Кіріспе
Кейбір Шығыс православие шіркеулері қолданатын күнтізбе. Қайта қарастырылған Юлиан күнтізбесі, немесе ресми емес жаңа күнтізбе, сондай-ақ Миланкович күнтізбесі деп аталады, бұл 1923 жылы серб ғалымы Милутин Миланкович ұсынған, Юлиан және Григориан күнтізбелеріне қарағанда дәлірек балама ретіндегі күнтізбе. Сол кезде барлық Шығыс православие шіркеулері мен оларға қатысты мемлекеттер әлі де Юлиан күнтізбесін қолданса, католик және протестант мемлекеттері Григориан күнтізбесін қолданды. Осылайша, Миланковичтің мақсаты – Шығыс және Батыс шіркеулері мен мемлекеттеріндегі күндердің аталуындағы айырмашылықты жою болды. Бұл күнтізбе Шығыс православие шіркеулері мен мемлекеттерінде Юлиан күнтізбесін алмастыру үшін жасалған. 1600 жылдың 1 наурызынан 2800 жылдың 28 ақпанына дейін Қайта қарастырылған Юлиан күнтізбесінің күндері 1582 жылы Папа Григорий XIII жариялаған Григориан күнтізбесімен сәйкес келеді. Қайта қарастырылған Юлиан күнтізбесі Константинопольдің Экуменикалық Патриархаты, Албанияның Православ Автокефальдық Шіркеуі, Александрияның Грек Православ Шіркеуі, Антиохияның Грек Православ Шіркеуі, Болгарияның Православ Шіркеуі, Румынияның Православ Шіркеуі, Кипрдің Православ Шіркеуі, Грекияның Православ Шіркеуі, Чехия және Словакияның Православ Шіркеуі, Американың Православ Шіркеуі, Украинаның Православ Шіркеуі, Жапонияның Православ Шіркеуі және Шығыс Католик Украина Грек Католик Шіркеуі діни мақсаттар үшін қабылдады. Оны Ресей Православ Шіркеуі, Сербия Православ Шіркеуі, Македония Православ Шіркеуі, Грузия Православ Шіркеуі, Польша Православ Шіркеуі және Иерусалим Грек Православ Патриархаты қабылдаған жоқ. Оны ешбір мемлекет ресми күнтізбе ретінде қабылдамады. Оның орнына, барлық Шығыс православие мемлекеттері Григориан күнтізбесін ресми мемлекеттік күнтізбе ретінде қабылдады. Қайта қарастырылған Юлиан күнтізбесі Юлиан және Григориан күнтізбелерімен бірдей айлар мен айлар ұзындығына ие, бірақ Қайта қарастырылған Юлиан нұсқасында 100-ге бөлінетін жылдар, егер 900-ға бөлгенде қалдық 200 немесе 600 болса, көбінесе кезек күндері (leap years) емес, мысалы, Григориан күнтізбесіндегідей 2000 және 2400 жылдары көбінесе кезек күндері болып табылады.
The Revised Julian calendar, or less formally the new calendar and also known as the Milanković calendar, is a calendar proposed in 1923 by the Serbian scientist Milutin Milanković as a more accurate alternative to both Julian and Gregorian calendars. At the time, the Julian calendar was still in use by all of the Eastern Orthodox Churches and affiliated nations, while the Catholic and Protestant nations were using the Gregorian calendar. Thus, Milanković's aim was to discontinue the divergence between the naming of dates in Eastern and Western churches and nations. It was intended to replace the Julian calendar in Eastern Orthodox Churches and nations. From 1 March 1600 through 28 February 2800, the Revised Julian calendar aligns its dates with the Gregorian calendar, which had been proclaimed in 1582 by Pope Gregory XIII. The Revised Julian calendar has been adopted for ecclesiastical use by the Ecumenical Patriarchate of Constantinople, the Orthodox Autocephalous Church of Albania, the Greek Orthodox Church of Alexandria, the Greek Orthodox Church of Antioch, the Bulgarian Orthodox Church, the Romanian Orthodox Church, the Cypriot Orthodox Church, the Church of Greece, the Orthodox Church of the Czech Lands and Slovakia, the Orthodox Church in America, the Orthodox Church of Ukraine, the Orthodox Church in Japan, and the Eastern Catholic Ukrainian Greek Catholic Church. It has not been adopted by the Russian Orthodox Church, the Serbian Orthodox Church, the Macedonian Orthodox Church, the Georgian Orthodox Church, the Polish Orthodox Church and the Greek Orthodox Patriarchate of Jerusalem. It has not been adopted by any nation as an official calendar. Instead, all of the Eastern Orthodox nations have adopted the Gregorian calendar as the official state calendar. The Revised Julian calendar has the same months and month lengths as the Julian and Gregorian calendar, but, in the Revised Julian version, years evenly divisible by 100 are not leap years, except that years with remainders of 200 or 600 when divided by 900 remain leap years, e. g. 2000 and 2400 as in the Gregorian calendar.
