Кіріспе

Осуми аралдарындағы арал Якусима (屋久島) – Жапонияның Кагосима префектурасындағы Осуми аралдарының бірі. Аралдың ауданы бойынша 13 178 адам тұрады. Аралға жету үшін гидрофойльдік пароммен (Кагосимадан күніне 7 немесе 8 рет, маусымға байланысты), баяу автомобиль пароммен (Кагосимадан күніне бір немесе екі рет) немесе Якусима әуежайына әуемен (Кагосимадан күніне 3-5 рет, Фукуокадан күніне бір рет және Осакадан күніне бір рет) баруға болады. Әкімшілік тұрғысынан бүкіл арал Якусима қаласы болып табылады. Бұл қала сонымен қатар көршілес Кучиноерабужимаға да қызмет көрсетеді. Аралдың 42% Якусима ұлттық паркінің шегінде орналасқан. 1993 жылы Нагата хамадағы батпақты жерлер Рамсар нысаны деп жарияланды. Бұл – Солтүк Тынық мұхитындағы жоғалу қаупі төніп тұрған теңіз тасбақасының ең ірі көбею орталығы. Якусиманың жылы/салқын белдеудегі ежелгі орманның бірегей қалдықтары 1993 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген табиғи нысан болып табылады. Дүниежүзілік мұраның табиғи ядролық аймағында бұрынғы ағаш кесу оқиғаларының ешқандай жазбасы табылмады. Жыл сайын аралды 300 мың турист басып өтеді.

Шолу

Якусима Кюсюдің оңтүстігіндегі Осуми түбегінің оңтүстік ұшынан немесе Кагосимадан оңтүстікке қарай орналасқан. Винсенн бұғазы (Якусима Кайкио) оны жақын орналасқан Танегасима аралынан бөліп тұрады, онда Жапон ғарыш орталығы орналасқан. Танегасимадан мерзімік ракета ұшыруларын Якусимадан анық көруге болады. Аралдың негізгі тау жынысы гранит болғандықтан, белсенді жанартаулар жоқ. Оның ауданы шамамен 467 км² құрайды. Аралдың пішіні көбінесе дөңгелек, айналымы 140 км және диаметрі 28 км. Аралдағы ең биік нүктелер – Мияноурадаке (宮之浦岳), теңіз деңгейінен 1955 метр биіктікте, және Нагатадаке (永田岳), теңіз деңгейінен 1886 метр биіктікте; алайда, Якусимада 1500 метрден жоғары 30-дан астам тау бар. Аралда көптеген ыстық бұлақтар кездеседі.

Елді мекендер

Якусима муниципалитетіне кіретін аралдың маңызды елді мекендері – Анбо және Мияноура порты қалалары. Олардың арасында Якусима әуежайы орналасқан. Басқа елді мекендер – Хиранаи, Куриобаши, Нагата, Оконотаки және Косугидани тасталған орман ауылы. Аймақтың ішінде Ширатани Унсуи, Аракава, Якусима әуежайы, Кигенсуги және Якусуги шатқалдары бар.

Тарих

Якусима кем дегенде Жомон кезеңінен бері мекенделген. Ол алғаш рет 6 ғасырғы Қытай Суй әулетінің жазбаларында және 702 жылғы жапондық "Шоку Нихонги" кітабында еске алынған. Ол ежелгі Тане провинциясының бір бөлігі болған. Қытайдың Тан әулеті мен Жапонияның Нара дәуірі арасында саяхат жасағандардың күнделіктерінде жиі айтылған. Эдо дәуірінде Якусима Сацума доменінің Шимазу кланымен басқарылды және Осуми провинциясының құрамына кірді. Мейдзи реформасынан кейін арал Кагосима префектурасының бөлігі ретінде әкімшілік етіледі. 2017 жылы "Нору" тайфуны Якусиманы шарпып, бір адам қаза тапты. 2023 жылдың қараша айында АҚШ Әуе күштеріне қарасты V-22 Osprey ұшағы Якусима жағалауында құлап, 7 экипаж мүшесі қаза болды, ал тағы бір экипаж мүшесі із-түзсіз жоғалып кетті.

Демографиялық және экономикалық

Якусима халқының саны 1960 жылы 24 010 адамға жетіп, ең жоғарғы шегіне қол жеткізді. Содан кейін 1995 жылға дейін азайды, бірақ одан кейін 13 000-нан астам тұрғынмен тұрақталды. Дәстүрлі түрде халықтың экономикалық негізін орман шаруашылығы, ағаш өнімдерін (атап айтқанда, кипарис шатырларын) экспорттау және коммерциялық балық аулау құрады. Бүгінде негізгі табыс көзі – апельсин мен шай өсіру, шёчу құю және туризм.

