Йоахим Неандер: Неміс дін қызметкері және гимн ақыны

Кіріспе

Неміс дін қызметкері және композиторы

19-ғасырдағы мұғалім және христиан дінін қабылдаған еврей

Иоахим Неандер (1650, 31 мамыр 1680) – неміс реформаторлық (кальвинистік) шіркеуінің мұғалімі, теологы және әнұран жазушысы. Оның ең танымал әнұраны – «Жаратқан Иеге, Құдіретті, Жаратушы Патшаға мадақ» (Lobe den Herren, den mächtigen König der Ehren) деп аталады. Джон Джулиан өзінің «Гимнология сөздігінде» оны «Құдайға мадақ айтудың ұлымыз әнұраны, автордың ең жақсы туындысы және осы саладағы бірінші тақырыпты иеленген» деп сипаттаған. Оның танымалдығына байланысты, ол ағылшын тіліне бірнеше рет аударылды, ал 19-ғасырда Кэтрин Винкуорт осы аудармашылардың бірі болды. Ән көптеген ән жинақтарында кездеседі, бұл сол заманғы дәстүрге сай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол атақты университетке оқуға мүмкіндік ала алмады. Сондықтан 1666-1670 жылдары ол туған қаласында теологияны оқыды. Алғашқыда оның ниеті оған жақын болмады. Тек Теодор Ундерейктің уағызын естігеннен кейін (оқуын аяқтамас бұрын) оның сенімдері нығайды. 1671 жылы ол Гейдельбергте жеке репетитор болып жұмыс істеді, ал 1674 жылы Дюссельдорфтағы латын мектебінде мұғалім болды, бұл дін қызметкері болуға бір қадам еді. Ол онда тұрғанда, жақын маңдағы Дюссель өзенінің аңғарына баруды ұнататын, себебі табиғат оның өлеңдеріне шабыт берді. Ол сондай-ақ аңғарда жиналыстар мен қызметтер өткізіп, уағыз айтқан. Неандерталь аңғары (алғашқыда Неандерталь, неміс тіліндегі «тағала» дегенді білдіретін «Thal» сөзінен, қазір «Tal» деп жазылады, бірақ «t» және «th» екеуі де «t» дыбысын білдіреді) 19-ғасырдың басында оның құрметіне қайта аталды. 1679 жылы Неандер Бремендегі Сент-Мартин шіркеуінің пасторы болды, өйткені Дюссельдорфтағы шіркеу басшылығымен туындаған мәселелерге оның қарапайым халық арасындағы танымалдылығы себеп болды. Бір жылдан кейін, 30 жасында ол туберкулезден қайтыс болды.

Ерекше еңбектері

Неандер Германия реформатор шіркеуінің алғашқы маңызды әнұран жазушысы болғандықтан, өзінің шығармаларын көбінесе Дюссельдорфта жазды. Реформатор шіркеуінің пасторы мен ақсақалдары Дюссельдорфтағы мектепті толық бақылауда ұстады. Шамамен 1673 жылдың шілдесінен 1677 жылдың мамыр айына дейін пасторлық қызметті Сильвестр Люрсен (Бремен қаласының тумасы, Неандерден бірнеше жас үлкен) атқарды. Ол қабілетті және адал адам болғанымен, қызғанышпен және, кем дегенде кейінірек, даулы мінезді болды. Неандер бастапқыда онымен жақсы қарым-қатынаста болды, жиі шіркеуде уағыздады және науқастарды аралап көмек көрсетті. Бірақ ол көп ұзамай қақтығысқа себеп болатын амалдар жасады. Ол пастор мен ақсақалдарға хабарламай немесе кеңеспей, жеке дұға жиналыстарын өткізе бастады; өзінің ішкі сеніміне қайшы келетіндей, діні жоқ адамдармен бірге қасиетті тағайынға қатыса алмайтынын айтып, қасиетті тағайыннан бас тартты және басқаларды да осылай істеуге көндірді; сондай-ақ, шіркеудің қалыпты қызметтеріне қатысуы да сиреп кетті. Бұлардан бөлек, ол мектепке жаңа кесте жасады, мектеп ғимаратына өзгерістер енгізді, ешкіммен ақылдаспай емтихан өткізді және демалыс күндерін белгіледі. Осының салдарынан 1676 жылдың 29 қарашасында мектепте тексеру өтті, ал 1677 жылдың 3 ақпанында ол мектептен және уағыздаудан шеттетілді. 17 ақпанда ол "ешқандай шектеусіз" шағымданылған барлық әрекеттерін қайталамауға міндеттенетін толық және нақты мәлімдемеге қол қойды. Содан кейін оған ректорлық қызметін қайта бастауға рұқсат берілді, бірақ пастордың көмекшісі ретінде емес. Осылайша, оның жұмыстан шеттетілуі 14 күнге ғана созылды және оның жалақысы тоқтатылмады. Дюссельдорфтан қуылғаны және Меттман маңындағы Неандерталь үңгірінде бірнеше ай өмір сүргені туралы айтылатын мәлімдемелердің негізі жоқ. Дегенмен, мұндай құжатқа қол қою оның үшін қорлық болды және ол оны терең сезінген болуы керек. Ал Люрсен кеткеннен кейін латын мектебінің екінші мұғалімі тұрақты пастордың көмекшісі болып тағайындалғанда, бұл сезім қайта оянды.

