Кіріспе

Жапондық эксперименттік модуль (JEM), «Кибо» (きぼう) деген лақап атымен танымал, JAXA ұйымымен Халықаралық Ғарыш Станциясы (ХҒС) үшін жасалған жапондық ғылыми модуль. Бұл ХҒС-тің ең ірі модулі және Harmony модуліне бекітілген. Модульдің алғашқы екі бөлігі STS-123 және STS-124 ғарыш шаттл миссиялары арқылы ұшырылды. Ал үшінші және соңғы құраушы бөліктері STS-127 миссиясымен орбитаға жіберілді.

Қысымды модуль

Қысымды модуль (PM) – «Гармонияның» порттық люгіне қосылған негізгі компонент. Ол цилиндр тәрізді және жиырма үш Халықаралық стандартты жүк тасу сөрелерінен (ISPR) тұрады, олардың оны ғылыми эксперименттерге, ал қалған он үшi – «Кибо» жүйелеріне және сақтауға арналған. Сөрелер модульдің төрт қабырғасы бойында 6-6-6-5 форматында орналасқан. Қысымды модульдің соңында ауа шлюзі және екі терезе люгі орналасқан. Ашық алаң, эксперименттік логистикалық модуль және қашықтан басқару жүйесінің бәрі Қысымды модульге қосылады. Стансада өтетін көптеген баспасөз конференциялары осы жерде өткізіледі.

Ашылған нысан

"Терраса" деп те аталатын Ашық қондырғы (EF) ПМ-нің порт конусының сыртында орналасқан (ол ауа шлюзімен жабдықталған). EF-те он екі Ашық қондырғы бірлігі (EFU) порты бар, олар EF жабдық алмасу бірліктерінің (EF EEU) Пайдалы жүктеме интерфейсі бірлігінің (PIU) жалғағыштарына қосылады. Барлық эксперименттік жүктер толығымен ғарыш кеңістігіне ұшырайды. Бұл эксперименттердің қалыпты жұмыс істеуі үшін орбиталық ауыстыру бірлігі (ORU) қажет, ол электр қуат жүйесінен (EPS), байланыс және бақылаудан (CT) және жылулық бақылау жүйесінен (TCS) тұрады. Он екі ORU-дың сегізін JEMRMS ауыстыра алады, ал қалған төртеуін EVA арқылы ауыстыруға болады.

Қашықтан басқару жүйесі

JEM қашықтан манипуляциялау жүйесі (JEMRMS) – PM-нің порт конусына орнатылған робот қол. Ол EF-ті күтуге және жабдықты ELM-ге және одан тасымалдауға қолданылады. JEMRMS басқару консолі ELM PS ішінде ұшырылды, ал негізгі қол PM-мен бірге ұшырылды. Негізгі қолдың соңғы атқарушы құрылғысына жалғанатын, ұзын кішкентай ұсақ қол HTV 1 ғарыш кемесінің алғашқы рейсінде HTV 1 бортында ұшырылды. HTV доктанғаннан кейін, экипаж кішкентай ұсақ қолды құрастырып, сынау үшін шлюзден сыртқа шығарды. JEMRMS қолды ұстап, буындарды сынап барып, EF-ке орналастырды. JEMRMS-тің бос ұшы Canadarm2 қолданатын ұстағыштардың ұқсас түрін пайдалана алады.

Орбитааралық байланыс жүйесі

Орбитааралық байланыс жүйесі (ICS) қысымды модульдегі (ICS PM) байланыс модулінен және ашық алапқа (ICS EF) орнатылатын антенна модулінен тұрады. Ол JAXA-ның байланыс технологиясын демонстрациялайтын "кодама" (人工衛星) спутнигі арқылы жер станциясымен байланыс үшін қолданылды. 2017 жылдың тамызында DRTS тоқтатылғаннан кейін, "Кибо" NASA-ның TDRSS арқылы ХҒС-нің Ku жолағы арқылы байланысқа сүйенді. ICS EF 2020 жылдың ақпан айында орбитаға жіберіліп, 2023 жылдың 17 наурызында Калифорния штатының Сакраменто қаласының үстінен атмосфераға қайта кірді.

Ұшыру реті

NASA JEM кешенін үш рейс арқылы ғарыш шаттлымен орбитаға шығарды. Шаттлдың үлкен жүк бөлімі болды, ол модульдерді экипажбен бірге орбитаға жеткізді. Бұл ресейлік модульдерден өзгеше, олар көп сатылы «Протон» зымырандарымен орбитаға шығарылып, содан кейін станциямен автоматты түрде кездесіп, қосылады. 2007 жылдың 12 наурызында эксперименттік логистикалық модульдің қысымды бөлігі (ELM PS), яғни негізгі зертхана, Кеннеди ғарыш орталығына (KSC) Жапониядан жеткізілді. Ол 2008 жылдың 11 наурызында «Эндевор» ғарыш кемесімен STS 123 миссиясы аясында орбитаға шығарылғанға дейін ғарыш станциясын өңдеу кешенінде (SSPF) сақталды. 2003 жылдың 30 мамырында қысымды модуль (PM) KSC-ге Жапониядан келді. Ол 2008 жылдың 31 мамырында STS 124 миссиясының бөлігі ретінде «Дискавери» ғарыш кемесімен орбитаға шығарылғанға дейін SSPF-де сақталды. 2008 жылдың 3 маусымында PM «Harmony» модуліне қосылды. Бастапқыда ELM PS, шағын жүк бөлімі, «Harmony» модуліндегі уақытша орынға қосылды, ал кейіннен 2008 жылдың 6 маусымында негізгі зертхананың үстіңгі (зениттік) соңғы орнына орнатылды. «Эксперименттік логистикалық модульдің» (ELM) ашық бөлігі мен сыртқы бөлігі (ELM ES) 2008 жылдың 24 қыркүйегінде KSC-ге жеткізілді. Екі элемент 2009 жылдың 15 шілдесінде «Эндевор» ғарыш кемесімен STS 127 миссиясы аясында орбитаға шығарылды. ELM ES миссия соңында Жерге қайтарылды. EF құрастыру миссияның бесінші ғарыш серуені кезінде аяқталды.

