Кіріспе

Телекоммуникациядағы пилоттық тон

Пилоттық тон (немесе Pilotone) және оған байланысты нео пилоттық тон – бұл кино өндірісі үшін арналған аналогтық аудио жазба құрылғыларында жазылған арнайы синхрондау сигналдары. Олар жеке тасымалдағыштарға (яғни, екі жүйелі жазуда) жазылған дыбыс пен бейнені синхронды ұстау үшін қолданылады. Киноиндустриясы уақыт кодын қабылдағанға дейін, пилоттық тонды синхрондау 1950-жылдардың соңынан 1980-жылдардың соңына дейін 1/4 дюймдік магниттік екі жүйелі кино дыбысын жазуда кеңінен қолданылды. 1/4 дюймдік аудиотаспа енгізілгенге дейін жазбалар 35 мм оптикалық камераларда жасалынды, ал кейіннен магниттік жазу енгізілгеннен кейін 16 мм немесе 35 мм магниттік таспаға жазылды. Жазбаның ойнату жылдамдығын реттеуге арналған синхронды тректі жаза алатын алғашқы 1/4 дюймдік диктофонды Rangertone жасады, ол жақын арада пайда болатын пилоттық тон жүйесінің бір түрі болды.

Тарих

1950 жылдары Батыс Германияның Nordwestdeutscher Rundfunk (NWDR) телеарнасының операторы және кинорежиссері Карстен Диеркстің айтуынша, пилоттон технологиясы 1950 жылдардың басында Батыс Германияның Гамбург қаласындағы NWDR студиясында NWDR техникалық инженері Адалберт Ломан және оның ассистенті Удо Степпутат тарапынан 16 мм форматында тележаңалықтар мен деректі фильмдерді түсіру үшін ойлап табылды. Пилоттонды алғаш рет қолданған бағдарлама – 1954 жылдың басында Африкада түсірілген және 1954 жылдың 31 наурызында ARD телеарнасында көрсетілген "Мусури: Конгодағы ағыммен жоғары/прогресс" ("Musuri: Upstream/progress at the Congo") деректі фильмі болды. Жаңа технология үшін жаңа монтаж бөлмелері қажет болды, сондықтан "Мусури" фильмінің операторы Диеркс жақын жердегі, 6 адамнан тұратын Steenbeck шеберханасына жүгінді. Пилоттон жүйесінің арқасында бұрын қолданылмай келген 16 мм форматтың телебағдарламаларды түсірудегі сәттілігі Steenbeck компаниясын көпұлтты корпорацияға айналдырды. Жаңа пилоттон технологиясы – Neo pilottone 1957 жылы Стефан Кудельски Nagra III таспа магнитофонымен ойлап табылды. Пилоттон технологиясының халықаралық деңгейде танылуына режиссер Роберт Флаэртидің бұрынғы операторы Ричард Ликок, оның "Бастауыш" (1960) деректі фильмінде демократиялық президенттікке үміткерлер Хьюберт Хамфри мен Джон Ф. Кеннедиді бейнелегені себеп болды. Диеркс өзі 1961 жылдың сәуірінде Кубадағы Шошқалар шығанағына шабуыл кезінде Гаванада түсіруге рұқсат алған жалғыз батыс тілшісі болғандықтан, пилоттонды АҚШ-та таратуға көмектесті. CBS Norddeutscher Rundfunk арқылы (NWDR 1956 жылы NDR және WDR-ге бөлінді) Диеркстің түсірген материалдарына лицензиялық құқықтарды алды және оны 1961 жылдың 14 мамырында, сол материалдың неміс телеарнасында көрсетілгеніне он күн бұрын эфирге шығарды. Солтүстік Америкада телебағдарламаларды түсіруде Movietone (Movietone News) немесе тікелей дыбыс жазу үшін магниттік жолақтар қолданылып келгенде, пилоттон технологиясы туралы ешкім білмеген кезде, Диеркстің сөзіне сәйкес, АҚШ телеарналары 60 минуттық деректі фильмде көрсетілген жүйеге әсерленді.

