Кіріспе

Жапондық фермер және философ (1913–2008)

Масанобу Фукуока (福岡 正信) – табиғи шаруашылық және шөлденген жерлерді қайта жасылдандырумен танымал жапон фермері және философы. Ол топырақ өңдеусіз, гербицидтер мен пестицидтер қолданбастан өсіру әдістерін жақтады, соның нәтижесінде ауыл шаруашылығының ерекше әдісін жасады, ол көбінесе «табиғи шаруашылық» немесе «ешнәрсе жасамайтын шаруашылық» деп аталады. Фукуока көптеген кітаптардың, ғылыми мақалалардың және басқа да жариялымдардың авторы болды, сондай-ақ 1970-жылдардан бастап телеарналардағы деректі фильмдерде және сұхбаттарда көрсетілді. Оның ықпалы шаруашылықтан асып, табиғи тағам және өмір салты қозғалысындағы адамдарға шабыт берді. Ол табиғат принциптерін сақтаудың маңыздылығын ашық түрде айтты.

Өмір

Фукуока 1913 жылғы 2 ақпанда Жапонияның Иё, Эхиме қаласында, білімді және бай жер иесі және жергілікті көшбасшы Камейчи Фукуоканың екінші ұлы болып дүниеге келді. Гифу префектурасының ауыл шаруашылығы колледжінде оқып, микробиолог және ауыл шаруашылығы ғалымы ретінде оқып, өсімдік патологиясына маманданған ғылыми-зерттеуші ретінде мансабын бастады. 1934 жылы Йокогама кеден бюросының өсімдіктерді тексеру бөлімінде ауыл шаруашылығы кедендік инспекторы болып жұмыс істеді. 1937 жылы ол пневмониямен ауруханаға жатқызылды, ал сауығып келе жатып, өзінің дүниетанымын өзгерткен және оны қазіргі заманғы "Батыс" ауыл шаруашылығы ғылымының тәжірибелеріне күмән келтіруге итермелеген терең рухани тәжірибеге ие болғанын мәлімдеді. Ол дереу ғылыми қызметкер лауазымынан шығып, Жапонияның оңтүстігіндегі Шикоку аралында орналасқан отбасылық фермасына оралды. 1938 жылдан бастап Фукуока органикалық цитрус бақшаларында жаңа әдістерді тәжірибеден өткізе бастады және алынған байқауларды "Табиғи егіншілік" идеясын дамытуға қолданды. Ол цитрус ағаштарын кесуден бас тартты, нәтижесінде ағаштар жәндіктерге шалдығып, бұтақтары өріліп кетті. Ол бұл тәжірибеден табиғат пен араласпаудың айырмашылығын үйренгенін айтты. Оның еңбегі Екінші дүниежүзілік соғыспен толы болды, ол кезінде ол Кочи префектурасының ауыл шаруашылығы эксперимент стансасында жұмыс істеді. 1940 жылы Фукуока әйелі Аякоға үйленді, және олар бес бала тәрбиеледі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның әкесі соғыстан кейінгі жер реформасында отбасылық жерлердің көп бөлігін жоғалтып алды және үш себілдік күріш жері мен ұлының соғыстан бұрын алған төбелік цитрус бақшалары қалды. Осы жағдайларға қарамастан, 1947 жылы ол күріш пен арпа өсіру үшін жер өңдеуді қолданбай, табиғи егіншілікті қайтадан табысты бастады. Сол жылы ол өзінің алғашқы кітабын жазды, "Mu 1: Құдай төңкерісі" немесе "Mu 1: Kami no Kakumei" (無〈1〉神の革命) жапон тілінде, және өзінің әдістері мен философиясының пайдасын тарату үшін жұмыс істеді. Оның кейінгі кітабы, "Бір сабан төңкерісі", 1975 жылы жарық көрді және 1978 жылы ағылшын тіліне аударылды. 1979 жылдан бастап Фукуока әлемді кеңінен аралап, лекциялар оқыды, тұқым себу және жерді қайтадан өсімдіктермен жабу жұмыстарын тікелей орындады, сондай-ақ өзінің еңбегі мен жетістіктері үшін әртүрлі елдерде көптеген марапаттар алды. 1980 жылдары Фукуока өзінің және отбасының Токиоға жылына шамамен 90 тоннаға жуық цитрус өнімдерін 6000-ға жуық жәшікке жөнелтетінін жазды. Оған жетекші қолдаушысы және аударма редакторы Ларри Корн басшылық етті. Олар шөлденген жерге тұқым сеуді, Берклидегі және Лос-Анджелестегі Калифорния университетіне, Грин Гулч фермасындағы Дзен орталығына, Лундберг отбасылық фермаларына сапар шекті және БҰҰ-ның Шөлдеуге қарсы күрес конвенциясы (UNCCD) өкілдерімен, соның ішінде Морис Стронгпен кездесті, ол Фукуоканың "Шөлдеуге қарсы іс-қимыл жоспарына" қатысуын ынталандырды. Ол сондай-ақ Нью-Йоркке және Бостон мен Массачусетс штатындағы Амхерст колледжі сияқты айналадағы аймақтарға саяхаттады. 1983 жылы ол 50 күндік сапармен Еуропаға барып, семинарлар өткізді, фермерлерге білім берді және тұқым септі. 1985 жылы ол 40 күн бойы Сомали мен Эфиопияда болды, шөлді аймақтарды өсімдіктермен жабу үшін тұқым сеуді, сонымен қатар шалғайдағы ауылдарда және босқындар лагерінде жұмыс істеді. Келесі жылы ол Америка Құрама Штаттарына оралып, табиғи егіншілік туралы үш халықаралық конференцияда сөйледі, ал 2006 жылдың мамырында NHK жапондық телеарнасында бір сағаттық сұхбатта болды. Масанобу Фукуока 2008 жылғы 16 тамызда 95 жасында, оның қозғалыс қабілетінің төмендеуі салдарынан мүгедектер арбасына тәуелді болғаннан кейін қайтыс болды.

