Кіріспе

Афина мемлекет қайраткері және генералы (б.з.д. 422 жылы қайтыс болған)

Клеон ( /k//l//iː//ɒ//n//, // //ə//n/; wikt:Κλέων (Κλέων]] Κλεαινέτου Κυδαθηναιεύς), ; б.з.д. 422 жылы қайтыс болған) – Пелопоннес соғысы кезіндегі афиналық генерал. Ол афиналық саясаттағы саудагерлер класының ертедегі өкілі болды, Пелопоннес соғысының бастапқы кезеңінде олардың беделі артып келе жатқан кезде.

Периклге қарсылық

Клеон б.з.д. 430-шы жылдардың аяғында Периклдің қарсыласы ретінде көзге түсті, бұл Периклдің б.з.д. 431 жылы Пелопоннес одағының басқыншыларымен шайқасқа түспеу стратегиясына қарсылығы арқасында болды. Нәтижесінде ол Афинаның аристократиялық партияларымен бірігіп әрекет етті, олар Исагор, Мильтиад, Фукидид, Никий, Ферамен және Периклді қоса, "демос көшбасшыларына" қарсы тұрды. 430 жылы Периклдің Пелопоннеске сәтсіз жорылынан кейін және қала обадан зардап шеккен кезде Клеон Периклдің билігіне қарсы оппозицияны жетекшілік етті. Осы кезде Клеон Периклді мемлекеттік қаражатты тиімсіз басқарғаны үшін айыптады, нәтижесінде Перикл кінәлі деп танылып, лауазымынан алынды. Алайда Периклдің кері кетуі уақытша болды және ол көп ұзамай қайтадан қызметке орналасты.

Танымалдылығының өсуі

429 жылы Периклдің обадан қайтыс болуы Афинада жаңа басшылыққа мүмкіндік жасады. Осыған дейін Клеон тек қарсыластың белсенді спикері, өткір сыншы болған. Дөңгелек болғанымен, ол харизматикалық, табиғи сөз өнерімен және қуатты дауыспен қатар, афиналықтардың сезімдерін қалай қозғайтынын білген. Ол кедей азаматтар арасындағы қолдауын арттыру үшін қазылардың төлемақысын көбейтті, бұл көптеген кедей афиналықтардың күнкөрісіне көмектесті. Афиналықтардың сот ісіне құштарлығы оның билігін күшейтті; ал "сикофантия" (жалған айыптамаларға материал іздеу) оған өзінің үстемдігіне қауіп тудыруы мүмкін адамдарды жоюға мүмкіндік берді. 426 жылы Клеон Лахеске қарсы сәтсіз қудалау салғанымен, ол Сицилиядағы алғашқы сәтсіз жорықтағы әскери басшылығы үшін жазадан құтылды. Бұл афиналық генералдың жеңіліске ұшырағаны үшін азаматтық жазадан құтылған сирек кездесетін жағдайлардың бірі. Бұрынғы аристократ достарынан қажеті болмағандықтан, ол олармен барлық байланысын үзіп, саяси мақсаттармен құпия біріккен, көбінесе оларға жататын олигархиялық клубтарға шабуыл жасауға еркіндік алды. Ол б.з.б. 424–423 жылдары он стратегтың бірі болып сайланды. Ол әскери мақсаттар үшін мүлік салығын енгізді ме, тіпті қазынамен байланысты жоғары лауазымды атқарды ма, әлі белгісіз.

