Кіріспе
Тұтыну орнына жақын жерде өндірілген азық-түлік. Қорғалған географиялық атаулары бар азық-түлік. Жергілікті тағам – тұтыну орнына жақын жерде өндірілген, көбінесе ірі супермаркеттер жүйесінен өзгеше әлеуметтік құрылыммен және тауар айналымымен байланысты азық-түлік. Жергілікті тағам (немесе локавор) қозғалыстарының мақсаты – бір географиялық аймақтағы азық-түлік өндірушілер мен тұтынушыларды байланыстыру, өзін-өзі қамтамасыз ететін және тұрақты азық-түлік желілерін дамыту, жергілікті экономиканы жақсарту, сондай-ақ белгілі бір аймақтың денсаулығына, қоршаған ортасына, қауымдастығына немесе қоғамына әсер ету. Бұл термин тек жеткізуші мен тұтынушының географиялық орналасуын ғана емес, сонымен қатар "әлеуметтік және тауар айналымының ерекшеліктерімен анықталуы мүмкін". Мысалы, жергілікті тағамға бағытталған жобалар көбінесе тұрақты және органикалық шаруашылық тәжірибелерін қолдайды, бірақ олар өндіруші мен тұтынушының географиялық жақындығымен тікелей байланысты емес. Жергілікті тағам – бұл тағамдық өнімдердің тұтынушыға жеткенге дейін ұзақ қашықтықты жүретінін көрсететін жаһандық тағамдық модельге балама.
foods with protected geographical names
Local food is food that is produced within a short distance of where it is consumed, often accompanied by a social structure and supply chain different from the large scale supermarket system. Local food (or locavore) movements aim to connect food producers and consumers in the same geographic region, to develop more self reliant and resilient food networks; improve local economies; or to affect the health, environment, community, or society of a particular place. The term has also been extended to include not only the geographic location of supplier and consumer but can also be "defined in terms of social and supply chain characteristics." For example, local food initiatives often promote sustainable and organic farming practices, although these are not explicitly related to the geographic proximity of producer and consumer. Local food represents an alternative to the global food model, which often sees food traveling long distances before it reaches the consumer.
Тарих
АҚШ-та жергілікті тағамдар қозғалысы 1933 жылғы Ауыл шаруашылығын реттеу заңына дейін жетеді, ол ауыл шаруашылығына субсидиялар мен бағаларды қолдауға әкеп соқты. Қазіргі американдық қозғалыстың бастауы Тамақтандыру білімі қоғамының 1981 жылғы нұсқауларына ұсынылған қаулыларға байланысты. 1994 жылы Чикагоның халық мәдениеті арқасында жергілікті тағамдар Орта Батыс аймағында танымал болды. Бұл қаулылар көбінесе сәтті болмады, олар ауыл шаруашылығы жерлерінің жоғалуын тежеу үшін жергілікті өндірісті ұлғайтуға бағытталған. Бағдарламада «тұрақты диета» термині қолданылды, ол сол кезде американдық қоғам үшін жаңа болды. Сол уақытта бұл қаулылар бизнеске бағытталған мекемелерден күшті сынға ұшырады, бірақ 2000 жылдан бері қолдаушыларының саны қайта өсті. 2008 жылы АҚШ-тың ауыл шаруашылығы заңы қайта қаралып, тамақтануға баса назар аударылды: «ол төмен кірісті зейнеткерлерге жергілікті өнім нарықтарында пайдалануға арналған купонды ұсынады және мектептегі 3 миллион төмен кірісті балаларға пайдалы дәмдік тағамдар ұсынатын жаңа жеміс-жидек және көкөніс бағдарламасына 1 миллиардтан астам доллар қосылды».
Анықтамалар
Жергілікті азық-түлік жүйелерінің жалғыз анықтамасы жоқ. Қозғалыс шеңберінде өндіріс пен тұтыну арасындағы географиялық қашықтықтар өзгеше болуы мүмкін. Дегенмен, көпшілік "жергілікті" сөзінің маркетингтік схеманы (мысалы, фермерлердің өңірлік фермерлік базарларда немесе мектептерде тұтынушыларға тікелей сатуы) сипаттайтынын түсінеді. 2010 жылдың мамыр айында USDA осы анықтаманы ақпараттық құралда жариялады.
