Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс жазушысы (1887–1968)
German writer (1887–1968)
Арнольд Цвайг (10 қараша 1887 – 26 қараша 1968) – неміс еврей жазушысы, пацифист және социалист. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс тақырыбындағы алты томдық циклымен ең көп танылды.
Arnold Zweig (10 November 1887 – 26 November 1968) was a German Jewish writer, pacifist and socialist. He is best known for his six part cycle on World War I.
Өмір және жұмыс
Цвайг Глогау қаласында, Пруссия Силезиясында (қазіргі Глогов, Польша) еврей шеге тігушінің ұлы болып дүниеге келген. (Ол Стефан Цвайгпен туысқан емес.) Катовицте (Катовице) гимназияда оқығаннан кейін, ол Бреслау (Вроцлав), Мюнхен, Берлин, Геттинген, Росток және Тюбинген университеттерінде тарих, философия және әдебиетті кеңінен зерттеді. Оған әсіресе Фридрих Ницше философиясы күшті әсер етті. Оның алғашқы әдеби туындылары – «Claudia төңірегіндегі повестер» (1913) және «Венгриядағы ритуалдық кісі өлтіру» оған кең танымалдылық сыйлады. Цвайг Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия армиясына ерікті болып қосылып, Францияда, Венгрияда және Сербияда қарапайым сарбаз ретінде соғысқа қатысты. Германия армиясында еврейлерді санау (Judenzählung) жүргізілген кезде ол Батыс майданында болды. Осы оқиғадан қатты әсерленген Цвайг 1917 жылғы 15 ақпанда Мартин Буберге жазған хатында: «Еврейлерді санау – Германияның күнәсі мен біздің азабымыздың естілмеген қайғысының көрінісі болды. Әскерде антисемитизм болмаса, төзімсіз міндетке шақыру оңай болар еді» деп жазды. Ол соғысқа деген көзқарасын өзгертіп, оны еврейлерге қарсы еврейлердің соғысы деп қарастыра бастады. Кейіннен ол өзінің тәжірибелерін «Верден алдындағы еврейлерді санау» әңгімесінде баяндады. Соғыс Цвайгты прус патриотынан ынталы бейбітшілге айналдырды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Каунастағы Германия армиясы штабының баспасөз қызметіне тағайындалды, сол жерде ол алғаш рет Шығыс Еуропалық еврей ұйымдарымен танысты. «Шығыс еврейі» (Ostjude) деп жек көрілетін тұлғаның бейнесін жасау үшін, олардың православиелік, экономикалық жағдайы нашар, «ағартылмаған», «неміс емес» салтына байланысты, Цвайг 1920 жылы суретші Герман Струкпен бірлесіп «Шығыс Еуропалық еврейлердің бейнесі» (Das ostjüdische Antlitz) атты еңбегін жариялады. Бұл, ең болмағанда, неміс тілінде сөйлейтін еврейлердің арасында Шығыс Еуропадағы бауырластарының жағдайына көңіл бөлуге бағытталған нақты әрекет болды. Көптеген қарапайым портреттер арқылы Цвайг олардың мағынасын түсіндіруге тырысты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Германияда белсенді социалистік сионист болды. 1923 жылы Гитлердің төңкеріске қастандық жасауынша, Цвайг Берлинге көшіп, «Юдише Рундшау» газетінде редактор болып жұмыс істеді. 1920 жылдары Цвайг Зигмунд Фрейдтің психоанализ теорияларына қызығушылық танытып, өзі де фрейдистік терапиядан өтті. 1927 жылғы наурыз айында Цвайг Фрейдке жаңа кітабын оған арнауға рұқсат сұрап хат жазды. Хатта Цвайг Фрейдке: «Мен сіздің психологиялық терапияңызға өзімнің толық қайта жаңғыруым, неврозға шалдыққанымды және ақырында сіздің емдеу әдісіңізбен осы невроздан құтылуым үшін қарыздармын» деді. Фрейд бұл ықыласқа жылы жауап берді, және Фрейд пен Цвайгтың хат алмасуы Германия тарихындағы маңызды он екі жыл бойы жалғасты. Бұл хат алмасу кең көлемді және қызықты болғандықтан кітап түрінде жарияланды. 