Кіріспе

Норвегияның Мёре-ог-Ромсдал округіне қарасты аудан. Ромсдал – Норвегияның Нордмёре және Сунмёре арасында орналасқан дәстүрлі аудан. Ромсдал ауданына Аукра, Френа, Мидсунд, Молде, Нессет, Раума, Сандой және Вестнес кіреді. Ол Рауманың бір бөлігін қамтитын Ромсдален аңғарының атымен аталған. Ең ірі қаласы – Молде, ол сонымен қатар Мёре-ог-Ромсдал округі әкімшілігінің орталығы. Андальснес – Раума өзенінің сағасына жақын орналасқан қала. Раума темір жолы Домбастан басталып, Андальснесте аяқталады.

Атау беру

Ежелгі скандинав тілінде бұл есім Raumsdalr болып келген. Бірінші элементі – *Raumr есімінің жаттық жайы, бұл, болжам бойынша, Romsdal Fjord-тың ежелгі (құрама емес) атауы, ол өзі Rauma өзенінің атынан туындаған, яғни "Rauma аңғары". Раума есімінің мәні әлі де жұмбақ, бірақ гот тарихшысы Иорданның еңбектерінде оған қатысты қызықты дерек кездеседі. Ол "Раумии" тайпасын еске алады, бұл Ромерике (көне норвеж тілінде raumariki) және Раума өзенінің тегі болуы мүмкін. Норвегиялық комедиялық тобы KLM (Тронд Киркваг, Кнут Листад және Ларс Мьённің тегінен аталған) өздерінің "Brødrene Dal" ("Дал" – "аңғар" мағынасындағы ағайындылар) атты сатиралық сериясында үш басты кейіпкерлерін Gausdal, Romsdal және Brumunddal аңғарларының аттарымен атады.

География

Ромсдален аңғары, арқылы Раума өзені Ромсдальфьордқа құяды. Оны Ромсдалсальпен таулары қоршап тұр. 1550 метрлік Ромсдалхорн тауы Маттерхорнмен салыстырылады. Троллтиндан шыңдары Раума өзенінің ар жағында орналасқан. Троллигген шыңының солтүстік беті (1740 м), Тролльвегген (Тролл қабырғасы) – Еуропадағы ең биік тік жартас. Норвегиядағы ең әйгілі серпілме жол – Trollstigen, яки "Тролл жолы", ол Оңтүстікке қарай Андальснес қаласынан Нордалсфьорд пен Тафьордке дейін жетеді. Раума өзені Лесья таулық муниципалитетіндегі Лесья көлінен басталады, ол екі бағытта да су шығарады. 1660 жылдары Лесья темір зауыты көлікті жақсарту үшін бөгет салды, ол Раума өзенінің суын батысқа қарай және шығысқа қарай Лёген өзеніне бағыттап жіберді.

Аңыз тарихы

Аңыз бойынша, Ромсдал – Норвегияның аңыздағы негізін қалаушы ретінде «Кепірі Норвег byggðist» кітабында кездесетін Нордың ұлы Раум Ескінің есімімен аталған. Ежелгі Йотунбьёрн – Ежелгі Раум мен алптың қызы Бергдис­тің ұлы. Ол әкесінен Раумсдалды (қазіргі: Ромсдал) мұраға алды және өзі Король Раумның әкесі болды, ол Хросбьёрнның, ол Ормның әкесі болды. Аңыз бойынша, Торольфтің ұрпақтарының арасында Исландияның алғашқы қоныстанушылары болды. Лаксдейла сагасында Раумсдал – Кетилл Раумның ұрпағы Кетилл Флатноздың мекені болған деп айтылады. 850 жылдары Кетил танымал басшы болды. Ол Гебридтер мен Мэн аралдарын бағындырды. Кейбір деректерде ол «Судрилердің патшасы» (Гебридтер) деп аталған, бірақ оның өзі бұл атаққа таласқандығына дәлел жоқ. Харальд Сұңғақтың шашы оны осы аралдардың билеушісі етіп тағайындады, бірақ ол Норвегия патшасына салық төлемегендіктен құқықтан тыс қалды. Ол отбасымен бірге Норвегиядан шығып, батысқа қарай теңіз арқылы Шотландияға, содан кейін Ирландияға қашып кетті, онда ол қызы Аудты терең ойлы Олафқа, Дублин патшасына үйлендірді. Ауд ақырында Исландияға барып, сол елдің христиан дініне өтуіне бастама берді.

