Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Хондриттерде кездесетін дөңгелек дәндер, тас метеориттер. Хондрул (көне грек тілінен χόνδρος – chondros, дән) – хондритте кездесетін дөңгелек дән. Хондрулдар ата-ана астероидтеріне бірігуге дейін ғарышта еріген немесе жартылай еріген тамшылар түрінде пайда болады. Хондриттер Күн жүйесіндегі ең көне қатты материалдардың бірі болғандықтан…
A chondrule (from Ancient Greek χόνδρος chondros, grain) is a round grain found in a chondrite. Chondrules form as molten or partially molten droplets in space before being accreted to their parent asteroids. Because chondrites represent one of the oldest solid materials within the Solar System
!Chondrite group! !abundance (vol%)!!avg. diam. (mm)
|
|CI||0||–
|
|CM||20||0.3
|
|CO||50||0.15
|
|CV||45||1
|
|CK||45||1
|
|CR||50–60||0.7
|
|CH||70||0.02
|
|CB||20–40||10 (a subgroup), 0.2 (b subgroup)
|
|H||60–80||0.3
|
|L||60–80||0.7
|
|LL||60–80||0.9
|
|EH||60–80||0.2
|
|EL||60–80||0.6
|
|R||>40||0.4
|
|K||30||0.6
|}
Минералогия және петрология
Көптеген хондрулдар негізінен оливин және пироксен силикат минералдарынан тұрады, оларды шыны немесе кристалдық фельдспаттық материал қоршап тұрады. Басқа минералдардың шағын мөлшері де жиі кездеседі, оның ішінде Fe сульфиді (троилит), металл Fe Ni, хромит сияқты оксидтер және мериллит сияқты фосфаттар бар. Хондрулдардың сирек кездесетін түрлері негізінен фельдспаттық материалдан (тағы да шыны немесе кристалдық), кремний қышқылынан немесе металл Fe Ni және сульфидтерден құралуы мүмкін. Хондрулдардың құрылымы әртүрлі, оны кесіп, жылтыратып қарағанда көруге болады. Кейбіреулерінде балқыған немесе толық балқыған күйден өте жылдам салқындаудың құрылымдық белгілері байқалады. Пироксенге бай, өте ұсақ түйіршікті, бірнеше микрометр немесе одан да кіші талшықты кристалдардың айналмалы жиынтығын қамтитын хондрулдар криптокристалдық хондрулдар деп аталады. Егер пироксен талшықтары ірі болса, олар радиалды немесе эксцентрорадиалды құрылымды құрайтын, беттің бір ядролық нүктесінен сәулеленгендей көрінеді. Оливинге бай хондрулдарда осы минералдың параллель пластиналары болуы мүмкін, олар оливиннің үздіксіз қабығымен қоршалған және пластиналар арасында фельдспаттық шыны орналасқан; мұндай хондрулдар жолақты құрылымды хондрулдар деп аталады. Өте жылдам салқындаудың нәтижесінде пайда болатын басқа да байқалатын құрылымдық ерекшеліктер – дендриттік және шоқ тәрізді оливин түйіршіктері, сондай-ақ толығымен шыныдан тұратын хондрулдар. Көбінесе хондрулдар порфириттік құрылымды көрсетеді. Оларда оливин және/немесе пироксен түйіршіктері шамамен бірдей мөлшерде және кейде жақсы пішінделген болады. Олар басым минералдың атына қарай аталады, яғни порфириттік оливин (PO), порфириттік пироксен (PP) және порфириттік оливин-пироксен (POP). Осы хондрулдар радиалды немесе жолақты хондрулдарға қарағанда баяу салқындаған болуы мүмкін, алайда олар да бірнеше сағаттың ішінде қаттырған болуы ықтимал. Хондрулдардағы оливин мен пироксеннің құрамы кең ауқымда өзгереді, бірақ әдетте әрбір жеке хондрулдағы ауқым тар болады. Кейбір хондрулдарда темір оксидінің (FeO) мөлшері өте аз болады, нәтижесінде құрамы форстеритке (Mg2SiO4) және энстатитке (MgSiO3) жақын оливин мен пироксен пайда болады. Ғалымдар мұндай хондрулдарды I типті хондрулдар деп атайды және олар көбінесе көп мөлшерде металл Fe қамтиды. Басқа хондрулдар көбірек тотықтырғыш жағдайларда қалыптасқан және көп мөлшерде FeO бар оливин мен пироксенді қамтиды (мысалы, формуласы бар оливин). Мұндай хондрулдар II типті хондрулдар деп аталады. Көптеген хондриттерде I және II типті хондрулдар, соның ішінде порфириттік және порфириттік емес құрылымдары бар хондрулдар араласқан, бірақ одан да ерекшеліктер кездеседі.
Most chondrules are composed primarily of the silicate minerals olivine and pyroxene, surrounded by feldspathic material that may either be glassy or crystalline. Small amounts of other minerals are often present, including Fe sulfide (troilite), metallic Fe Ni, oxides such as chromite, and phosphates such as merrillite. Less common types of chondrules may be dominantly composed of feldspathic material (again either glassy or crystalline), silica, or metallic Fe Ni and sulfides. Chondrules display a wide variety of textures, which can be seen when the chondrule is sliced open and polished. Some show textural evidence for extremely rapid cooling from a molten or nearly completely molten state. Pyroxene rich chondrules that contain extremely fine grained, swirling masses of fibrous crystals only a few micrometers in size or smaller are called cryptocrystalline chondrules. When the pyroxene fibers are coarser, they may appear to radiate from a single nucleation site on the surface, forming a radial or excentroradial texture. Olivine rich chondrules may contain parallel plates of that mineral, surrounded by a continuous shell of olivine and containing feldspathic glass between the plates; these are known as barred textures. Other observed textural features that are clearly the result of very rapid cooling are dendritic and hopper shaped olivine grains, and chondrules that are composed entirely of glass. More commonly, chondrules display what is known as a porphyritic texture. In these, grains of olivine and/or pyroxene are equidimensional and sometimes euhedral. They are named on the basis of the dominant mineral, i. e. porphyritic olivine (PO), porphyritic pyroxene (PP), and porphyritic olivine pyroxene (POP). It seems likely that these chondrules cooled more slowly than those with radial or barred textures, however they still may have solidified in a matter of hours. The composition of olivine and pyroxene in chondrules varies widely, although the range is usually narrow within any single chondrule. Some chondrules contain very little iron oxide (FeO), resulting in olivine and pyroxene that are close to forsterite (Mg2SiO4) and enstatite (MgSiO3) in composition. These are commonly called Type I chondrules by scientists, and often contain large amounts of metallic Fe. Other chondrules formed under more oxidizing conditions and contain olivine and pyroxene with large amounts of FeO (e. g., olivine with the formula ). Such chondrules are called Type II. Most chondrites contain both Type I and Type II chondrules mixed together, including those with both porphyritic and nonporphyritic textures, although there are exceptions to this.