Кіріспе

XV ғасырдағы люксембург ақсұлуы Жакетта (1415 немесе 1416 – 30 мамыр 1472) – Розалар соғысындағы маңызды, бірақ көбінесе назардан тыс қалған тұлға. Король Генрих V-нің інісі Бедфорд герцогымен жасаған қысқа мерзімді бірінші некесі арқылы ол Ланкастер әулетімен берік байланыста болды. Дегенмен, Таутон шайқасында Ланкастерлердің күйреуінен кейін, ол және оның екінші күйеуі Ричард Вудвилл Йорк әулетімен жақын қарым-қатынас орнатты. Шайқастан және Англияның Эдуард IV таққа отырғаннан үш жыл өткен соң, Жакеттаның үлкен қызы Элизабет Вудвилл оған үйленіп, Англия патшайымы атанды. Жакетта Вудвилл 14 бала туды және колдовство айыбымен сотқа тартылды, бірақ ол ақталды.

Отбасы және ата-бабалары

Жакетта Люксембургтың I Петрі, Сент-Поль, Конверсано және Бриен графы және оның әйелі Маргарет Бау (Андриялық Маргарита дель Бальцо) ең үлкен қызы болды. Оның әкесі, Сент-Поль графы Люксембургтың Петрі, 1397 жылдан 1433 жылы қайтыс болғанға дейін Бриенн графтығының мұрагерлік графы болды.

Бірінші неке

1433 жылы 22 сәуірде Жакетта 17 жасында Теруанда Джон Ланкастерге, Бедфордтың 1-ші герцогына үйленді. Герцог Англия королі Генрих IV пен Мэри де Боунның үшінші ұлы болды, сондықтан Джон Гонттың, Ланкастердің 1-ші герцогының немересі, ал ол король Эдуард III-нің үшінші ұлы еді. Бұл неке баласыз аяқталды, герцог 1435 жылы 15 қыркүйекте Руанда қайтыс болды. Сол кездегі дәстүр бойынша, Жакетта екінші некесіне тұрғаннан кейін де бірінші күйеуінің титулын сақтап, әрқашан Бедфорд герцогинясы деп аталды, бұл титул граф титулынан жоғары еді. Жакетта жесір ретінде герцогтың негізгі иеліктерінің үштен бір бөлігін мұраға алды.

Екінші неке

Жакетта Англияға саяхат еткенде, оны Англияның Генри VI тапсырған сэр Ричард Вудвилл сүйемелдеді. Саяхат барысында Жакетта мен Ричард патшаның рұқсатынсыз, жасырын түрде (1437 жылдың 23 наурызына дейін) некеге тұрды. Жакеттаға бірінші күйеуінің қайтысынан кейін, патша рұқсатысыз қайта үйленбеу шартымен күйеулік мүлік берілген еді. Олардың үйленгеніне Генрих VI хабардар болған соң, оларды қабылдаудан бас тартты, бірақ 1000 фунт стерлинг айып төленгеннен кейін ол ыңғайлы болды. Бұл неке ұзақ және өнімді болды: Жакетта мен Ричардтың он төрт баласы болды, соның ішінде болашақ патшайым Элизабет Вудвилл де бар. Ол тұңғыш ұлы Льюисті 12 жасында қызбадан жоғалтты. 1440 жылдардың ортасына қарай Вудвиллдер күшті беделге ие болды. Жакетта Генрих патшамен және Маргарет патшайыммен неке арқылы туысқандық байланыста болды. Оның әпкесі, Изабел де Сент-Поль, Маргареттың туысы Чарльз дю Мэнге үйленді, ал Жакетта Генрих VI-ның інісінің жесірі еді. Ол сарайдағы барлық әйелдерден, патшайымнан басқа, жоғары дәрежеде тұрды. Ол патшаның сүйіктісі болғандықтан, сарайда ерекше құрмет пен ықпалға ие болды. Маргарет Генриді 1448 жылы оның күйеуін Барон Риверс етіп тағайындауға ықпал етті, және ол Розалар соғысы басталғанда Ланкастер үйінің белді жақтасы болды.