Қазіргі заманғы жергілікті азық-түлік нарықтары
Америкада 2007 жылы жергілікті азық-түлік сатудан түскен пайда 1,2 миллиард долларды құрады, бұл 1997 жылы 551 миллион доллардан екі еседен астам. 2009 жылы 5274 фермерлік базар болды, ал 1998 жылы – 2756. 2005 жылы 1144 ауыл шаруашылығын қолдайтын ұйым (АСҰ) тіркелді. 2009 жылы 2095 «фермадан мектепке» бағдарламасы іске асырылды. Қазір адамдарды жергілікті азық-түлік өндірушілермен байланыстыруға арналған веб-сайттар пайда болды. Олар көбінесе жеміс-жидек және көкөніс өсірушілердің орналасқан жерін көрсететін картаны және өнімдерін жарнамалау мүмкіндігін ұсынады. Супермаркеттер желілері де жергілікті азық-түлік нарығына қатысуда. 2008 жылы Walmart жергілікті өнімге 400 миллион доллар инвестиция салу жоспарларын жариялады. Wegman's (солтүстік-шығыста 71 дүкеннен тұратын желі) сияқты басқа желілер де жергілікті азық-түлік қозғалысымен ұзақ жылдардан бері ынтымақтасып келеді.
Жергілікті азық-түлік кампаниялары
Жергілікті тағамдарды қолдау кампаниялары шағын жергілікті фермерлерді қолдауда сәтті болды. Ауыл шаруашылығы департаментінің мәліметінше, бір ғасырдан астам уақыт бойы төмендеп келген шағын фермалардың саны 2008 жылға дейінгі алты жылда 20%-ға өсіп, 1,2 миллионға жетті. 2009 жылы бастау алған Солтүстік Каролина штатының «10% жергілікті тағам» кампаниясы экономикалық дамуды жандандыруға, жұмыс орындарын құруға және штаттың ауыл шаруашылығы өнімдерін насихаттауға бағытталған. Кампания «Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі ауыл шаруашылығы жүйелері орталығы» (CEFS), сондай-ақ N.C. Ынтымақтастық кеңейту және Golden LEAF Foundation қолдауымен жүзеге асырылып жатыр. 2017 жылы Вирджиния штатында Common Grains Alliance ұйымы Солтүстік Каролина кампаниясының көптеген бастамаларын қайталай отырып, өз кампаниясын бастады.
Жергілікті тамақтарды жеуге ынталандыру
Жергілікті тағамдарды таңдауға денсаулыққа пайдалы болуы, қоршаған ортаға тигізетін жақсы әсері, сондай-ақ экономикалық және қоғамдық пайдалар себеп болады. Көптеген жергілікті фермерлер, локаворлар азық-түлік алу үшін оларға жүгінетін адамдар, органикалық өнімдерін өндіргенде егіс ауыстыру әдісін қолданады. Бұл әдіс пестицидтер мен зиянды заттарды азайтуға ғана емес, сонымен қатар топырақты құнарсызданудан сақтап, жақсы күйде ұстауға көмектеседі. Локаворлар өздері тұратын жерге жақын фермерлерді іздейді, бұл тағамның фермадан үстелге жеткенге дейінгі сапар уақытын едәуір қысқартады. Сапар уақытын қысқарту арқасында өнімдер химиялық консерванттарсыз, әлі де таза күйінде тасымалданады. Жергілікті шаруашылық тәсілдері мен қысқа сапар арақашықтығы тағамның жаңа болуын қамтамасыз етеді, бұл қосымша артықшылық.
Қауымдастық
Жергілікті тамақтану қоғамдық мақсаттарға қолдау көрсетуге мүмкіндік береді. Ол фермерлер мен тұтынушылар арасындағы қарым-қатынасты дамыту арқылы қоғамдық байланысты нығайтуға көмектеседі. Фермерлер базарлары көбірек әлеуметтік мінез-құлықты қалыптастырады, сатып алушыларды топтасып келуге ынталандырады. Фермерлер базарларына келген сатып алушылардың 75%-ы топпен келген, ал супермаркеттерге келгендердің 16%-ы ғана топпен келген. Фермерлер базарларында 63% сатып алушылар басқа сатып алушымен, ал 42% қызметкермен немесе фермермен әрекеттескен. Әдетте, ең жосық аймақтарда жергілікті, органикалық тағамдарға қол жеткізуге болады, ал АҚШ-та афроамерикандықтар мен испандар көп шоғырланған, аз қамтамасыз етілген аймақтарда мұндай тағамдар аз немесе мүлдем болмауы мүмкін, және олар "көбінесе калорияға толы, сапасы төмен тағамдармен толы", бұл семіздік дағдарысын ушықтырады.
Қоршаған орта
Жергілікті тағамдарды сақтау және тасымалдауға аз энергия жұмсалады, бұл парниктік газдар шығарылымын азайтуға ықпал етеді. Жергілікті немесе аймақтық тағам жүйелерінде ресурстардың қозғалысын бақылау және сол нақты аймақтағы қоректік заттарды қайта пайдалану оңайырақ болуы мүмкін. Бұл сонымен қатар ашық кеңістіктерді сақтап, жергілікті биоәртүрлілікті қолдауға да мүмкіндік береді.
