Кіріспе
Органикалық қозғалыс – бүкіл әлемде органикалық тағамдар мен басқа да органикалық өнімдерді ілгерілетуге қатысқан ұйымдар мен жеке адамдарды қамтиды. Ол 20 ғасырдың бірінші жартысында, қазіргі заманғы ірі масштабты ауыл шаруашылығы тәжірибелері пайда бола бастаған кезде басталды.
Анықтама
Органикалық өнімге жалпы алғанда, уытты химиялық заттардың (оның ішінде синтетикалық пестицидтер, арсені бар гербицидтер, тыңайтқыш биоқорытпалар, химиялық тағамдық қоспалар, антибиотиктер, синтетикалық гормондар және өнеркәсіптік еріткіштер) қамтылмауы сипаттамасы беріледі. Жасанды химиялық заттардың болмауынан өзге, "органикалық" дегеніміз – генетикалық түрлендірілмеген және иондаушы сәулелену қолданылмаған, ол еркін радикалдардың пайда болуына және витаминдердің жойылуына әкелуі мүмкін. Мысалы, АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің (USDA) органикалық стандарты өнімдерде немесе олардың мал азығындағы генетикалық инженерияны шектеуді қамтиды және "ГМО емес" деген белгіні автоматты түрде қолдануға мүмкіндік береді, бұл "ГМО емес жобасы" сияқты. Ұлыбританияда тағам өнімдері үшін "табиғи тағам" термині қолданылады.
Шығу тегі
Органикалық қозғалыс 1900 жылдардың басында өнеркәсіптік ауыл шаруашылығының алғашқы кезеңдерінде синтетикалық азотты тыңайтқыштар мен пестицидтерге көшуге жауап ретінде басталды. Фермерлердің салыстырмалы түрде шағын тобы әртүрлі бірлестіктерде бірікті: Германияның Demeter International, ол биодинамикалық шаруашылықты қолдады және алғашқы сертификаттау бағдарламасын бастады, Австралияның Органикалық шаруашылық және бағбандар қоғамы, Ұлыбританияның Топырақ қауымдастығы және Пенсильвания штатының Эммаус қаласындағы Rodale, Inc. және басқалары. 1972 жылы осы ұйымдар бірігіп, Органикалық ауыл шаруашылығы қозғалыстарының халықаралық федерациясын (IFOAM) құрды. Соңғы жылдары қоршаған ортаға деген сезімталдық органикалық шаруашылыққа деген сұранысты арттырды және оған көшуге ықпал етті. Кейбір үкіметтер, соның ішінде Еуропалық Одақ, ауыл шаруашылығына берілетін субсидияларды реформалау арқылы органикалық шаруашылықты қолдауға кірісті. Органикалық өнімдерді өндіру және сату қарқынды дамып келеді. Тарихшылар Альберт Ховардты, Лаймингтон виконтын, Роберт МакКаррисонды, Эдгар Дж. Саксонды және Фрэнк Ньюман Тернерді Ұлыбританиядағы органикалық қозғалыстың негізін қалаушылары деп санайды, ал "органикалық шаруашылық" термині 1940 жылы Лорд Нортборнмен қолданылды. Бүгінде органикалық азық-түлік дүкендері азық-түлік нарығының маңызды бөлігін иеленді, атап айтқанда, Whole Foods Market, Wild Oats, Trader Joe's және басқалар.
Уақыт шкаласы
1924 жылдың жазында Рудольф Штайнер Польшадағы Кобервицте (қазіргі Кобержице) жүзден астам фермер мен басқаларға алғашқы органикалық егіншілік курсын ұсынды. [8] Германияда 1924 жылы жарық көрген Рудольф Штайнердің «Егіншілікті жаңартудың рухани негіздері» атты еңбегі биодинамикалық ауыл шаруашылығының кеңінен танылуына әкелді, бұл Штайнердің рухани және философиялық тұжырымдамаларына негізделген, мүмкін, алғашқы толыққанды органикалық шаруашылық жүйесі болды. «Органикалық егіншілік» терминін алғаш рет Лорд Нортборн (әрі қарай Уолтер Джеймс, 4-ші барон Нортборн) қолданды. Бұл термин оның «ферма – организм» деген түсінігінен туындады, оны ол «Жерге жүз бұр» (1940) атты кітабында жазып, шаруашылыққа тұтас, экологиялық тепе-теңдікке негізделген көзқараспен сипаттады. Нортборн «химиялық шаруашылыққа қарсы органикалық шаруашылық» туралы жазды. http://www.orgprints.org/10138. 