Розалар соғысы

Эдуард IV Таутон шайқасында жеңіске жеткеннен кейін Жакеттаның қызы Елизавета Англия патшайымы болды. Вудвиллдер Елизаветаның ықпалы арқасында зор бедел мен билікке көтерілді. Жакеттаның күйеуі Ричард 1466 жылғы наурыз айында Риверс графы болып тағайындалды және Жоғары қазынашылыққа (Лорд-совет қазынашысы) тағайындалды. Жакетта балаларына бай және ықпалды күйеулер тауып, немерелеріне жоғары лауазымдарға қол жеткізуге көмектесті. Ол 20 жасар ұлы Джонды кемінде 45 жас үлкен, жесір және өте бай Кэтрин Невилл, Норфолк герцогинясына үйлендірді. Вудвиллдердің билікке өсуі Йорктер арасында, соның ішінде Уорвик пен корольдің бауырлары Джордж пен Ричард арасында кең тараған ашу-ыза тудырды, себебі корольдің назары бұрынғы Ланкастерлерге ауысты. 1469 жылы Уорвик Эдуард IV-тен ашық түрде бас тартып, оны уақытша тақтан түсірді. Риверс графы мен оның ұлы Джон 12 тамызда Кенилвортта Уорвик тарапынан тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Жакетта күйеуінен үш жыл кейін, 1472 жылы шамамен 56 жасында қайтыс болды.

Сиқыршылыққа қатысты айыптаулар

1469 жылы Уорик Жакеттаның күйеуін өлімге кесіп тастағаннан кейін, оның ізбасары Томас Уэйк оны сиқыршылықпен айыптады. Уэйк Уорвик қамалына "ортасынан сынған және сыммен біріктірілген қарулы адам бейнесіндегі" қорғасыннан жасалған мүсінді әкелді және Жакеттаның оны, сондай-ақ тағы екеуін патша отбасын бейнелеу үшін сиқыр мен жалаң жұмыс үшін жасағанын мәлімдеді. Ол бұл бейнелерді Нортгемптонширдегі Сток Брюэрнеден шыққан "адал адам" Гарри Кингстон солдаттар кеткеннен кейін үйінен тауып, оны Шутлангердің (Сток Брюэрне приходындағы) шіркеу писары Джон Даунгерге тапсырғанын айтты. Даунгер Жакеттаның үш бейнені өзі жасағанын куәландыра алады делінген. Уорвик IV Эдуардты бостандыққа жібергенде, іс күшін жойды және 1470 жылғы 21 қаңтарда Жакетта патшаның кеңесі тарапынан айыптаулардан ақталды. 1484 жылы Ричард III Titulus Regius деп аталатын заңмен, қайтыс болған Жакеттаға қарсы сиқыршылық айыптауларын қайта көтерді. Ол Елизавета мен Жакеттаның Елизаветаның IV Эдуардқа үйленуіне сиқыр арқылы қол жеткізгенін мәлімдеді. Алайда Ричард өзінің бұл сөздерін растайтын ешқандай дәлел келтірген жоқ.

Көркем шығармаларда

Жакетта – Филиппа Грегоридің 2009 жылғы «Ақ патшайым» романының басты кейіпкері, оның үлкен қызы Елизаветаның өміріне арналған көркем әңгіме. Романда Жакеттаның сиқыршылықпен тым көп айналысқаны және шынайы күшке ие болғандай көрінетіні бейнеленеді. Ол сондай-ақ Грегоридің 2011 жылғы «Өзендердің ханымы» романының басты кейіпкері. Грегоридің туындылары Жакеттаның әулетінің су құдайы Мелузиннің ұрпағы екендігі туралы тарихи дәуірдегі талапты зерттейді. Грегори Жакеттаның Мелузин мен Жанна д’Аркпен байланысын оның сиқыршылыққа қатысы болу мүмкіндігін күшейту үшін пайдаланады. 2013 жылғы BBC One/Starz телесериалы «Ақ патшайым» адаптациясында Жакеттаны актриса Джанет МакТир сомдайды. Жакетта Маргарет Фрейзердің бесінші «Player Joliffe» романы «Сатқындық ойыны» (2009) романындағы маңызды кейіпкер. Оқиға 1435-6 жылдары, оның бірінші күйеуі, Бедфорд герцогы Джон қайтыс болғаннан кейін өрбуде. Бұл тарихи роман оның сэр Ричард Вудвиллмен некесі туралы баяндайды. Бұл романда сиқыршылыққа қатысты ешқандай айтылмаған. Жакетта сонымен қатар Эдвард Бульвер-Литтонның «Барондардың соңғысы» (1843) романындағы көрнекті кейіпкер. Кітаптың атауы Уорвик графы Ричард Невиллге сілтеме жасайды.