Наурыз күн мен түн теңелуі
Келесіде солтүстік астрономиялық күн мен түннің теңелу сәттерінің сандық интеграциясы SOLEX 11 бағдарламасымен DE421 режимінде, кеңейтілген (80 бит) қозғалмалы нүктелік дәлдікпен, жоғары интеграция тәртібімен (18-ші тәртіп) және күндік массаның мәжбүрлі жоғалуымен (мәжбүрлі – әрқашан ескеріледі) жүзеге асырылған. SOLEX солтүстік жарты шардың көктемгі күн мен түннің теңелу сәттерін, күннің солтүстікке қарай аспан экваторын кесіп өтуін анықтап, автоматты түрде іздей алады, содан кейін бұл деректерді Жер уақытының күні және 2000 жылғы 1 қаңтардағы түскі уақытқа (J2000.0 эпохасы) қатысты күнің үлесі ретінде шығарады. Жердің айналу жылдамдығының прогрессивті теңіздік баяулауы, NASA Күн тұтылулары веб-сайтында ұсынылған Эспенак-Миус полиномдық жиынтығы бойынша есептелген ΔT-ді алып тастау арқылы ескерілді, бұл J2000.0-ға қатысты әмбебап уақыт сәттерін алуға мүмкіндік берді, содан кейін олар түзетілген Юлиандық күндерге және Иерусалимнің жергілікті нақты уақытына түрлендірілді, күнтізбелік күннің басы ретінде жергілікті түнгі ортасы қолданылды. Диаграмманың жылдық диапазоны біздің заманымыздың 4400 жылына дейінгі кезеңмен шектелген: сол кезде ΔT шамамен алты сағатқа жетеді деп күтілуде, бұл белгісіздік 2,5 сағаттан кем. Диаграммада түзетілген Юлиан күнтізбесінің ұзақ мерзімді теңелуі өте қанағаттанарлық екені көрсетілген, кем дегенде 4400 жылға дейін. Орта мерзімді тербеліс шамамен екі күнге созылады, себебі Григориан күнтізбесі сияқты, түзетілген Юлиан күнтізбесінің жылдар арасы да біркелкі емес: олар көбінесе төрт жыл сайын болады, бірақ 9 жылдың 7-сінде сегіз жылдық үзілістер кездеседі. Осылайша, бұл тербеліс, негізінен, практикалық немесе ритуалдық маңызы жоқ бір қызығушылық.
Қорғау
Жаңа күнтізбеге негізгі себеп – Юлиан күнтізбесінің мәлім қателіктері. Уақыт өте келе, Юлиан күнтізбесін ұстанатындар (Солтүстік жарты шарда) желтоқсан айын (және Мәсіхтің туған күнін) жаздың ыстығында, тамыз айы мен оның мерекелерін қыстың суығында, Пасханы – күз мезгілінде, ал қараша айының мерекелерін көктемде есептеуге келеді. Бұл, Шіркеудің Мәсіхтің 25 желтоқсанда туған күнін атап өту тарихи дәстүрімен қайшы келеді, себебі бұл күннің таңдалуының бірнеше себептері бар. Беннеттің атап көрсетуінше, олардың бірі – қысқы күн тоқырауы, сол кезде күндер ұзара бастайды және физикалық күн қайтадан пайда болады. Сонымен қатар, Мәсіх христиандар тарапынан әрдайым Малахияның пайғамбарлық сөздерін орындайтын, бейнелі және рухани күн ретінде танылған: «Әділеттілік күні қанаттарында ем береді» (Малахия 4:2). Осы пайғамбарлыққа сүйенген Иса Мәсіхтің «әділеттілік күні» ретіндегі танылуы ертедегі Шіркеу Әкелерінің жазбаларында жиі кездеседі және Жаңа Өсиетте Исаны күн мен жарық символикасымен байланыстыратын көптеген сілтемелерден туындайды.
