Кіріспе

Ұзақ экранды уақыты бар фильм – фильмнің түрі.

Толық метражды фильм (көбінесе «фильм» деп қысқартылады), сондай-ақ театрлық фильм деп те аталады, – коммерциялық ойын-сауық бағдарламасындағы негізгі немесе жалғыз көрсетілім ретінде қарастырылатын жеткілікті ұзақтықтағы көркем фильм (кинокартина немесе «кино»). «Фильм» термині бастапқыда қысқа фильмдер мен жаңалықтарды қамтитын кинобағдарламасындағы толық метражды басты фильмді білдірген. Матине бағдарламалары, әсіресе АҚШ және Канадада, әдетте мультфильмдерді, кем дегенде бір апталық сериалды және, әдетте, демалыс күндері екінші толық метражды фильмді қамтиды. Алғашқы көркем фильм – 60 минуттық «Келли бандының тарихы» (1906, Австралия). Басқа ерте фильмдерге «Жақсы адамдар» (1909, АҚШ), «Жақындар», «Севастопольді қорғау» (1911), «Оливер Твист» (американдық нұсқасы), «Оливер Твист» (британдық нұсқасы), «Ричард III», «Крестке дейін», «Клеопатра» (1912), «Кво Вадис?» (1913), «Кабирия» (1914) және «Ұлттың тууы» (1915) кіреді.

Сипаттама

Фильмнің ұзақтығы уақыт өте келе және әртүрлі елдерде әртүрлі болған. Кино өнері мен ғылымы академиясы, Америка кино институты және Ұлыбритания кино институты бойынша, көркем фильм 40 минуттан астам болуы керек, ал Актерлер гильдиясы көркем фильмнің ұзақтығы 60 минут немесе одан ұзақ болуын қатаң талап етеді. Францияның Ұлттық кино орталығы оны 35 мм-лік фильм ретінде, яғни дыбысты фильмдер үшін дәл 58 минут 29 секунд деп белгілейді.