Being the first important hymn writer of the German Reformed Church, Neander wrote his creations mostly at Düsseldorf. The minister and elders of the Reformed Church had complete control of the school at Düsseldorf. About July 1673 to about May 1677 the minister was Sylvester Lürsen (a native of Bremen, and a few years older than Neander), a man of ability and earnestness, but jealous, and, in later times at least, quarrelsome. Neander worked harmoniously alongside him at first, frequently preaching in the church and assisting in the visitation of the sick. But he soon introduced practices which inevitably brought on a conflict. He began to hold prayer meetings of his own, without informing or consulting the minister or elders; he began to absent himself from Holy Communion, on the grounds that he could not conscientiously commune along with the unconverted, and also persuaded others to follow this example; and became less regular in his attendance at the ordinary services of the Church. Besides these causes of offence, he drew out a new timetable for the school, made alterations on the school buildings, held examinations and appointed holidays without consulting anyone. The result of all this was a Visitation of the school on Nov. 29, 1676, and then his suspension from school and pulpit on Feb. 3, 1677. On Feb. 17 he signed a full and definite declaration by which "without mental reservations" he bound himself not to repeat any of the acts complained of; and thereupon was permitted to resume his duties as rector but not as assistant minister. The suspension thus lasted only 14 days, and his salary was never actually stopped. The statements that he was banished from Düsseldorf, and that he lived for months in a cave in the Neanderthal near Mettmann are therefore without foundation. Still his having had to sign such a document was a humiliation which he must have felt keenly, and when, after Lürsen's departure, the second master of the Latin school was appointed permanent assistant pastor, this feeling would be renewed.

Ән-жырлар жасау

Бірнешесі оның достары арасында Дюссельдорфта таратылды, бірақ олар алғаш рет Бременге көшірілгеннен кейін жиналып, жарияланды және былай пайда болды: A und Ώ, Joachimi Neandri Glaub und Liebesübung: — auffgemuntert durch ein fällige Bundes Lieder und Danck Psalmen, Bremen, Hermann Brauer, 1680. Екінші басылым, Бремен, 1683 ж. Үшінші басылым, Бремен, 1687 жыл. 1686 жылы Веселде шыққан, сондай-ақ Берлинде де табылған үшінші басылым, әрине, пираттық болды. Басқа басылымдар да жылдам жарияланды, соның нәтижесінде толық жиынтық (яғни 57 немесе 58 ән) әндер кітабының бір бөлігі ретінде ресми түрде енгізілді, мысалы, 1722 жылғы Марбург реформацияланған «Gesang Buch» кітабында, онда бірінші бөлігі Лобвассердің «Psalter» жырларынан, екіншісі Неандердің «Bundeslieder» әндерінен және үшіншісі басқа әндерден тұрады. Неандердің «Bundeslieder» әндері 1722 жылғы Лемго реформацияланған «Gesang Buch» кітабының да бөлімін құрайды. Төртінші басылым, Франкфурт, 1689 ж. Бұл басылымдарда 57 ән бар. Бесінші басылым, Франкфурт және Лейпциг, 1691 ж., Г. С. Страттнер редакциялаған, тағы сегіз ән Неандердің туындылары ретінде қосылды. Бұл басылымдардың барлығы Берлиндегі Корольдік кітапханада сақталады. Оның ең сүйікті кітаптарының бірі Г. Терстеген жүргізген жиналыстарда қолданылды, ол бесінші басылымда, Солинген, 1760 ж., «Gott geheiligtes Harfen Spiel der Kinder Zion; bestehend in Joachimi Neandri sämtlichen Bundes Liedern» деген атаумен жарық көрді. Осылайша, әсіресе Дюссельдорфқа жақын және Рур аймағында Неандер есімі Бременде естен шығып кеткеннен кейін де ұзақ жылдар бойы құрметпен еске алынып, жақсы көрілді.