Сын
Сыншылар күнтізбедегі өзгерісті батыс қоғамының ықпалымен негірленген, қажетсіз жаңалық деп санайды. Олар күнтізбеді өзгертудің ешқандай дұрыс діни негізі келтірілмегенін, тек әлеуметтік себептер ғана айтылғанын мәлімдейді. Өзгеріс ұсынысын Константинопольдің Экуменикалық патриархы Мелетий Метаксакис енгізді, оның каноникалық мәртебесі күмәнді патриарх. Сондай-ақ, Юлиан күнтізбесін қолдану Никейдегі Бірінші Экуменикалық кеңестің (325) шешімінде көрінгендіктен, ол Пасха күнін есептеуді қалыпқа келтірген, сондықтан оны Экуменикалық кеңестен артық ешбір билік өзгерте алмайды деген пікір айтылады. Жаңа күнтізбе кейбір елдерде қабылданса, ал басқаларында қабылданбаса, Шығыс православие шіркеулерінің литургиялық бірлігі бұзылады, Никейдегі епископтар кеңесінің барлық жергілікті шіркеулер Пасханы бір күні тойлауы керек деген шешімі күшін жояды. Император Константин кеңеске қатыспаған епископтарға хат жазып, оларға шешімді хабарлағанда: «Содан кейін ойлап қараңыз, бір күні біреулер ораза ұстаса, екіншілері тойда отырса, қаншалықты ұятты жағдай екенін» деді. Жаңа күнтізбеге литургиялық қарсылықтар оның тек белгілі күндері болатын литургиялық тойларды ғана түзетуінен туындайды, ал жылжымалы циклдағы барлық еске алулар түпнұсқа Юлиан күнтізбесінде қалады. Бұл литургиялық жылдың үйлесімділігі мен тепе-теңдігін бұзады. (Егер 1923 жылғы Синодтың жоғарыда айтылған, Пасха күнін астрономиялық ереже бойынша есептеу туралы ұсыныстары қабылданғанда, бұл мәселе туындамас еді.) Бұл бұзылу Ұлы Ораза кезінде ең анық байқалады. Кейбір мейрам күндері ораза кезінде тойланады, мысалы, Севастаның қырық шейітінің күні. Жариялану күні де Пасхадан бұрын немесе Нұрлы аптада болуы керек. Кейде Жариялану күні Пасха күнімен бірге келеді, бұл Кирио Пасха деп аталатын ерекше жағдай, мұндай жағдайға арнайы литургиялық тәртіптер белгіленеді. Алайда, жаңа күнтізбе бойынша Кирио Пасха мүмкін емес. Апостолдар оразасы жаңа күнтізбедегі ең қиын мәселені көрсетеді. Ораза жылжымалы циклда басталып, 29 маусымда белгіленген күні аяқталады. Жаңа күнтізбе дәстүрлі Юлиан күнтізбесінен 13 күн бұрын болғандықтан, жаңа күнтізбені ұстанатындар үшін Апостолдар оразасы 13 күнге қысқарады, ал кейбір жылдары ол толығымен жойылады. Сонымен қатар, жаңа күнтізбеге қарсылар Рождество мен Жаңа жылды тойлауды, олар той-қуаныш пен ішімдікке байланысты әлемдік мерекелерден бөлек атап өтудің артықшылығын көрсетеді. Сыншылар жаңа күнтізбені қолдаушылардың күнтізбені өзгертудің рухани емес, әлемдік себептерін пайдалануға бейім екенін атап көрсетеді: Рождествода «барлығымен бірге тойлауға» деген ниет; Юлиан күнтізбесінің бірте-бірте өзгеруі жыл мезгілдерімен байланысты мейрамдарды тойлауға кері әсер етеді деген алаңдаушылық. Алайда, қарсыластар оңтүстік жарты шарда маусымдар кері ауысатынын, бірақ литургиялық мерекелердің маңыздылығы өзгермейтінін айтады. Бұл пікірдің дұрыстығы күмәнді, өйткені православие шіркеуінің мейрамдары қайда тойланғанына қарамастан өзгертілмеген, ал православиелік қызметтер жаңа күнтізбе енгізілгенге дейін ғасырлар бойы оңтүстік жарты шарда жүргізілген. Рухани тұрғыдан алғанда, Ескі күнтізбеге адалдар ескі күнтізбеде ғана болатын көптеген керемет оқиғаларға, мысалы, Пәрмендеу күнінде «тауға бұлттың түсуіне» сілтеме жасайды. Күнтізбе өзгертілгеннен кейін, Грекиядағы ескі күнтізбеге адалдар 1925 жылы қасиетті Кресттің жоғарылату күнінде мыңдаған адам көрген аспандағы айқын крестті көрді, оның куәгерлерінің есептері сақталған.