1939 жылы сэр Говардтың жұмысының ықпалымен Леди Ив Балфур Англиядағы жерлерде Хаугли экспериментін бастады. Бұл органикалық және дәстүрлі шаруашылықты қатар салыстырудың алғашқы тәжірибесі болды. Төрт жылдан кейін ол Хаугли экспериментінің алғашқы нәтижелеріне негізделген «Тірі топырақ» атты еңбегін жариялады. Ол кеңінен оқылды және маңызды халықаралық органикалық қолдау тобының – Топырақ қауымдастығының құрылуына себеп болды. Сэр Альберт Ховардтың 1940 жылғы «Ауыл шаруашылығы туралы өсиет» атты кітабы органикалық техникаларды насихаттауда маңызды рөл атқарды, ал 1947 жылғы «Топырақ және денсаулық, органикалық ауыл шаруашылығын зерттеу» атты кітабы Нортборнның терминологиясын қабылдады және атауында «органикалық» ауыл шаруашылығын немесе егіншілікті қамтыған алғашқы кітап болды. 1950 жылдары тұрақты ауыл шаруашылығы зерттеу тақырыбы ретінде қызығушылық тудырды. Ғылым көбінесе жаңа химиялық тәсілдерге назар аударды. АҚШ-та Дж.И. Роддейл органикалық өсіру термині мен әдістерін танымал етуді бастады. Ауыл шаруашылығы зерттеулерімен қатар, Роддейлдің «Роддейл, Инк.» арқылы, Пенсильвания штатының Эммаус қаласындағы басылымдары жалпы жұртшылыққа органикалық бау-бақшаны насихаттауға көмектесті. 1962 жылы белгілі ғалым және табиғатты зерттеуші Рейчел Карсон ДДТ және басқа да пестицидтердің қоршаған ортаға тигізетін әсерін баяндайтын «Тынық көктем» атты еңбегін жариялады. [9] Көптеген елдерде, соның ішінде АҚШ-та бестселлер болып табылатын және бүкіл әлемде кеңінен оқылған «Сайлент Спринг» 1972 жылы АҚШ үкіметінің ДДТ-ны тыйым салуына ықпал етті. Бұл кітап пен оның авторы көбінесе экологиялық қозғалыстың бастауын берген деп есептеледі. Сертификаттау ережелері мен шешімдерін бақылау және сынға алу органикалық қозғалыстағы белсенділердің тұрақты және маңызды қызметіне айналды.
Органикалық компаниялар
Жақында органикалық өнеркәсіпке деген қызығушылық шағын жергілікті дистрибьюторлардан бастап, өнімдерін бүкіл елге тарататын ірі компанияларға дейін көптеген кәсіпорындардың назарын аударды. Органикалық өнімдер нарығы қазіргі таңдағы жылына 13 миллиард долларлық өнеркәсіп болып табылады және Wal Mart сияқты ірі корпорациялар клиенттеріне органикалық таңдау ұсына бастағандықтан, одан әрі өсуде. Органикалық опцияларды ұсынатын басқа компаниялардың қатарында General Mills және Kraft бар. Кейбір ірі компаниялар Earth's Best, Rice Dream соя сүті, Garden of Eatin', Celestial Seasonings және Health Valley сияқты бұрыннан қалыптасқан шағын органикалық компанияларды сатып алды. Ірі компаниялардың кіші компанияларды сатып алуы жасырын меншік деп аталады.
Органикалық косметика
Органикалық косметика – синтетикалық пестицидтер, гербицидтер, фунгицидтер және тыңайтқыштар қолданылмай өндірілген органикалық ингредиенттерден жасалған өнімдер. FDA органикалық косметикаға қатысты "органикалық" терминінің анықтамасын бермеген. FDA Федералды азық-түлік, дәрі-дәрмек және косметика туралы заң (FD&C Act) мен Әділ қаптамалау және таңбалау туралы заң (FPLA) негізінде косметиканы реттейді. USDA (АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі) "органикалық" терминін қолдану талаптары FDA-ның косметикаға қатысты заңдары мен ережелерінен бөлек. Косметика өнімдерін "органикалық" деп таңбалау туралы толық ақпарат алу үшін NOP-тың "Косметика, дене күтімі және жеке күтім өнімдері" басылымын қараңыз. "Органикалық" деп белгіленген косметика өнімдері USDA және FDA ережелеріне, сондай-ақ таңбалау және қауіпсіздік талаптарына сәйкес болуы керек. USDA-ның Ауыл шаруашылығын маркетингпен қамтамасыз ету қызметі Ұлттық органикалық бағдарламаны (NOP) қадағалайды. NOP ережелері "органикалық" терминінің анықтамасын қамтиды және егер ингредиенттер осы анықтамаға сәйкес жағдайларда өндірілген болса, ауыл шаруашылығы ингредиенттерін сертификациялауды жүзеге асырады. Бұдан өзге, регламенттерге әрбір өнімдегі органикалық ингредиенттердің проценттік үлесіне негізделген таңбалау стандарттары да кіреді. COSMOS (COSMetic Organic and Natural Standard) стандарты Еуропадағы органикалық және табиғи косметика өнімдеріне сертификаттау талаптарын белгілейді.