Балшықтан жасалған тұқым топтары

Фукуока балшықтан жасалған тұқым шарын жаңартып, оны жетілдірді. Балшық тұқым шары – бұл ежелгі тәжірибе, онда келесі маусымның дақылдарының тұқымдары, кейде микробтық жақсарту үшін гумус немесе компостпен қоса, араластырылып, содан соң кішкентай шарларға қалыптастыру үшін балшыққа оралады. Бүгінде бұл әдіс партизандық бағбандарында шектеулі немесе жеке меншік аумақтарды жылдам тұқым себу үшін жиі қолданылады.

Марапаттар

1988 жылы Фукуока Вишва Бхарати университетінің Десикоттама сыйлығымен, сондай-ақ Филиппиндегі қоғамдық қызметке арналған Рамон Магсейсей сыйлығымен марапатталды, бұл сыйлық көбінесе "Азияның Нобель сыйлығы" деп аталады. 1997 жылдың наурыз айында Рио-де-Жанейрода өткен Жер саммиті+5 форумы оған тұрақты дамуға қосқан үлесі үшін Жер кеңесі сыйлығын табыс етті, ол сол жылдың 26 мамырында Токиода өткен салтанатты шарада жеке қолға алды.

Ықпал

Органикалық егіншілік қозғалысының халықаралық дамуында Фукуока австриялық Рудольф Штайнер, неміс-швейцариялық Ханс Мюллер, Ұлыбританиядағы леди Ив Бальфур және АҚШ-тағы Дж. И. Родэйлмен бірге "қозғалысты шабыттандырған бес алып тұлға" саналады. Оның кітаптары егіншілік туралы толық жинақтар және өмір салтының нұсқаулықтары болып есептеледі. Дэвид Масумото және Йошиказу Кавагучи оның еңбектерін зерттеген, сондай-ақ батыстағы пермакультура сияқты баламалы қозғалыстарға айтарлықтай әсер етті. Тайландтық белсенді және саясаткер Розана Тоситракул Фукуокамен бір жыл бойы оның шаруашылығында оқыды. Кейіннен ол Фукуоканың Таиландтың солтүстік-шығысындағы Ясотон провинциясының Кут-Чум ауданына сапарын ұйымдастырды, бұл оның кітаптарымен бірге ауданда органикалық және химиялық заттар қолданбастан күріш өндіруді жылдам және кеңінен қабылдауға ықпал етті.