Спартаға қарсы соғыс, содан кейінгі өлім

Клеонның басқару қағидалары – ақсүйектерге деген табанды жеккөрушілік және Спартаға деген оған тең жеккөрушілік. Көп жағдайда, оның арқасында ғана (б.з.д. 425 жылы) құрметті бейбіт келісім жасау мүмкіндігі жоғалды, ал Спарта жеңілгенін көруге деген құштарлығында болашақтағы жарқын пайдалар туралы жиі айтқан. Ол спарталықтардың жақсы ниетіне емес, стратегиялық түрде аумақтарды басып алу арқылы афиналықтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуді қатысты етті. 427 жылы Клеон афиналық отандастарын Митилендегі барлық ересек ер адамдарды өлімге кесуге шақырды, олар көтеріліс бастаушылары болған. Оның ұсынысы бастапқыда қабылданғанымен, Диодоттың ұзақ пікірталасынан кейін тез арада қайтарылды. Дегенмен, Митиленнің шамамен мың басшысы мен белгілі азаматы өлім жазасына кесілді. 425 жылы Клеон Сфактерия шайқасында қоршауға алынған спарталықтарды тұтқындап, Афинаға жеткізу арқылы өзінің даңқының шыңына жетті. Бұл құрметтің көп бөлігі оның әріптесі Демосфеннің (шешен емес) әскери шеберлігіне тиесілі болса да, Еклесияға қажетті қосымша күштерді жіберу туралы шешім Клеонның қатаңдығының нәтижесі болды. 425 жылы «одақтастардың» салығын екі есеге арттыру да Клеонмен байланысты болды. Спарта Амфиполиске шабуыл жасағанда оның стратегиясы сәтсіздікке ұшырағандықтан, 423–22 жылдары ол стратегия ретінде қайта сайланбады. Брасид да Амфиполисте қайтыс болды, ал олардың өлімі бейбітшілікке кедергі келтіретін басты бөгеттерді жойды. Осылайша, б.з.д. 421 жылы Никий бейбітшілігіне қол қойылды.

Аристофан мен Фукидид Клеон туралы

Клеонның кейіпкерін Аристофан мен Фукидид өте жағымсыз бейнелейді. Олардың суреттемелері, оның Афинада афиналық "Маккартизм" сияқты сенімсіздік сезімін оятқандығын, қаланың жағдайын қадағалау үшін жұмыс істейтін тым көп сандық хабаршылардың болуына байланысты ескеріп, ақталуы мүмкін. Дегенмен, екеуі де әділ куәгерлер емес деп күдіктелді: драматург Аристофан Клеонға наразылық білдірді, өйткені ол оны Кеңес алдында (жоғалған «Вавилондықтар» пьесасында) шетелдіктердің алдында және ұлттың үлкен қауіп-қатер кезінде өз қаласының саясатын және институттарын қорлаған деп айыптаған болуы мүмкін. Демократиялық үкіметтің кемшіліктеріне сенетін Фукидид те әскери қабілетсіздігі үшін сотталды (әділетсіз, оның кемелері Спарта күштері қаланы басып алғаннан кейін екі күн өткен соң келді) және Клеон ұсынған жарлық бойынша жер аударылды. Шындығында, Фукидидтің «Тарихында» айтылған барлық тұлпалардың ішінде Клеонға ең бейтарап емес қарау көрсетілген. Сондықтан, осы екі автордың суреттерінде Клеонға зұлымдық жасалған болуы мүмкін. Оның ықпалы күшті және басқыншылыққа толы сөйлеу стиліне, зиялыларға және аристократияға қарсы бағытталғандығына, сондай-ақ халыққа жағушылдығына байланысты болды. Бұл оған көптеген жауларды әкелуі мүмкін еді. Ол көбінесе қысқа мерзімді мақсаттарға ұмтылған сияқты, бірақ Афинаның кедей халқы оның саясатынан пайда тапты, бірақ оның одақтастарына ауыр салықтар салынды.

Танымал мәдениетте

Клеон "Assassin's Creed Odyssey" видео ойынында маңызды қарсыластың бірі ретінде бейнеленеді. Ол Периклдің саяси оппоненті болып көрінеді, "Мен Афинаны қайтадан ұлы етемін!" деген ұранды қолданады. Периклдің қайтысынан кейін ол Афинаны билеуге келіп, жаңа лауазымын Спартаға қарсы Пелопоннес соғысын ұзарту үшін пайдаланады. Кейіннен оның бұл әрекеттері "Культ Космос" ұйымының мақсаттарына қызмет ететіні анықталады, Клеон бүкіл Грецияны бақылауға ұмтылған құпия қоғамның мүшесі болып табылады. Ойыншы кейіпкері Аристофан мен Геродот сияқты жақын одақтастарымен бірге Клеонды әшкерелеуге тырысады, осылайша оны Амфиполис шайқасында афиналық әскерге жеке басшылық етуге және өзінің абыройын қайта жаңартуға итермелейді, бірақ соңында басты кейіпкердің қолынан қаза табады.