Ингобальд сияқты еркек есімдері, Ингильдис, Ингедрудис, Ингофлидис сияқты әйел есімдері, сондай-ақ Инго (еркек) және Инга (әйел) деген қысқаша формалары ерте ортағасырлық кезеңде (VII-IX ғасырлар) тіркелген. Скандинавия, Германия және осы топтар қоныстанған аймақтарда Инг-пен басталатын есімдер қазіргі күнге дейін қолданылып келеді, мысалы, Ингмар, Ингвар, Ингвильд, Ингеборг, Ингрид, Ингегерд және Ингаллс тегі. Көптеген славян халықтарында скандинавиялық текті Игорь есімі де бар, ол скандинавиялық көптеген ұқсас есімдермен ортақ түбірге ие деп саналады, мүмкін Ингвар есімінен тараған.