Кіріспе

Көліктермен және басқа да автокөлік құралдарымен тасымалданатын жаяу әскер. Моторландырылған жаяу әскер – бұл көліктермен немесе басқа да автокөлік құралдарымен тасымалданатын жаяу әскер. Ол бронетранспортерлерде немесе жаяу әскердің жауынгерлік машиналарын қолданатын механикаландырылған жаяу әскерден, сондай-ақ көбінесе қолдаушы бөлімдер мен көліктерден ұзақ уақыт бойы тәуелсіз жұмыс істей алатын, тіпті әуеде де тасымалдана алатын жеңіл жаяу әскерден өзгеше.

Операциялар

Америка Құрама Штаттарының әскері моторизацияны "жауынгерлік бөлімшелерді тасымалдау үшін бронясыз дөңгелекті көліктерді пайдалану" деп анықтайды. Мотоатты жаяу әскер – әскерді механикаландырудың алғашқы кезеңі. Азаматтық жүк көліктері әскери мақсаттарға оңай бейімделеді, сарбаздарды тасымалдауға, артиллерияны буксирлеуге, жабдықтар мен жарақтарды тасымалдауға қолданылады. Моторландыру жаяу әскер бөлімшелерінің стратегиялық жылдамдығын едәуір арттырады, әйтпесе олар марштарға немесе теміржолға тәуелді болар еді. Практикада әскерлер көліктердің ауа райы мен жер бедеріне қарамастан, сенімді жұмыс істеуі үшін, мысалы, барлық дөңгелекті жетектеу сияқты әскери техникалық талаптарға сәйкес келетін жүк көліктерін жасаудың тиімді екенін анықтады. Моторлы көліктер шағын топтық ұрыстарда тікелей тактикалық артықшылық бермейді, себебі жүк көліктері мен джиптер артиллерия мен жеңіл қарудың атына ұшырайды. Дегенмен, ірі шайқастарда моторлы жаяу әскер жылдамдық артықшылығына ие, бұл оларға майданның маңызды секторларына жылдам жетіп, жаудың қимылдарына тиімдірек жауап беруге және жаудан озуға мүмкіндік береді. Панчо Вилла экспедициясы – генерал Першингтің басшылығымен АҚШ атқыштар әскерінің бронеавтомобильдерді пайдаланғанының танымал мысалы. Сол жерде лейтенант Джордж С. Паттон Сан-Мигельито ранчосында Вилланың күштеріне қарсы шағын топты басқарғанда механикаландырылған соғысқа танысты. Соғыстан кейін әлемнің ірі әскерлері моторизацияланған көліктердің жаяу әскер бөлімшелерінің логистикасы мен жауынгерлік тиімділігіне қосқан үлкен үлесін көрді. 1920 жылдары британдықтар барлық қару түрлерінің механикаландырылған бөлімшелерінің мүмкіндіктерін сынау үшін соғыстар арасында Эксперименталды механикаландырылған күш құрды, оған моторлы жаяу әскер ("Моторлы батальондар") кірді. Моторлы жаяу әскердің жылдамдық артықшылығы алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыста неміс блицкригінде маңызды рөл атқарды. Бұл әскер жаяу жүріп қозғалған әскерилерден артық болмаса да, оның жоғары жылдамдығы блицкриг стратегиясында шешуші фактор болды, өйткені ол танктерді қадағалап, олардың қанаттарын қорғай алды. Моторизацияның айқын артықшылықтарына қарамастан, көптеген елдер жаяу әскерлерін толық моторизацияламауды жөн көрді, себебі көптеген көліктерді пайдаланудың құны мен логистикалық қиындықтары жоғары болды. Тіпті ірі әскерлер де осы факторларға тап болды. Әскерлерді моторизациялау үшін көлік құралдарын өндіруге, қосалқы бөлшектерін ауыстыруға және отынмен қамтамасыз етуге қажетті үлкен шығындарды өтеу үшін экономиканы индустрияландыру қажет болды. Неміс және совет жаяу әскерлерінің көп бөлігі жаяу жүріп қозғалды. Вермахттың кейбір бөлімшелері, мысалы, оның бронетанкалық дивизиялары жоғары механикаландырылған болса да, армияның көп бөлігі тұрақсыз мұнаймен қамтамасыз етілуіне байланысты жылқыларды қолдана берді. АҚШ жаяу әскер дивизиялары өндірістік базасының арқасында жаяу әскерлерінің көп бөлігін моторизациялай алды. Сол сияқты, Британ империясының жаяу әскер дивизиялары таңдалған бөлімшелерін моторизациялай алды, бірақ жаяу әскер көбінесе жаяу жүріп жылжыды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген әскерлер жаяу әскерлерін толық моторизациялады және ішінара механикаландырды. ХХ ғасырдағы инженерлік жетістіктер үлкен көліктерді пайдалануға мүмкіндік берді. Ресейде және бұрынғы Кеңес Одағында механикаландырылған жаяу әскерді білдіретін "мотострелки" термині қолданылады; Корея соғысы кезінде бұл термин Варшава шартының барлық елдерінде қабылданды. Бұл "моторлы мылтық" дивизиялары көбінесе механикаландырылған, бірақ олармен бірге моторизацияланған жаяу әскердің ядросы болды. Практикада бұл совет және ресейлік "танк" дивизияларының жаяу әскерлері толық қозғалмалы БМП көліктерінде, ал "моторлы мылтық" дивизиялары дөңгелекті БТР көліктерінде тасымалданды дегенді білдіреді.

Қазіргі күн

Вьетнам соғысынан кейін АҚШ әскері жеңіл, жасақ деңгейіндегі көліктерге мұқтаж екенін түсінді. Осы жобаның нәтижесінде "Хамви" пайда болды, ол Армия және Теңіз жаяу әскерлері тарапынан Перс шығанағы соғысында, Ауғанстандағы соғыстың алғашқы кезеңінде және Ирак соғысының алғашқы кезеңінде кеңінен қолданылды. Соңғы екі қақтығыс ірі көтеріліске әкеп соқты және IED-тердің қолданылуы артты. Бұл НАТО күштері үшін ең көп шығынға себеп болды. Осының салдарынан жеңіл брондалған көліктерден механикаландырылған көліктерге немесе ауыр брондалған MRAP-тарға көшу жүзеге асты. "Хамви" Ирак пен Ауғанстанда қолданылған кезеңде және MRAP-тар енгізілгенге дейін, үлкен мұнара қалқандарымен, оқ өткізбейтін шынымен және есіктері мен бөліктеріне қосымша броньмен жайлап қатаңдатылды. Аз брондалған, бірақ жылдам және жеңіл MRAP-тар Бірлескен жеңіл тактикалық көлік бағдарламасы бойынша әзірленді, қазіргі таңдағы Oshkosh L ATV және M ATV кезеңінде. Ол "қазіргі заманғы майдан желілері үшін арнайы жасалған алғашқы көлік" деп сипатталды. Бұл көліктер Сирияның Рожава аймағында "Inherent Resolve" операциясы аясында дислокацияланды. Жауынгерлік тапсырмаларға қатыспайтын көліктер үшін АҚШ әскері түрлі жүк көліктерін пайдаланады, оның ішінде Теңіз жаяу әскерлері үшін орташа тактикалық көліктерді ауыстыру және Армия үшін орташа тактикалық көліктер отбасы. Ұлттық гвардия және басқа резервтік бөлімшелер де M939 5 тонналық 6x6 сияқты ескі үлгілерді қолданады.