Экономикалық
Фермерлер нарықтары жергілікті жұмыс орындарын жасайды. Айова штатында жүргізілген зерттеуде (Худ, 2010) 152 фермерлер нарығының ашылуы 576 жұмыс орнының ашылуына, $59,4 миллиондық өнімнің өсуіне және $17,8 миллиондық табыстың артуына әкелді. Локавор қозғалысын Critical Animal Studies кітап сериясының бас редакторы Василе Станеску идеалистік деп сынады, сондай-ақ тағамдық қашықтықты қысқарту арқылы шығарылатын газдардың азаятыны туралы мәлімдемеге сәйкес экологиялық пайдаға қол жеткізілмейтінін айтты. Зерттеулер көрсеткендей, жергілікті тасымалдау арқылы үнемделген газдардың мөлшері оны тигілі пайда деп санауға жеткілікті емес. Тағамдық қашықтық тұжырымдамасы парниктік газдар эмиссиясына ең көп үлес қосатын ауыл шаруашылығын ескермейді. Бұған қоса, маусым мен тасымалдау түрі де маңызды рөл атқарады.
Тамақ таңдау
Бүгінгі күнге дейін жергілікті диетаның парниктік газдарды азайтуға көмектесетіндігіне тікелей назар аударған жалғыз зерттеуді Кристофер Л. Вебер және Карнеги Меллон университетінің Х. Скотт Мэтьюс жүргізді. Олар «диеталық өзгеріс, орташа шаруашылықтың тамаққа байланысты климаттық іздерін азайтудың «жергілікті өнім сатып алудан» гөрі тиімді құралы болуы мүмкін» деген қорытындыға келді. «Біздің әлемдегі деректер» жарияланымы да осы пікірді қолдайды, яғни тамақ таңдау, көлік шығарындыларынан әлдеқайда маңызды. Дегенмен, 2022 жылғы зерттеу көрсеткендей, әлемдік азық-түлік тасымалдаудың парниктік газ шығарындылары бұрынғы есептерден 3,5-7,5 есе жоғары, ал көлік жалпы азық-түлік жүйесінің шығарындыларының шамамен 19% құрайды. Бірақ, өсімдіктерге негізделген диетаға көшу бәрібір маңызды болып қала береді. Зерттеу соңында «өсімдіктерге негізделген тамаққа көшу, негізінен бай елдерде жергілікті өндіріспен бірге жүруі керек» делінген. Галифакс қаласындағы (Новая Шотландия) Далхаузи университетінің профессоры Натан Пеллетье ашық жайылымда өсірілген малдың, өндірістік шаруашылықтарда өсірілген малға қарағанда 50% көбірек парниктік газ шығаратынын анықтады. Англиядағы Кранфилд университетінің профессоры Адриан Уильямс, бос жайылымда және органикалық шаруашылықта өсірілген тауықтардың климатқа тигізетін әсері, фабрикалық шаруашылықтарда өсірілген тауықтарға қарағанда 20% артық екенін, ал органикалық жұмыртқа өндірісінің климатқа тигізетін әсері фабрикалық шаруашылықтарда өсірілген жұмыртқа өндірісінен 14% жоғары екенін анықтады. Кристофер Вебердің азық-түлік тасымалдау туралы баяндамасында көрсетілгендей, өндірістегі парниктік газ шығарындыларының жалпы көлемі, көлік шығарындыларынан әлдеқайда көп. Бұл, жергілікті өсірілген азық-түлік, өнеркәсіптік шаруашылықтарда өндірілген азық-түлікке қарағанда қоршаған ортаға зиянды болуы мүмкін екенін білдіреді.
Экономикалық тиімділік
Локаворизм қазіргі заманғы азық-түлік өндірісіне қол жетімді балама ретінде ұсынылғанымен, кейбіреулер оның өндіріс тиімділігіне теріс әсер ететінін айтады. Технологиялық прогресс фермалардың өнімділігіне әсер еткендіктен, соңғы 70 жылда фермерлердің өнімділігі күрт өсті. Бұл сын-пікірлер азық-түлік қауіпсіздігі туралы терең алаңдаушылықтармен бірігіп, географ Пьер Дерошерс пен қоғамдық саясат зерттеушісі Хироко Шимидзудің "Локавористің дилеммасы" кітабында талданған, өзін-өзі қамтамасыз ету шаруашылығының тарихи экономикалық және азық-түлік қауіпсіздігіндегі кемшіліктері туралы мәселені қозғайды.