Кіріспе

Оскар II класты крейсерлік зымыран тасушы су асты кемесі K 141 Курск (Атомная Подводная Лодка «Курск» (АПЛ «Курск»), транслит., "Атомдық қуатты су асты кемесі Курск") – Ресей теңіз күштерінің Оскар II класындағы ядролық қуатты крейсерлік зымыран тасушы су асты кемесі. 2000 жылдың 12 тамызында K 141 Курск Баренц теңізінде суға батып, борттағы 118 адамның барлығы қаза тапты.

Құрылыс

K 141 Kursk - Оскар класының 949А жобасының Антей (Антей, яғни Антей) класының суасты кемесі, НАТО есебі бойынша Оскар II деп аталды. Ол Кеңес Одағында жобаланып, бекітілген Оскар II класының соңғы суасты кемесі болды. 1990 жылы құрылысы Ресейдің солтүстік СФСР-інің Архангельск қаласының жанындағы Северодвинск қаласындағы Кеңес Әскери-теңіз флотының кеме құрылыс шикізаттарында басталды. K 141 құрылысы кезінде Кеңес Одағы ыдырады; жұмыс жалғасты, ол ыдырағаннан кейін аяқталған алғашқы әскери кемелердің бірі болды. 1993 жылы K-141 Курск шайқасының 50 жылдығына орай Курск атауымен аталып, сол шайқастан кейін аталды. K 141 Ресейге мұра болып өтті және 1994 жылы суға түсіріліп, желтоқсанның 30-ы күні Ресейдің Солтүстік флотының құрамына қабылданды. Зымырандар мен торпедалар ядролық оқтұмсықтармен жабдықталуы мүмкін. Ол алдыңғы Оскар I класының суасты кемелерінен 9 метрге ұзын болды. Басты офицерлердің жеке каюталары болды, ал экипаждың барлығы спорт залына қол жеткізе алды. Сыртқы корпусы жоғары никельді, жоғары хромды тот баспайтын болаттан жасалған, қалыңдығы жоғары, коррозияға өте төзімді және әлсіз магниттік белгісі бар, бұл АҚШ-тың магниттік аномалияны анықтау (MAD) жүйелерінің анықтауына кедерілтеу жасады. Қалың болаттан жасалған қысым корпусының арасында саңылау бар. Ол су астында 120 күнге дейін қалуға арналған. Кеменің жоғары жағы Арктика мұзын бұзу үшін нығайтылған. Іздеу-құтқару жабдықтарын қоса алғанда, ең маңызды майдандық жабдықтарды күтіп ұстауға аз жұмыс жасалды. Солтүстік флоттың теңізшілері 1990-шы жылдардың ортасында жалақы алмады. Осының салдарынан, экипаждың көп бөлігі теңізде аз уақыт өткізгендіктен, тәжірибесіз болды.

Әскери-теңіз жаттығулары мен апат

Курск 2000 жылдың 10 тамызында "Жазғы Х" оқу-жаттығуына қосылды. Бұл Ресей теңіз флотының он жылдан астам уақыттан бері жоспарлаған алғашқы ірі әскери-теңіз оқу-жаттығуы болды. Оған 30 кеме, оның ішінде флоттың флагманы Петр Великий, төрт шабуылдық суасты кемесі және кіші кемелерден тұратын эскадра кірді. Ұжым жақында үздік қызметі үшін мақталып, Солтүстік флоттағы ең жақсы суасты кемесінің экипажы деп танылған еді. Оқу-жаттығу барысында Курск толық жауынгерлік қару-жарақпен жарақтандырылды. Бұл кемелердің ішінде әрдайым жауынгерлік жүк тасымалдауға рұқсат етілген санаулы кемелердің бірі болды.