Флора мен фауна

Якусимада Нансей аралдарындағы ең үлкен субтропикалық мәңгі жасыл ормандардың бірі орналасқан, бұл – жойылу қаупі бар тіршілік ортасының экорегионы. Аралға тән ірі жануарлар – қызыл ішкі бөлігі бар макакалар (Якусима макакасы) және сика еліктерінің (якушика) түрлері. Жапондық енотот-ит (tanuki) та кең таралған, бірақ ол бұл аралға бұрыннан қоныстанбаған. Жапондық мысықшалары (Mustela itatsi) да кейде кездеседі. Арал көшпенді логгерхед тасбақаларының шағылысу ортасы болып табылады, ал жағалау суларында дельфиндерді кездестіруге болады. Жағалау аймақтарында коралл рифтері бар, бірақ Окинава аралдарымен салыстырғанда олардың көлемі әлдеқайда аз. Арал, көршілес Танегасимамен бірге, BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймағы (IBA) ретінде танылған, себебі олар жапондық орман көгершіндері, Рюкю көгершіндері және Рюкю қарақұйрықтарының популяциясын қамтамасыз етеді. Якусима өте жасыл өсімдіктерімен танымал. Аралдың көп бөлігі бір кездері кесілген (кем дегенде Эдо дәуірінің басында), бірақ 1960 жылдардың соңында орман шаруашылығы тоқтатылғаннан кейін кең ауқымда қайта отырғызылып, тұқымдандырылды, соның нәтижесінде орманды қорғау режимі орнатылды. Бұл екіншілік орманнан өзге, негізгі орманның да қалдықтары бар, ол негізінен Якусуги (屋久杉) деп аталатын Cryptomeria japonica, яғни жапондық иесінен тұрады. Оның ең танымал мысалы – Жомон Суги (縄文杉), өйткені оның жасы кем дегенде 2300 жыл бұрынғы Жапон тарихының Жомон кезеңіне дейін жетеді деп есептеледі. Сонымен қатар, аралда 50-ден астам эндемикалық гүл түрлері, әсіресе рододендрон, жүздеген сирек кездесетін эндемикалық мүктер (Bryophyta) және бірнеше эндемикалық ағаштар тіркелген.

Климат

Якусима ылғалды субтропикалық климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелімі Cfa), онда ыстық, ылғалды жаздар мен жұмсақ қыстар болады. Жауын-шашын өте көп, әр айда кем дегенде және маусым айында ғана. Якусима Жапонияның ең ылғалды жері, ал жылдық жауын-шашын мөлшері әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің біріне жетеді. Жергілікті тұрғындар "айына 35 күн жаңбыр жауады" дейді. Күзде және қыста құрғақшылық кезеңдері болады, ал көктем мен жаз айларында ең қатты жаңбырлар жауады, олар көбінесе тау көшкіндеріне әкеп соқтырады. Бұл Жапонияның тауларында қар жауатын ең оңтүстік нүктесі, көбінесе бірнеше айға созылады, ал мұхит суының температурасы ешқашан төмендемейді.

Ластану

Бір даулы теория бойынша, Қытай Халық Республикасынан келген ауадағы ластағыштар аралдағы орманның Якусима ақ қарағайына әсер еткен болуы мүмкін. Ғылыми нәтижелер 2009 жылғы мақалада жарияланды.

Әуежай

Якусима әуежайы (KUM) – аралға қызмет ететін жалғыз әуежай. Жоспарланған коммерциялық рейстерді JAL еншілес компаниясы Japan Air Commuter орындайды. 2019 жылы ұшу-қону жолағының ұзындығы 1500 метрден 2000 метрге дейін ұзарту жұмыстары жүргізіліп жатыр, бұл реактивті ұшақтардың пайдаланылуына және қызмет көрсетілетін бағыттардың кеңеюіне мүмкіндік беретін еді. 2024 жылғы қаңтар айының мәліметі бойынша, ұшу-қону жолағының ұзарту жұмыстары тоқтап, ұзындығы 1500 метрде қалып отыр.

Автобустар

Танегасима және Якусимада автобус бағыттарының саны салыстырмалы түрде көп. Олар таңнан кешке дейін жүзеді. Дегенмен, әр бағыттағы автобустардың қатынайтын уақыты сирек болғандықтан, алдын ала жақсы жоспарлау қажет.

Көліктер

Бірнеше көлік жалға беру компаниясы бар. Солтүстік-батысқа қарай созылған Батыс Орман жолы көліктердің қатар өтуіне қиындық тудыратын тар жол. Жолдың тік бұрылыстары, құлпыра жатақан беткейлері мен кейдегі жер көшкіндері салдарынан көбінесе жабылады. Аралдағы бензин бағасы Жапонияның негізгі бөлігінен әлдеқайда жоғары.

Теміржол

Жапониядағы қолданыстағы соңғы тар жол (762 мм кеңдігі) ағаш тасымалдау темір жолы осы аралда орналасқан, бірақ ол тек жүк тасымалы үшін ғана пайдаланылады. Бұрын басқа да бірнеше желілер жұмыс істеген, бірақ қазір жабылды. Кейбір жаяу жүргіншілер бұл жолды бағыт ретінде қолданады, алайда бұл өте қауіпті болуы мүмкін, себебі темір жол әлі де жұмыс істеп тұр.

Танымал мәдениетте

Якусима ормандары Хаяо Миядзакидің "Мононоке ханшайымы" фильміндегі ормандар бейнесін жасауға әсер етті. Якусима – "Metal Gear Solid 3: Snake Eater" ойынындағы Дремучий орманының шабыты. "Tekken" ойынының ойдан шығарылған кейіпкерлері Джун және Джин Казама Якусимада өмір сүрген. "Tekken 8" ойынында Якусима алғаш рет ойналатын арена ретінде пайда болады. Дэвид Митчеллдің "No9dream" романының басты кейіпкері Эйджи Мияке Якусимадан шыққан. Романның бір бөлігі аралдағы балалық шағымен байланысты. 1955 жылғы "Айналып тұрған бұлттар" фильмі аралға саяхатпен аяқталады. Арал 1996 жылғы "Мотраның қайта тууы" фильмінде де маңызды рөл атқарады. Фильмде жас Мотра аралға жүзіп келіп, мәңгілік орманнан өмірлік күшін және жаңа қабілеттерін алып, жаңа және қуатты Мотраға айналады. "Atlus" компаниясының "Persona 3" ролдік ойынының басты кейіпкерлері жазғы демалыстың басында Якусимаға сапар жасайды. 2005 жылғы "Kamen Rider Hibiki" телесериалының алғашқы екі бөлімі негізінен Якусимада өтеді. "Oni: Thunder God's Tale" ойынындағы ландшафттар Якусима ормандарынан шабыттандырылған.