Кіріспе

Cinéma vérité (/UK/, /sɪnɪmə vɛrɪteɪ/, /US//, /vɛrɪˈteɪ/, sinema veʁite – шындық киносы; "ақиқат киносы") – Эдгар Морин мен Жан Рух дамытқан, Дзига Вертовтың «Кино-правда» теориясынан шабыт алған деректі фильмдер стилі. Ол импровизацияны камера қолданумен үйлестіріп, шындықты ашуға немесе шынайылықтың артында жасырылған мәселелерді көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл стиль кейде «бақылаушы киносы» деп аталады, егер ол таза «тікелей кино» ретінде түсінілсе: яғни, көбінесе баяндаушының дауысы болмайды. Бір-біріне ұқсас концепцияларды білдіретін терминдердің арасында көзге көрінбейтін, бірақ маңызды айырмашылықтар бар. «Тікелей кино» көбінесе субъект пен көрермен камераның бар екенін сезбейтін оқиғаларды жазуға бағытталған: американдық тарихшы және деректі фильмдер теориясының маманы Билл Николс бұл тәсілді «бақылау режимі» деп атайды, яғни «құбылыстың қанатыннан бақылау». Сондықтан көптеген адамдар кинодағы шындықты табуға тырысқанда, камераның бар екенін жасыру және сонымен бірге түсірілген оқиғаға араласудың арасындағы қарама-қайшылықты көреді.

Тарих

Cinéma vérité кино жасаушы мен объектінің арасындағы стильдік құрулар мен өзара әрекеттесуді, тіпті провокацияға дейін қамтуы мүмкін. Кейбіреулер кино жасаушы мен камераның айқын болуын шындықты ашудың ең жақсы жолы деп санайды. Камера әрқашан мойындалады, себебі ол нақты заттарды, адамдарды және оқиғаларды тікелей бейнелейді. Кино жасаушының ниеті шындықты мүмкіндігінше объективті көрсету, көрерменді өмірдің осы аспектілері бұрын қалай ұсынылғандығы туралы жаңылыстардан құтқару болды. Осы тұрғыдан алғанда, кинорежиссер жағдайдың катализаторы болуы керек. Бұл терминдердің мағынасына келісетін адамдар аз, тіпті фильмдері сипатталатын кинорежиссерлердің өзі де. Пьер Перро жағдайларды құрады, содан кейін оларды фильмге түсірді, мысалы, "Pour la suite du monde" (1963) фильмінде ол қарттарды кит аулауға шақырды. Нәтижесінде кит аулау туралы деректі фильм емес, ол естелік пен әулет туралы. Осы мағынада cinéma vérité антропологиялық киномен және фильмге түсірілгеннің әлеуметтік және саяси салдарымен айналысады. Кино жасаушы фильмді қалай түсіреді, не түсіріледі, түсірілген материалмен не істеу керек және бұл фильм көрерменге қалай ұсынылады – бәрі сол кездегі кино жасаушылар үшін өте маңызды болды. Барлық жағдайларда 1950-1960 жылдардағы деректі фильмдердің этикалық және эстетикалық талдауы соғыстан кейінгі пропаганда талдауына сынды көзқараспен байланыстырылуы керек. Бұл кино түрі фильмдегі шындық және нақтылық туралы ұғымдармен айналысады. 1970-ші жылдардағы феминистік деректі фильмдер көбінесе cinéma vérité техникаларын қолданды. Бұл "реализм" түрі шындықтың алдамшы, жасалған табиғи құрылымы үшін сынға ұшырады. Эдгар Морин осы терминді 1960 жылғы "Primary" және 1961 жылғы Жан Рухпен бірлескен "Жаздың хроникасы" сияқты маңызды фильмдер кезінде қолданды.

Мұра

1960 жылдардағы және одан кейінгі көптеген кинорежиссерлер сценарийлі көркем фильмдерінде қолмен ұсталатын камераны және басқа да cinéma vérité элементтерін пайдаланды, актерлерге диалог пен әрекеттерде табиғилық пен спонтандылықты жеткізу үшін импровизация жасауға мүмкіндік берді. Бұл тәсілді 1968 жылы "Оскар" сыйлығына ұсынылған "Фейс" фильмімен жаңа белеске көтерген режиссер Джон Кассаветес – осының жарқын мысалы. Cinéma vérité әдістерін "The Blair Witch Project" сияқты көркем фильмдерде де көруге болады.

Cinéma vérité сондай-ақ "Homicide: Life on the Street", "NYPD Blue" және "Modern Family" сияқты сценарийлі телебағдарламаларда қолданылды. "Эмми" сыйлығына ұсынылған "Documentary Now" телесериалы да осы стильдің ең танымал үлгілеріне – "Grey Gardens", "Salesman" және "The War Room" фильмдеріне құрмет көрсетіп, олардың үлгісімен жасалған.