Жарылыс

Оқу-жаттығудың бірінші күні «Курск» сәтті түрде жасанды оқтұмсығы бар «Гранит» зымырасын ұшырды. 2000 жылдың 12 тамызында, жергілікті уақыт бойынша сағат 11:28-де (UTC бойынша 07:28-де) отын дайындау кезінде жарылыс болды. Ресей Теңіз күштерінің апат жөніндегі соңғы баяндамасында жарылыс «Курск» сутек пероксидімен жабдықталған 65-ші үлгідегі торпеданың бірінің істен шығуынан болған деп қорытындыланды. Келесі тергеулер нәтижесінде торпеда корпусындағы нашар дәнекерлеуден артық концентрацияланған сутек пероксиді (HTP) сіңгені анықталды. HTP катализатормен жанасқанда 5000 есеге дейін кеңейіп, көп мөлшерде бу мен оттегі бөліп шығарады. Кеңейген HTP қысымы торпедадағы керосин отын багын жарып, TNT-ге тең жарылыс тудырды. Суасты қайығы салыстырмалы түрде шалқая суға батып, Североморск маңында теңіз түбіне шамамен … тереңдікте қонды. Алғашқы жарылыстан 135 секунд өткен соң болған екінші жарылыс 37 тонна TNT-ге баламалы болды. Жарылыстар корпуста үлкен тесік жасап, суасты қайығының алғашқы үш бөлімінің құлауына себеп болды, нәтижесінде 118 адамның ішінде 23-і ғана қаза болды немесе мүгедек болды. «Курск» бортындағы барлық 118 теңізші мен офицер қаза тапты. Ресей Әскери-теңіз күштері бастапқыда көпшілікке экипаждың көп бөлігі жарылыстан кейін бірнеше минут ішінде қайтыс болғанын мәлімдеді. 21 тамызда норвегиялық және ресейлік су астында жүзушілер 9-шы бөлімде, яғни қайықтың кормасындағы турбиналық бөлімде 24 дене тапты. Капитан-лейтенант Дмитрий Колесников қайық батқаннан кейін бөлімде тірі қалған 23 теңізшінің тізімін жазған хат қалдырды. «Курск» бортында химиялық оттегі генераторының калий супероксиді картриджі болды; олар төтенше жағдайларда көмірқышқыл газын сіңіріп алып, оттегіні химиялық түрде бөліп шығару үшін қолданылады. Алайда, картридж теңіз суымен ластанған, нәтижесінде химиялық реакция туындап, жанғыш газ шығып, қолда бар оттегінің толығымен жоғалуына себеп болды. Тергеу көрсеткендей, кейбір адамдар өрттен уақытша құтылу үшін суға шомылып, тірі қалған, өйткені бөлімдердегі өрт іздері сол кезде судың белге дейін жеткенін көрсетті. Ақырында, қалған экипаж өрттен күйіп немесе уланған. Ресей Президенті Владимир Путинге оқиға туралы дереу хабарланғанымен, Теңіз күштері жағдайды бақылауда екенін және құтқару операциясының жақын арада жүзеге асырылатынын айтты. Ол Қара теңіз жағалауындағы Сочидегі президенттік резиденциядағы демалысын аяқтағанша бес күн күтті. Путин президенттік қызметіне кіргеніне төрт ай ғана болған еді, ал қоғам мен БАҚ оның теңіз жағалауында демалысын жалғастыру туралы шешімін қатты сынады. Оның бұрынғы жоғары рейтингілері күрт төмендеді. Президенттің жауабы бейжай көрінді, ал үкіметтің әрекеттері тиімсіз болды. Бір жыл өткен соң ол: «Мен, мүмкін, Мәскеуге қайтуым керек еді, бірақ ештеңе өзгермес еді. Мен Сочиде де, Мәскеуде де бірдей деңгейде ақпарат алмастым, бірақ PR тұрғысынан оралуға ынта танытсам жақсы болар еді» деді.

