Кіріспе

Жау күштері мен нысандарын бақылауға арналған ұшақ.

Барлау ұшағы (көбінесе, тыңшы ұшақ) – әуеде барлау жүргізуге арналған немесе бейімделген әскери ұшақ. Оның міндеттеріне суреттерді жинау (фотосуреттерді пайдалануды қоса алғанда), сигналдар барлау, сондай-ақ өлшеу және ерекше белгілерді анықтау кіреді. Қазіргі заманғы технологиялар кейбір ұшақтар мен БПҰ-ларға жалпы барлау ақпаратын жинаумен қатар, нақты уақыт режимінде бақылау жүргізуге мүмкіндік береді. Радар сияқты құралдар ойда келгенге дейін әскери күштер жаудың қозғалысын көру және барлау үшін барлау ұшақтарына сүйенген. Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыста одақтастар қолданған PBY Catalina теңіз патрульді ұшу қайығы: АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Catalina ұшақтары жапон флотының бір бөлігінің Мидуэй аралына жақындап келе жатқанын анықтады, осылайша Мидуэй шайқасы басталды.

Тарих

20 ғасырға дейін әскери күштерде қуатты және басқарылатын ұшуға арналған машиналар болған жоқ, бірақ ауадан жеңіл аппараттарды пайдалануға бірнеше әрекеттер жасалды. Наполеон соғыстары мен Франко-пруссия соғысы кезінде француздар әуедегі барлау үшін шарларды қолданды. Бірінші дүниежүзілік соғыста ұшақтар соғыстың алғашқы кезеңдерінде жердегі күштерге көмектесу үшін "армияның көзі" ретінде барлау ролінде қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай фотография барлау ұшақтары үшін ақпарат жинаудың басты және ең танымал тәсіліне айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыста жаудың әскери кемелерін табу үшін гидроұшақтар да пайдаланылды. Ютландия шайқасы гидроұшақтарды қамтамасыз етуші кемелердің шектеулерін көрсеткеннен кейін, капиталдық кемелерде бақылау гидроұшақтарын тасымалдау, ұшыру және қайтару ережелері енгізілді. Бұл гидроұшақтар кеменің қарауылдарының көру қабілетінен тыс жау кемелерін іздеуге және алыс қашықтықтағы артиллериялық шайқастарда оқтардың түсуін анықтауға мүмкіндік берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бақылау гидроұшақтары тікұшақтармен алмастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және Ұлы Суық Соғыс кезінде АҚШ Кеңес Одағының ядролық қаруларын бақылау үшін U-2 және SR-71 сияқты бірнеше арнайы барлау ұшақтарын жасады. Сигналдық барлау және электрондық бақылау сияқты арнайы міндеттер үшін RB-47, RB-57, Boeing RC-135 және Ryan Model 147 дрондары сияқты басқа да барлау ұшақтары салынды. Ұлы Суық Соғыстан бері стратегиялық барлау ұшақтарының ролі спутниктерге, ал тактикалық ролі ұшқышсыз әуе кемелеріне (БӘК) көшті. Бұл Израиль және АҚШ-тың Desert Storm операцияларындағы сәтті қолданылуымен дәлелденді.