Қазіргі сыртқы тәжірибелер

MAXI – 0,5-тен 30 кэВ-қа дейінгі рентгендік астрономия. Ашық орнының 1-жолы STP Houston 8 жүктелген COWVR және TEMPEST құрылғыларымен 2021 жылы SpaceX CRS 24 ұшағында ұшырылды. Ашық құрылғының 2-жолы бастапқыда CREAM құрылғысын ұстады, ол 13-жолға көшіріліп, қыстау режимінде сақталды. ILLUMA T – Лазерлік байланыс жүктемесі. Exposed Facility Slot 3 порты бастапқыда SMILES және OCO 3 құрылғыларын ұстады. OCO 3 – OCO 2-ден алынған ұшу қосалқысын пайдалана отырып, Жер атмосферасындағы көмірқышқыл газын бақылау. Бастапқыда NREP портында болғаннан 4-жолға ауыстырылды. NREP – Nanoracks сыртқы платформасы. NREP 2 – бұл паллеттегі ағымдағы миссия. Жүктеме NREP 3 күтіп тұр, содан кейін ол 12-жолға ауыстырылады. i SEEP – IVA ауыстырылатын шағын ашық эксперименттік платформа (JAXA). Ашық құрылғының 5-жолына орнатылған. Бұл шағын және орта салмақты (200 кг-нан кем) жүктерді тасымалдауға арналған платформа. i SEEP платформасындағы эксперименттер: HDTV EF2 (2017 жылдан бастап), GPSR/Wheel, SOLISS (2019 жылдан бастап, 2023 жылы алынып, сақталды) және SeCRETS. GEDI – Халықаралық ғарыш станциясындағы жаһандық экожүйе динамикасын зерттеу. 6-жолындағы ашық орны STP H8 алынып тасталғанға дейін және MOLI орнатылғанға дейін қыстау режимінде. Порт бастапқыда ICS EF және уақытша CREAM құрылғыларын ұстады, ол логистикалық модульдің төбесіндегі 13-жолға көшіріліп, қыстау режиміне енгізілді. CREAM – Ғарыштық сәулелердің энергетикасы және массалық эксперименті. 2017 жылы SpaceX CRS 12 ұшағында ұшырылды. Бастапқыда 2-жолындағы ашық орнында. 2021 жылы 7-жолға ауыстырылды және 2023 жылы 2-жолға қайта оралды, STP Houston 9 үшін орын босату үшін. Логистикалық модульдің 13-жолы STP H9 алынғанға дейін қыстау режимінде, содан кейін ол 2-жолға қайта оралады. HISUI – Гиперспектралды бейнелеу жиынтығы (METI), 2017 жылы миссиясын аяқтаған HREP құрылғысын алмастырады. Exposed Facility Slot 8 порты бастапқыда MCE құрылғысын ұстады. CALET – CALorimetric Electron Telescope (JAXA), жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді бақылау. Kounotori 5 (HTV 5) кемесімен ұшырылды. Массасы: 2500 кг. Ашық орнының 9-порты бастапқыда SEDA AP құрылғысын ұстады. ExHAM 1 және 2 – Сыртқы құрылғының тұтқалы бекіту механизмі (JAXA). 7 және 10-жолдарға жақын алдыңғы және артқы тұтқаларға орнатылған. ECOSTRESS – Экожүйе ғарыш станциясының ғарышқа ұшырылған жылулық радиометр эксперименті. 10-жолындағы ашық орны бастапқыда ELM ES және HTV Transfer Pallet құрылғыларын ұстады. STP H9 SWELL (Space Wireless Energy Laser Link) – Лазерлік байланысқа арналған сынақ жүктемесі, OPALS-қа жалғасқан, Электрлік қозғалтқыштың электростатикалық талдаушысы, иондық қозғалтқышты пайдалану арқылы қайта көтермелеуді көрсететін сынақ құрылғысы, NRL-ден нейтронды сәулеленуді анықтау аспабы, NRL-ден өзгермелі кернеулі ионды қорғау эксперименті, ECLIPSE (Төменгі ионосфераны сипаттау және спорадикалық E өндірісі үшін эксперимент), Glowbug – NASA-мен бірлесіп жасалған ғарыш сәулелерін анықтаушы, екі жыл бойы ғарыш сәулелерін зерттейтін эксперимент, SpaceCube Edge Node Intelligent Collaboration – NASA Goddard жасаған эксперимент, ғарыш вакуумына ұшыраған микрочиптер мен жасанды интеллектті зерттейтін және SOHIP – Livermore Labs жасаған гиперспектралды бейнелеуші, екі жыл бойы атмосфераны зерттейтін. 7-жолындағы ашық орны бастапқыда HREP және GEDI құрылғыларын ұстады, олар 7-жолға көшіріліп, қыстау режиміне енгізілді. i SEEP2 – IVA ауыстырылатын шағын ашық эксперименттік платформа 2, ашық құрылғының 11-жолында.