Кіріспе

Jessie Margaret Matthews (11 наурыз 1907 – 19 тамыз 1981) – 1920-1930 жылдардағы ағылшын актрисасы, биші және әнші. 1930 жылдардың ортасында «Эвергрин» сияқты көптеген табысты сахналық мюзиклдер мен фильмдерден кейін Мэтьюс АҚШ-та жанкүйерлер қатарын кеңейтті, онда оны «Би билеуші құдай» деп атады. Алайда, оның британдық студиясы өзінің ең танымал актрисасын жібергісі келмеді, сондықтан Голливудта жұмыс істеу туралы ұсыныстарды жиі қабылдамады. Фильмдегі мансабының құлдырауынан кейін Мэтьюс туған Британиясында BBC радиосының танымал сериалы «The Dales» (бұрын «Миссис Дейлдің күнделігі» деп аталған) ішінде Мэри Дейл рөлін ойнап, қайтадан танымал болды.

Ерте өмір

Джесси Маргарет Мэтьюс 1907 жылғы 11 наурызда Джейн Мэтьюс (қыз есімі Тауншенд) Лондондағы Соходағы 94 Бервик-стриттегі етхананың үстіндегі пәтерде, салыстырмалы кедейлікте туды, ол он алты баланың жетіншісі болды (олардың он бірі тірі қалды). Джессидің әкесі Джордж Эрнест Мэтьюс жеміс-көкөніс сатушы еді. Ол дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай отбасы Livonia Street, 5-ке көшіп келді. Бес жасында отбасы тағы көшіп кетті, бұл жолы 11 Карлос көшесі, Камден Таунға, онда ол Сент-Мэтью мектебінде оқыды. 1915 жылы Мэтьюс және оның отбасы Сохоға, 9 Уильям және Мэри Ярдқа қайтып келді, бұл Ұлы жел тегершігі көшесінің басындағы астаулардың үстіндегі пәтер еді; кейін ғимараттар бұзылды. Одан кейін ол Пултенни-стрит Лондон округтік кеңесінің қыздар мектебінде оқыды. Ол алғаш рет 1919 жылғы 29 желтоқсанда, 12 жасында Сеймур Хикстің "Фейрлендтегі Блубелл" қойылымында, Уолтер Слотхердің музыкасымен және Чарльз Тейлордың сөздерімен, Лондонның Эджвар Роудтағы Метрополитен Музыка залында бала биші ретінде сахнаға шықты. Ол 1923 жылы "Сүйікті саяхатшы" үнсіз фильмінде кинодағы дебютін жасады. Ол шоумен бірге Нью-Йоркке барды, онда ол сонымен қатар жұлдыз Гертруда Лоуренстің дублері болды. Шоу Торонтоға көшірілді, ал Лоуренс ауырып қалғанда Мэтьюс рөлді өзіне алды және мақтауға толы пікірлер алды.

Ертедегі атақ

Мэтьюс алғаш рет 1926 жылы "Шарлот шоуында" жұлдыздық мәртебеге ие болды. Бұл шоуда ол Антон Долинмен балетте, ал Генри Литон-младшиймен музыкалық комедияда биледі. Мэттьюс пен Литон сол жылы үйленді, бірақ бірнеше жылдан кейін ажырасты. Осы кезеңде оған Кокранмен 25 000 фунт стерлингтік келісімшарт берілді, бұл 2022 жылы 1 миллион фунт стерлингтен астам сомаға тең. Ол 1927 жылы Бродвейдегі жетекші актриса ретінде "Шарлот шоуында" дебют жасады, бұл қойылым Эрл Кэрроллдың "Бейнебастылықтарымен" бірге өтті. Бұл мюзикл британдық сахнада қойылған ең қымбат мюзикл болды. Шоуда Мэтьюс Роджерс пен Харттың тағы бір хитін, "Төбеде билеу" әнін таныстырды.