Қабылдау

"Бір сабан төңкерісі" кітабының АҚШ басылымдарының алғы сөзінде Венделл Берри Фукуоканың әдістері "көптеген американдық фермаларға тікелей қолданылмайды" деп жазды, бірақ соңында "осы кітаптың практикалық бөлімдерінің құнды емес екенін есептеу қателік болар еді" деген қорытындыға келді. Бұл, Табиғи Егістік фермерлерге өз шаруашылықтарына қатысты әдістерді табу үшін жаңа көзқарас пен жерлеріне деген дұрыс қызығушылық қажет екенін көрсетеді. Фукуоканың әдістерін тіпті жапон фермаларының көпшілігінде де қолдану қиын болды және олар сырттай қарапайым болғанымен күрделі тәсіл ретінде сипатталды. Сондай-ақ, жүйе дәстүрлі ауыл шаруашылығы жүйелерімен тиімді өзара әрекеттесе алмайды. Бірақ, соңғы кезде ФАО (Бірігілген ғалымдар одағы сияқты көптеген зерттеу университеттері мен ұйымдармен бірге) дәстүрлі өнеркәсіптік ауыл шаруашылығының негізгі биология мен экожүйелердің қажеттіліктерін ескермейтін, тұрақсыз тәжірибелерге негізделгенін анықтады. Фукуоканың көптеген принциптері қазір заманауи егістік түрлеріне енгізілуде, олар биологиялық әртүрлілігі жоғары, химиялық заттар мен машиналарға азырақ тәуелді және топырақ пен айналағы ортаның денсаулығын жақсартып, ұқсас өнімді береді. Атап айтқанда, жерді өңдемеу, аралас егіс, жапқыш егіс және өсімдіктердің биологиялық әртүрлілігі топырақ эрозиясын болдырмауға, пестицидтер мен тыңайтқыштарды азайтуға немесе толығымен жоюға, су тасқынын азайтуға, суды сақтауға және өсімдіктер мен экожүйелердің денсаулығына оң әсер ететін жәндіктерге қолайлы орта жасауға көмектеседі. Фукуоканың Жапонияда көптеген ізбасарлары мен серіктестері болмағандықтан, оның немересі де шаруашылықпен айналысты. Фермадағы иёкан және аманатсу микан ағаштарының көпшілігі сақталған.

Ферма қазір табиғи егістік әдістерін қолданады: химиялық заттар қолданылмайды, жер өңделмейді және компост қолданылмайды. Басқа әдістер өзгертілді; суару жүйесі көршілермен жанжалдарды азайту үшін дәстүрлірек болды. Фукуоканың үйінің төбесінде "ешнәрсе жасамау" философиясы сақталған. Бұл жерде минималды араласумен табиғи, жеміс ағаштары бар орман пайда болды.

Ағылшын тілінде

1978 1975 қыркүйек. – Бір сабан төңкерісі: Табиғи егіншілікке кіріспе, аудармашылар Крис Пирс, Цуне Куросава және Ларри Корн, Родейл Пресс. 1985 1975 желтоқсан. – Ауыл шаруашылығының табиғи жолы: Жасыл философияның теориясы мен практикасы, аудармашы Фредерик П. Метро, Жапония басылымынан шығарылған. 1987 1984 тамыз. – Табиғатқа оралу жолы: Жоғалған жұмақты қайта табу, аудармашы Фредерик П. Метро, Жапония басылымынан шығарылған. 1996 1992 желтоқсан. – Құдай Табиғатының соңғы сөзі: Бір сабан төңкерісі – Қайта қарау; ағылшыл тіліне аударма, ISBN нөмірісіз Шоу Шин Ша (小心舎) басып шығарған. 2012 – 1996. – Шөлде тұқым себу: Табиғи егіншілік, жаһандық қалпына келтіру және азық-түлік қауіпсіздігінің жоғары деңгейі, редакторы Ларри Корн, Челси Грин.

Екі тілді

2009 – Ироха революциялық өлеңдері (いろは革命歌), Фукуока. Масанобудың қолмен жазылған классикалық ән өлеңдері мен суреттерін қамтиды. Жапон және ағылшын тілдерінде, екі тілді.

Құжаттамалық фильмдер

1982 – Табиғатқа жақын бақ; Родейл Пресс басып шығарған. 24 минут. Ағылшын тілінде. 1997 – Фукуока Масанобу Үндістанға сапар; Salbong өндірген. 59/61 минут. Жапон тілінде немесе ағылшын тіліне дубляждалған. 2015 – Соңғы сабан: Тамақ, жер, бақыт; режиссері/өндірушісі Патрик М. Лайдон және Сухи Канг. 74 минут. Ағылшын тілінде субтитрлермен.