1927 жылы Цвайг соғысқа қарсы «Сержант Гришаның ісі» романын жариялады, бұл оны халықаралық әдеби тұлғаға айналдырды, ал ағылшын тіліндегі нұсқасы АҚШ-та «Айдың кітабы» ретінде таңдалды. Оның Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы туындыларының тақырыбы – Германияны қорғаныстан жаулап алуға бағыттан бұрған қатыгез адамдар. Бұл күрестегі басты қарсыластар оның кітаптарындағы кейіпкерлер. Кейбіреулері, мысалы, Кайзер Вильгельм II, фельдмаршал фон Гинденбург және соғыстың соңғы екі жылында Шығыс майданының қолбасшысы Баварияның принці Леопольд есімдерімен аталады. Ал басқалары жасырылған, бірақ сол кездегі көптеген оқырмандар оларды оңай танитын болар еді: мысалы, генерал Людендорф – «Шиффензан», саясаткер Маттиас Эрцбергер – «Депутат Хеммерле», генерал Макс Хоффман – «Клаус», ал фельдмаршал фон Эйххорн – «фон Лихов». 1929 жылдан бастап ол социалистік «Дүниежүзілік сахна» (Die Weltbühne) газетінің тілшісі болды. Сол жылы Цвайг Гитлердің сөйлеген сөзінің біріне қатысты. Ол әйеліне сол кісі таланты жоқ Чарли Чаплин екенін айтты. 1933 жылы Цвайг нацистердің кітап өртеуіне куә болды, кітаптарының жойылғанын көрді. Ол көпшілықтың «тірі адамдар өртке түсіп жатса, олар да осы қуанышпен қарар еді» деді. Ол сол түні Германиядан кетуді шешті.
Zweig was born in Glogau, Prussian Silesia (now Głogów, Poland), the son of a Jewish saddler. (He is not related to Stefan Zweig.) After attending a gymnasium in Kattowitz (Katowice), he made extensive studies in history, philosophy and literature at several universities – Breslau (Wrocław), Munich, Berlin, Göttingen, Rostock and Tübingen. He was especially influenced by Friedrich Nietzsche's philosophy. His first literary works, Novellen um Claudia (1913) and Ritualmord in Ungarn, gained him wider recognition. Zweig volunteered for the German army in World War I and saw action as a private in France, Hungary and Serbia. He was stationed in the Western Front at the time when Judenzählung (the Jewish census) was administered in the German army. Shaken by the experience, he wrote in his letter dated 15 February 1917, to Martin Buber: "The Judenzählung was a reflection of unheard sadness for Germany's sin and our agony. If there was no antisemitism in the army, the unbearable call to duty would be almost easy." He began to revise his views on the war and came to view the war as one that pitted Jews against Jews. Later he described his experiences in the short story Judenzählung vor Verdun. The war changed Zweig from a Prussian patriot to an eager pacifist. By the end of the war he was assigned to the Press department of the German Army Headquarters in Kaunas and there he was first introduced to the East European Jewish organizations. In a quite literal effort to put a face to the hated 'Ostjude' (Eastern European Jew), due to their Orthodox, economically depressed, "unenlightened", "un German" ways, Zweig published with the artist Hermann Struck Das ostjüdische Antlitz (The Face of East European Jewry) in 1920. This was a blatant effort to at least gain sympathy among German speaking Jews for the plight of their eastern European brethren. With the help of many simple sketches of faces, Zweig supplied interpretations and meaning behind them. After World War I he was an active socialistic Zionist in Germany. After Hitler's attempted coup in 1923 Zweig went to Berlin and worked as an editor of a newspaper, the Jüdische Rundschau. In the 1920s, Zweig became attracted to the psychoanalytical theories of Sigmund Freud and underwent Freudian therapy himself. In March 1927 Zweig wrote to Freud asking permission to dedicate his new book to Freud. In the letter Zweig told Freud: "I personally owe to your psychological therapy the restoration of my whole personality, the