Кино жұлдызы

Мэтьюстің алғашқы маңызды кино рөлі 1931 жылғы «Көк шеңберден тыс» мюзиклінде болды, бірақ ол коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Дегенмен, келесі жылы ол Альберт де Курвилль режиссерлік еткен «Келіннің қашқан жолы» фильмінде ойнады, ол табысқа ие болды. Осыдан кейін сол жылы «Торронтолық адам» және де Курвилльдің тағы бір фильмі «Кемеші қыз» жарық көрді. Содан кейін 1935 жылғы «Бірінші қыз» фильмінде ол ер адам кейіпінде ойнады, ал 1936 жылғы «Тағы да махаббат» фильмінде американдық Роберт Янгпен бірге түсті. Көрмеге қатысушылар сол жылы оны елдегі алтыншы ең ірі жұлдыз деп таныды. Мэтьюс енді күйеуінің режиссерлік еткен фильмдерінде ойнай бастады: «Жол ашық» (1937), «Бас аударып» (1937) және «Желкенмен жүзу» (1938). Хейлдің Gaumont British компаниясымен келісімшарты аяқталғаннан кейін, ол Карол Рид режиссерлік еткен «Биікке көтерілу» (1938) студиясы үшін соңғы фильмінде ойнады. 1938 жылы ол кассадағы британдық төртінші жұлдыз болды. Мэтьюс пен Хейл 1939 жылы сахнаға өздерінің «Мен көтере аламын» мюзиклімен оралды, ол провинциялық турда сәтті өтті. Ол 12 қыркүйекте Лондон Колизейінде ашылуы тиіс еді, бірақ 3 қыркүйекте соғыс басталғандықтан қойылым тоқтатылды. Ол Джон Миллс пен Дулси Грейдің қатысуымен түсірілген «Жеңіс тойы» (1944) атты қысқаметражды фильмді түсіріп, сонда да ойнады. Соғыс кезінде ол ENSA мүшесі ретінде Еуропа континентіндегі әскерлерге ойын-сауық көрсетті. Ол түрлі концерттік турларда өнер көрсетті және 1947 жылы Лондонның Вест-Эндіндегі Кембридж театрына келгенге дейін «Келгенге қарай тігіс» мюзиклінде ойнады. Алайда ол төрт жарым аптадан кейін жабылды. Мэтьюс классикалық театрға бет бұрып, 1949 жылы Хаммерсмиттегі Король театрында Теренс Раттиганның «Репертуар» пьесасының екі апталық көрсетілімінде ойнады. Бұл қойылымда ол «Арлекиннің әзілі» және «Браунингтің нұсқасы» екі бөлімінде ойнады. Содан кейін Мэтьюс Кембридж театрында бірнеше ай бойы көрсетілген «Ащы соус» ревюінде ойнады, бұл оның 1966 жылға дейін Вест-Эндтегі соңғы рөлі болды. 1950 жылы ол «Пигмалиондағы» Элиза Дулиттл рөлінде Ұлыбритания бойынша гастрольдік сапар жасады. Мэтьюс 1960 жылы Ұлыбританияға қайта оралды.

Кейінгі мансап

1970 жылы Мэтьюс OBE орденімен марапатталды. Оның сахналық мюзиклдегі соңғы рөлі – Чарльз Кингслидің «Су перілері, құрлықтағы балаға арналған ертегі» атты балалар романының бейімделуі – «Су перілері» (1973) мюзиклінде миссис Доасиууулдбедонэби рөлі болды. Сол жылы ол «Леди Виндермирдің желдеткішімен» театрға оралды. Кейіннен оның Хейлге жазған махаббат хаттары оның әйелі, актриса және әнші Эвелин «Бу» Лэйденің ажырасу ісінде дәлел ретінде пайдаланылды. Хейл мен Мэтьюс 1931 жылдың 24 қаңтарында Хэмпстедте тіркеліп үйленді және Мидлсекс округіндегі Хэмптон шалғайындағы «Ескі үй» шаруашылық үйінде тұрды. «Евергрин» фильмі түсірілімі кезінде ол алғашқы жүйкелік құлауын бастан өткерді. Хейлден оның бір асырап алған қызы болды, Кэтрин Хейл Монро, ол 1958 жылдың 15 қарашасында Дональд Гриксониге үйленді; олар кейін ажырасты, бірақ ол Кэтрин, Гриксони графинясы ретінде танылды. Мэтьюс соңғы жылдары Лондонның солтүстік-батысындағы Хатч-Эндте тұрды. 1981 жылдың 19 тамызында 74 жасында қатерлі ісіктен көз жұмды.

Мұра

1987 жылы BBC-дің "40 минут" бағдарламасы аясында Мэтьюс туралы "Құлаған жұлдызды ұста" деректі фильмі көрсетілді. 1995 жылдың 3 мамырында Эндрю Ллойд Веббер және актриса Рути Хеншалл оның балалық шағындағы би сабақтары өткен 22 Бервик көшесіндегі ғимараттың үстіне мемориалдық тақта орнатты.

Үй бейнесі

Мэттьюстің "Бейнекес кетіп барады" фильмінен бастап, 12 басты рөлдегі фильмі Ұлыбританияда Network компаниясы арқылы DVD форматында жарық көрді. "Венадан вальстер" және "Тұңғыш жасыл" фильмдерін қоспағанда, осы фильмдер АҚШ-та VCI Entertainment компаниясымен DVD-де шығарылды. Францияда "Венадан вальстер" фильмі Universal компаниясымен "Le Chant du Danube" деген жергілікті атаумен DVD форматында шығарылды, және ол Хичкок режиссерлік қойған "Қиық жол" (1927) фильмімен бірге жарық көрді. "Биікке көтерілу" фильмі Elephant Films компаниясымен француз DVD-де "La Grande escalade" деген атаумен шығарылды. Мэттьюстің басты рөлде ойнаған кезеңі аяқталғаннан кейін түсірген төрт фильмнің үшеуі ("Мәңгілік және бір күн", "Том Бали" және "Баскервильдердің иті") әртүрлі елдерде DVD форматында жарық көрді.