Технология

Синхронизация екі жолдың бірімен қамтамасыз етілді. Алғашқы жүйеде кинокамерадан Stellavox немесе Nagra сияқты дыбыс жазу құрылғысына қосылған микрофон кабелі пайдаланылды. Синхромоторлы камера 60/50 Гц сигналын жазғышқа жібереді, ол синусоидтық толқын пішіліндегі пилоттық тон ретінде жазылады. Бұл жүйе ақырында 60 Гц сигналын тудыратын дыбыс жазу құрылғысындағы кристаллмен және кристаллмен басқарылатын камера моторымен алмастырылды. Дыбыс жазу құрылғысында екі жазу басы бар: аудионы стандартты конфигурацияда жазатын толық жолды моно бас және екінші жазу басы – неопилот басы (бұл бас пилоттық сигналды ойнату үшін де қолданылады). Бұл бас аудио басқа қарапайым 90 градус бұрышпен орналасқан және моно аудио сигналының ортасына жазылады. Бұл сигнал 90 градусқа қарама-қарсы фазада болғандықтан (сонымен қатар итеру-тарту сигналы болғандықтан) өзін-өзі жояды және аудио ойнату басында естілмейді (әлдебір аудио сигнал екі каналға бөлініп, біреуінің фазасы ауыстырылғанда, екі жол бірдей деңгейде ойнатылса, сигнал өзін-өзі жояды). Бұл жүйенің жалғыз кемшілігі – пилоттонды таспаны стереожазғышта ойнатқанда 60 Гц сигналын естуге болады (егер екі стерео канал моноға біріктірілмесе). Ойнату кезінде пилот басы пилоттық тонды қайта шығару үшін итеру-тарту ойнату басы болып жұмыс істейді. Жазғыш қайта шығарылған пилот сигналын 60/50 Гц желілік жиілігімен (синхронды 16/35 мм магниттік жазғыштың моторын басқаратын) салыстырып, ойнату жылдамдығын тиісінше түзетіп алады. Жаңа 16/35 мм жазғыштар ішкі кварц осцилляторын пайдаланады, ал 1/4 дюймдік таспа жазғыш қайта ойнатылған пилот сигналын өзінің жоғары дәлдігі бар ішкі кристалл осцилляторымен салыстырады. Кәдімгі аудио таспа жазғыштар таспа жылдамдығын жақсы реттейді, бірақ ұзақ уақыт бойы ойнату құрылғысының жазғыш жылдамдығымен дәл сәйкес келетініне кепілдік беру үшін жеткілікті дәлдігі жоқ. Пилоттон осындай жүйені қамтамасыз етеді.

Ескіру

Пилоттық жүйе 1990-шы жылдардың басында SMPTE уақыт коды синхрондаудың стандартты эталоны болған кезде қолданудан тоқтатылды. Уақыт кодың пилоттық синхрондаудан артықшылығы – ол жылдамдыққа ғана емес, сонымен қатар кадрдың орналасуына да сілтеме болып табылады. Уақыт кодың сағат:минут:секунд:кадр форматындағы көрсеткіші фильмді таспаға немесе цифрлық форматқа, немесе бейнеге көшірген кезде сурет пен дыбыстың нақты сәйкестігін қамтамасыз етеді. Уақыт кодың жалғыз "кемшілігі" – ол машинамен оқылатын жүйе болғандықтан, сурет пен дыбысты синхрондау және монтаждау үшін монтаж жүйесіне (мысалы, DaVinci Resolve немесе Adobe Premiere) көшіру қажет. Фильм индустриясында монтаж бағдарламаларын пайдалану қалыпты жағдайға айналғандықтан, бұл үлкен мәселе деп есептелмейді, алайда мысалы, Квентин Тарантино сияқты кейбір режиссерлердің әлі де аналогты пленкада түсірілген фильмдерінде қиындықтар туындауы мүмкін.