discovery that I was suffering from a neurosis and finally the curing of this neurosis by your method of treatment." Freud returned this ardent letter with a warm letter of his own, and the Freud Zweig correspondence continued for a dozen years – momentous years in Germany's history. This correspondence is extensive and interesting enough to have been published in book form. In 1927 Zweig published the anti war novel The Case of Sergeant Grischa, which made him an international literary figure, with the English version selected in the USA as a Book of the Month title. The theme of his sequence of World War I fiction is that Germany was perverted by brutal men who shifted the purpose of the war from defense to conquest. Major contestants in this struggle are characters in his books. Some, like Kaiser Wilhelm II, Field Marshal von Hindenburg, and commander on the Eastern Front during the last two years of the war Prince Leopold of Bavaria, are named. Others are masked, but would have been easily identified by many readers at the time: for example, General Ludendorff is "Schieffenzahn", the politician Matthias Erzberger is "Deputy Hemmerle", General Max Hoffmann is "Clauss", and Field Marshal von Eichhorn is "von Lychow". From 1929 he was a contributing journalist of socialist newspaper Die Weltbühne (World Stage). That year, Zweig would attend one of Hitler's speeches. He told his wife that the man was a Charlie Chaplin without the talent. In 1933, Zweig witnessed the destruction of his books in the Nazi book burning. He remarked that the crowds "would have stared as happily into the flames if live humans were burning." He decided to leave Germany that night.
Палестинаға жер аударылу
1933 жылы Германияда нацистік партия билікті қолға алған кезде Цвайг көптеген еврейлердің бірі болып дереу эмиграцияға кетті. Цвайг алдымен Чехословакияға, содан кейін Швейцария мен Францияға барды. Францияда Томас Манн, Лайон Фойхтвангер, Анна Зегерс және Бертольд Брехтпен біраз уақыт өткізгеннен кейін, ол британдық басқарудағы Палестинаға аттанды. Палестинаның Хайфа қаласында ол неміс тілінде «Ориент» газетін шығарды. Палестинада Цвайг сионизмнен алшақтап, өздерін Еуропадан қашқан немесе жер аударылған деп санайтын, қайтып оралуды жоспарлаған неміс тілінде сөйлейтін иммигранттар тобымен жақын қарым-қатынас орнатты. Бұл топқа Макс Брод, Эльза Ласкер-Шюлер және Вольфганг Хильдесхаймер кірді. Палестинадағы жылдары Цвайг сионизмге көңілі тоймады және социализмге бет бұрды. Хайфада Цвайг Илья Шалитпен психоанализден өтті. Оның «Дер Вриендт үйге оралады» және «Қымбат арман» романдарының бір бөлігі Палестинада өтеді және сионизм, социализм және психоанализдің қақтығысын сипаттайды. «Дер Вриендт үйге оралады» романында Шығыс Еуропадан Палестинаға жақында көшіп келген жас сионист, діни нанымының негізінде жергілікті араб халқымен түсіністікке ұмтылған голландтық еврей Дер Вриендтты өлтіреді. Палестинада болған кезінде Цвайг Фрейд пен жергілікті психоаналитикалық қауым арасындағы маңызды байланыс болған болуы мүмкін. 1935 жылы Цвайгтың «Ақ адамдардың Ұлы соғысы» циклының үшінші романы – «Верденге дейінгі білім» жарық көрді. «Сержант Гришаның ісі» романы сияқты, ол да көптеген тілдерге аударылды және 1936 жылы АҚШ-та айдың кітабы болып таңдалды. 1947 жылы жарық көрген «Вандсбектің балтасы» атты кітабы 1932 жылғы 17 шілдедегі Альтона қанды жексенбілігін (Altonaer Blutsonntag) – зорлыққа ұшыраған және 18 адамның қаза болуына әкелген, содан кейін Бруно Тешті қоса алғанда, төрт коммунистің олардың қатысы бар деген айыппен бас кесілуіне арналған.