Тарих

Фильм термині кинотеатрларда көрсетілетін және жарнамаланатын негізгі фильмді білдіру үшін қолданыла бастады. Бұл термин ұзақ фильмді қысқа фильмдерден (қысқаметражды фильмдер деп аталады) ерекшелеу үшін пайдаланылды. Фильмдердің ұзақтығы қазіргі заманғы толықметражды фильмдердің анықтамасына сәйкес кенеттен ұзарған жоқ; 1910 жылдардың басында кинобағдарламадағы «таңдалған» фильм екі орамнан үш, содан кейін төрт орамға дейін біртіндеп ұзарды. Алғашқы толықметражды фильмдер АҚШ және Францияда түсірілді, бірақ жеке (қысқаметражды) сахналар түрінде шығарылды. Бұл көрсетушілерге оларды жеке көрсетуге, фильмдердің толық емес комбинациясын көрсетуге немесе оларды қысқаметражды фильмдер сериясы ретінде біріктіріп көрсетуге мүмкіндік берді. Алғашқы толықметражды фильмдер көбінесе маңызды оқиғаларды бейнелейтін деректі фильмдер болды. Ең алғашқы толықметражды фильмдердің бірі бокс матчтарының фильмдері болды, мысалы, «Корбет – Фитцсимонс күресі» (1897), «Корбет – Джеффрис күресінің қайталауы» және «Джеффрис – Шарки күресі» (1899). Кейбіреулер 100 минуттық «Корбет – Фитцсимонс күресін» алғашқы деректі толықметражды фильм деп санайды, бірақ ол толық монтаждалмаған бокс жекпе-жегін қамтығандықтан, оны спорттық бағдарлама деп санаған дұрыс. 1900 жылы Роберт Пол «Армия өмірі» атты деректі фильмін түсірді. Бұл британдық сарбаздардың жаттығуын көрсететін 33 қысқа фильмнен тұратын, жалпы ұзақтығы шамамен 75 минутты құрайтын бағдарлама болды. «Австралия одағының ашылуы» (1901) 35 минутқа созылды, бұл «бұрынғы кез келген австралиялық фильмнен алты есе ұзақ» және «мүмкін, Австралияда түсірілген алғашқы толықметражды деректі фильм» деп аталды. Америкалық S. Lubin компаниясы 1903 жылдың қаңтарында 31 бөлімнен тұратын, жалпы ұзақтығы 60 минутты құрайтын «Любиннің құмарлық пьесасы» атты пьесасын шығарды. Француз компаниясы Pathé Frères 1903 жылдың мамырында басқа бір құмарлық пьесасын шығарды – «Иса Мәсіхтің өмірі мен құмарлығы», ол 32 бөлімнен тұратын және барлығы 44 минутты құрады. Ұзындығы бойынша анықталатын алғашқы драмалық толықметражды фильм австралиялық 60 минуттық «Келли бандының тарихы» (1906) болды. Сол сияқты, алғашқы еуропалық толықметражды фильм 90 минуттық «L'Enfant prodigue» (Франция, 1907) болды, бірақ бұл сахналық пьесаның өзгесіз жазбасы еді. Еуропаның алғашқы толықметражды фильмі, тікелей экранға бейімделген «Les Misérables» Франциядан 1909 жылы шықты. Алғашқы итальяндық фильмдерге «Аспан» (1911), «Quo Vadis?», «Помпейдің соңғы күндері» (1913) және «Кабирия» (1914) кірді. Ұлыбританиядағы алғашқы фильмдер – «Біздің патшамыз бен патшайымымыз Үндістан арқылы» (1912) деректі фильмі (Kinemacolor түсірілімінде) және «Оливер Твист» (1912) болды. Азиядағы алғашқы толықметражды фильм Жапонияның «Тасуке Шиобараның өмір тарихы» (1912), алғашқы үнді фильмі – «Раджа Харишчандра» (1913), Қытайдың алғашқы толықметражды фильмі – Чжан Шичуаньның «Нан Фу Нан Ци» (1913), Оңтүстік Америкадағы алғашқы толықметражды фильм – Бразилияның «O Crime dos Banhados» (1913) болды. «Ұлттың тууы» (1915) алғашқы американдық толықметражды фильм болды деп жиі қате айтылады. АҚШ-та толықметражды фильмдер өндірісінің ең көп болған жылы 1921 жыл болды, онда 682 фильм шықты; ең аз фильм 1963 жылы, 213 фильм шықты.

Технологиялық даму

1927 жылы Warner Bros. компаниясы дыбыспен бірге түсірілген алғашқы толық метражды фильмді – «Джаз әншісін» шығарды, оның аудио трегі Vitaphone деп аталатын эксклюзивті технологиямен жазылған. Фильмнің сәттілігі басқа студияларды өздерінің түсірілім алаңдарына микрофон қосуға және өздерінің «сүреті бар фильмдерін» жасауға асығыс түсірді. Кино өндірісіндегі келесі маңызды жетістік – түсті фильм болды. Түс фильмдерде пайда болуы мүмкін болмас бұрын, алғашқы кино жасаушылар түс олардың әңгімелерін қалай жақсартатынына қызығушылық танытқан. Алғашқы техникалардың бірі – әр кадрды қолмен бояу. Үш жолақты процесті алғаш қолданғандардың бірі – Disney болды. Technicolor компаниясы үш жолақты технологиямен өңдеген ең танымал фильмдердің қатарында «Оз сиқыршысы» мен «Желмен бірге кеткендер» бар. Бастапқыда арнайы эффектілер мен анимациялық фильмдер жасау үшін қолданылған цифрлық камералар 1990 жылдардың соңында кино түсірілім алаңдарында кеңінен таралды. 2002 жылы Джордж Лукастың «Жұлдыздық соғыстар: II эпизод – Клондардың шабуылы» фильмі цифрлық бейнеде түсірілген алғашқы ірі студиялық фильм болды. Бұл мүмкіндік түсірілген материалды дереу көруге және оны компьютерге жылдам беруге мүмкіндік берді, соның арқасында пост-өндіріс уақыты үлгерілді. Фильмдерді цифрлық түсіру фильмдерді таратудың жаңа технологияларына да жол ашты. 2000 жылы шыққан «Титан А. Е.» – интернет арқылы көруге ұсынылған алғашқы көркем фильм.