Су асты кемелерін қалпына келтіру

Ресейдің "Маммует" және "Смит Интернешнл" голланд компаниялары құрған консорциумға кемені көтеруге, мұңын (алдыңғы бөлігін) қоспағанда, келісімшарт берілді. Олар "Гигант-4" баржасын өзгертіп, Курскіні көтеріп, теңізшілердің денелерін алып шықты. 2001 жылы құтқару жұмыстары кезінде команда алдымен вольфрам карбидімен қапталған кабельді пайдаланып, корпустың мұңын кесіп алды. Бұл құрал ұшқындар тудырып, сутек сияқты қалған реактивті газдарды тұтандыруы мүмкін болғандықтан, операция сақтықпен жүргізілді. Мұңның көп бөлігі тасталып, кеменің қалған бөлігі Североморскке сүйретіліп, талдау үшін құрғақ докқа қойылды. Курск реактор бөлігінің қалдықтары 2003 жылдың басында кеме жасау зауыты барлық отынды алып тастағаннан кейін Ресейдің солтүстік Кола түбегіндегі Сайда шығанағына сүйретілді, онда 50-ден астам реактор бөліктері пирс маңында суда жүзіп тұрды. Мұңнан кейбір торпедалар мен торпеда түтіктерінің сынықтары табылды, ал қалғандары 2002 жылы жарылғыш заттармен жойылды.

Ресми тексеру нәтижелері

Әскери-теңіз күштерінің шетелдік кемемен соқтығысқаннан оқиға басталды деген жиі айтылатын пікіріне қарамастан, үкімет жариялаған баяндамада апат торпеданың жарылысынан туындағаны көрсетілді. Жарылысқа жоғары концентрациялы сутек пероксиді (ЖКСП), торпеда корпусының дұрыс болмаған тілімінен ағып шыққаннан кейін себеп болды. Баяндамада алғашқы жарылыс торпедалық бөлімені қиратқаны және бірінші бөлімдегі барлық адамдардың қаза болғаны анықталды. Жарылыс ауа кондиционерінің тежегіш арқылы екінші, және мүмкін үшінші және төртінші бөлімдерге тарады. Екінші бөлімде орналасқан басқару пунктіндегі 36 адамның барлығы жарылыс толқынынан бірден қабілетсіз қалды және, мүмкін, қаза тапты. Алғашқы жарылыс өртке әкеп соқты, нәтижесінде бөлімнің температурасы 200 градустан асып кетті. Шыққан жылу салдарынан тағы 5-7 торпеданың жарылғыш бөліктері де жарылып, 2-3 тонна тротилге тең қуатты жарылыс болды. Бұл жарылыс Еуропаның сейсмографтарында Рихтер шкаласы бойынша 4,2 шамасында тіркелді және Аляскаға дейін сезілді.

Басқа түсіндірме

Вице-адмирал Валерий Рязанцев үкіметтің ресми қорытындысымен келіспеді. Ол экипаж қаруды дұрыс қолданбауының себебін жеткіліксіз дайындық, нашар күтім және толық емес тексерулер деп атады. Салқындаған суасты қайығын тексеру кезінде тергеушілер HTP торпедаларын тиеу жөніндегі қауіпсіздік нұсқауларының жартылай күйген көшірмесін тапты, бірақ бұл нұсқаулар басқа типтегі торпедаға арналған еді және ауа клапанын тексеру үшін қажетті маңызды қадамдарды қамтымаған. 7-ші дивизия, 1-ші су асты қайық бригадасы "Курск" экипажының HTP торпедаларын атқылауға қабілеттілігі мен дайындығын тексерген жоқ.

Театр

Курск – қапазда қалған аман қалғандар туралы пьеса, Саша Яновичтен. Курск – британдық көзқараспен жазылған драматург Брайони Лаверидің пьесасы.

Фильмдер

Курск ("Команда" және "Курск: Соңғы миссия" деп те аталады). 2018 жылғы фильм 2000 жылғы K-141 Курск суасты кемесінің апатын және одан кейін болған үкіметтік немқұрайлылықты көрсетеді. Томас Винтербергтің туындысы.

Өнер

Курск – 2004 жылы фин мүсіншісі Маркус Коппер жасаған туынды. Бұл жұмыс болаттан жасалған қаңқаға ілінген, сегіз нақты көлемдегі суаршы бейнесінен тұрады, олар болат қабырғаны гайка бұрағышпен ақырындап соғып тұрады. Бұл қимыл жарқыраған электрондық құрылғы арқылы іске қосылады.