Органикалық жерді күту және көгалдандыру
Органикалық жерді күту, органикалық ландшафтты жоспарлау немесе органикалық газонды басқару – органикалық жерді басқару техникаларына, мысалы, жоғарыдан шабу, дұрыс суару, компост қолдану, топырақты жақсарту және органикалық зиянкестермен күресуге негізделген егіншілік саласының бір түрі. 20-ғасырдың соңында органикалық шаруашылық қозғалысының тәжірибесінен туындаған органикалық газонды басқару қозғалысы өріс алды. АҚШ-тың бірнеше қалаларындағы белсенділер жергілікті билік органдарына органикалық ландшафтты талап етуге ықпал етті. Әлемдегі көптеген жеке меншік жерлер органикалық түрде басқарылады, бірақ кейбір аймақтарда органикалық жерді күту міндетті. Жергілікті ережелер көбінесе федералдық үкімет тарапынан реттеудің болмауына және пестицид өндірушілерге қарсы миллиард долларлық сот төреліктеріне жауап береді. Органикалық жерді күту қозғалысы 1996 жылы Англияның шаһзадасы Чарльз Хайгроув Хаусының бақшалары мен ландшафты органикалық басқаруға көшіргенін жариялағанда көпшілік назарына ілікті. 2009 жылы Гарвард университетінің президенті Дрю Гилпин Фауст кампус пен оның аумағы пейзаж директоры Уэйн Карбон іске асырған органикалық басқаруға көшкенін, нәтижесінде екі миллион галлон суару суы үнемделгенін және кампус бағындағы жапырақ пен алма қысымын емдеуге қол жеткізгенін мәлімдеді. 2018 жылы Портленд, Мэн штаты, АҚШ-тағы барлық мемлекеттік және жеке меншік жерлерде синтетикалық пестицидтерді қолдануға шектеу салған ең ірі қала атанды. Қалалық кеңес бекіткен пестицидтер туралы жарлықта бұзушылықтар үшін 500 долларға дейін айыппұл салынған, оны қоршаған ортаны қорғау топтары мен қоғамдық ұйымдастырушы Эйвери Йель Камила қолдады. 2019 жылы Ватиканның Бақша және қоршаған орта қызметінің басшысы Рафаэль Торнини Ватиканның 37 акрлық бақтарының 2017 жылдан бері органикалық басқаруға көшіп келе жатқанын хабарлады.
Сындар
Органикалық азық-түлік және органикалық маркетингтік тәжірибелерге қатысты көптеген сын-пікірлер айтылды. Вашингтон университетінің ғалымдары органикалық тағамдармен қоректенетін балалардың және дәстүрлі тағамдармен қоректенетін балалардың зәрін тексерді. Нәтижесінде, органикалық тағамдармен қоректенетін балалардың зәріндегі пестицидтердің қосалқы өнімдерінің орташа деңгейі, дәстүрлі тағамдармен қоректенетін балалардың зәріндегі деңгейдің тек бір алтыдан бөлігін құрады. Алайда, сонымен қатар, Франция, Ұлыбритания және Швеция үкіметтерінің азық-түлік агенттіктері органикалық азық-түліктің дәстүрлі азық-түліктен қауіпсіз немесе толыққандырақ екенін көрсететін ғылыми дәлелдер жоқ деген қорытындыға келді. 2014 жылы Биотехнологиялық ақпарат кеңесінің қаржыландыруымен жүргізілген коммерциялық емес академиялық зерттеу ұйымы тұтынушылардың органикалық маркетингтегі қасақана және кең таралған, денсаулыққа қатысты бұрмалаушы мәлімдемелер арқылы "тәуелсіз түрде алдануы мүмкін" екенін мәлімдеді. Органикалық өнімдер әдетте дәстүрлі әдіспен өндірілген ұқсас өнімдерге қарағанда 10%-дан 40%-ға дейін қымбатқа түседі. Ұлыбританияның Азық-түлік стандарттары агенттігінің мәліметінше, "Тұтынушылар органикалық жеміс-жидектерді, көкөністерді және етті басқа азық-түліктерге қарағанда пайдалырақ деп есептеп сатып алуы мүмкін. Алайда, қазіргі ғылыми дәлелдердің көп бөлігі бұл пікірді қолдамайды". 2009 жылы FSA тапсырысымен Лондондық гигиена және тропикалық медицина мектебінде жүргізілген және 50 жылдық жиналған деректерге негізделген 12 айлық жүйелі шолу, "органикалық тағамдарды тұтынудың қоректік құрамына байланысты денсаулыққа пайдалы екенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ" деген қорытындыға келді. Органикалық қозғалыстың бастауы шағын отбасылық шаруашылықтар болғанымен, ірі корпорациялар органикалық өнімдерді таратуды бастады және Майкл Полланның айтуынша, сүт сияқты органикалық азық-түліктің кейбір түрлері өте шоғырланған және негізінен ірі шаруашылықтардан (мегафермалардан) алынуда.