When the Nazi Party took power in Germany in 1933, Zweig was one of many Jews who immediately went into exile. Zweig went first to Czechoslovakia, then Switzerland and France. After spending some time with Thomas Mann, Lion Feuchtwanger, Anna Seghers and Bertolt Brecht in France, he set out for Mandatory Palestine, then under British rule. In Haifa, Palestine, he published a German language newspaper, the Orient. In Palestine, Zweig became close to a group of German speaking immigrants who felt distant from Zionism and viewed themselves as refugees or exiles from Europe, where they planned to return. This group included Max Brod, Else Lasker Schüler and Wolfgang Hildesheimer. During his years in Palestine, Zweig became disillusioned with Zionism and turned to socialism. In Haifa, Zweig underwent psychoanalysis with Ilya Schalit. His novels De Vriendt Goes Home and A Costly Dream are partly set in Mandatory Palestine and describe, among other things, the encounter between Zionism, socialism and psychoanalysis. In De Vriendt Goes Home, a young Zionist, recently immigrated to Palestine from Eastern Europe, kills the Dutch Jew De Vriendt who, on the basis of a more orthodox religious sentiment, was seeking an understanding with the local Arab population. During his stay in Palestine, Zweig may have been the main link between Freud and the local psychoanalytic community. In 1935, Education Before Verdun, the third novel of Zweig's cycle The Great War of the White Men came out and, like its predecessor The Case of Sergeant Grischa it was translated into many languages, and, once more, the US edition became a Book of the Month selection for 1936. His 1947 book lt=''The Axe of Wandsbek concerned the Altona Bloody Sunday (Altonaer Blutsonntag) riot, an SA march on 17 July 1932 that turned violent and led to 18 people being shot dead, with four Communists including Bruno Tesch subsequently being beheaded for their alleged involvement.
Шығыс Германия
1948 жылы Шығыс Германия билігінің ресми шақыруын алғаннан кейін Цвайг Германиядағы Кеңес оккупациялық аймағына (1949 жылы ол Шығыс Германияға айналды) оралуға шешім қабылдады. Шығыс Германияда ол коммунистік жүйеге түрлі жағынан қатысты. Ол парламент мүшесі, Дүниежүзілік Бейбітшілік Кеңесінің құрылтайларына делегат және коммунистік партияның мәдени кеңес органының мүшесі болды. 1950-1953 жылдары Берлиндегі ГДР Өнер академиясының президенті қызметін атқарды. Режим оны көптеген сыйлықтармен және медальдармен марапаттады. КСРО оған соғысқа қарсы романдары үшін Ленин атындағы Бейбітшілік сыйлығын (1958) табыс етті. Ол әдебиет бойынша Нобель сыйлығына жеті рет ұсынылды. 1962 жылдан кейін денсаулығының нашарлауына байланысты Цвайг саяси және көркемдік салалардан дерлік толықтай қол үзді. Арнольд Цвайг 1968 жылғы 26 қарашада Шығыс Берлинде 81 жасында дүние салды.
In 1948, after a formal invitation from the East German authorities, Zweig decided to return to the Soviet occupation zone in Germany (which became East Germany in 1949). In East Germany he was in many ways involved in the communist system. He was a member of parliament, delegate to the World Peace Council Congresses and the cultural advisory board of the communist party. He was President of the DDR Academy of Arts, Berlin from 1950 to 1953. He was rewarded with many prizes and medals by the regime. The USSR awarded him the Lenin Peace Prize (1958) for his anti war novels. He was nominated for the Nobel Prize in Literature seven times. After 1962, due to poor health, Zweig virtually withdrew from the political and artistic fields. Arnold Zweig died in East Berlin on 26 November 1968, aged 81.