9 ғасыр

Харольд Фэрхейрден бұрын Ромсдал кішігірім патшалық болған. Рагнвальд Эйстинссон (Ragnvald Mørejarl) – қазіргі Møre og Romsdal-ға шамамен тең болатын Møre аймағының ярлы. Ол Оркней аралдарында қайтыс болды. Ол Оппланд королі Эйштейн "Глумра (Шыбырынды)" Иварссонның ұлы және бірігу процесінде Харольд Фэрхейрді қолдаған, одан феод алған замандасы болды. Ол Ромсдалдың викинг дәуіріндегі сауда және байланыс орталығы болған маңызды Веёя қалашығында немесе оның жанында тұрған болуы мүмкін. Аңыз бойынша, Харольд Фэрхейр Норвегияның барлық королі болғаннан кейін Рагнвальд оның шашын қырқыпты. Рагнвальд Эйстинссон бірнеше ұлдың әкесі болды. Рагнхильд Рольфсдаттерден оның ұлдары болды: Торе (Торир Рагнвальдсон), ол әкесі қайтыс болғаннан кейін ярлдыққа мұрагерлік етті, және Хролф Гангер (Хролф Рагнвальдсон). Тарихшылар оның растығына қатысты келіспесе де, Оркнейнга сагасы Хрольф Гэнгердің Англияның Вильгельм I-нің атасы – Нормандияның Роллосымен бір есімді екенін айтады. Күйеуінен туған ұлы Турф Эйнар (Эйнар Рагнвальдссон) Оркнейдің норвегиялық графтарының тегін жалғастырды.

12 ғасыр

1122 жылы Ромсдальдағы Хустад ауылында қонақтап тұрғанда король Эйстейн I ауырып, қайтыс болды. Оның денесі салтанатты жорамен Нидаросқа жерленуге әкелінді. Ромсдалфьордтың ортасындағы Вей аралында ежелден бері діни орын болған. 12 ғасырдың соңында Вейй ескі шіркеуі, Әулие Петірге арналған шіркеу, ежелгі пұтқа табыну орнының үстіне салынды.

17 ғасыр

1600 жылдары Ромсдал базары (Romsdalsmarkedet) Андальснес қаласынан жоғары Раума өзені бойындағы Девольдта сауда орталығы ретінде ашылды. 1820 жылы базар Девольдтан Веблунгснеске көшірілді. Бұл Лесьядағы темір зауыты үшін маңызды сауда арнасы болды, өнімдерін өткізуге және жабдықтау көзіне айналды. Кейіннен Молде аймақтың басты нарық қаласының рөлін мұрагерлік етті. Шотландиялық жалдамалы әскер Швецияға жол тартқанда Исфьорденде Ромсдалға түсті. Бірақ Кринген шайқасында олар тоқтатылды. 1658 жылғы Роскильде шарты бойынша Норвегияның Тронхейм аймағы Ромсдалфьордтың солтүстік жағалауына дейін Швецияға өткізілді. Ромсдал шаруалары швед салықтарына және әскери шақыруға қарсылық көрсетті, сондықтан швед губернаторы салық жинау үшін 50 атты әскермен бірге толық рота сарбазды жіберуге мәжбүр болды. Копенгагенге жасалған шабуылдан кейін, қаланың сәтті қорғанысы және норвегиялық әскерлердің Тронхеймді қайта басып алуынан соң, 1660 жылғы Копенгаген шарты бұл аймақты Норвегияға қайтарды. Швецияның салық және әскери шақыру тәжірибесінен кейін қалған ащы естелік норвегиялық бірлік пен патриотизмді күшейтіп, келесі 80 жыл бойы Норвегияның швед басқыншылығына қарсы тұруын нығайтты.

20 ғасыр

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1940 жылдың сәуір айында неміс әскері Норвегияны басып алғаннан кейін, британдық әскерлер Тронхейм қаласын қайта басып алу мақсатында жасалған қос қанатты шабуылдың бір бөлігі ретінде Андальснеске түсті.