Давид Бронштейн: Советский шахмат шеберінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Совет шахмат гроссмейстері (1924–2006)

Давид Ионович Бронштейн (19 ақпан 1924 – 5 желтоқсан 2006) – совет шахматшысы. 1950 жылы ФИДЕ-ден Халықаралық гроссмейстер атағын алған ол 1951 жылы Әлем шахмат чемпионатында жеңіске жуды. Бронштейн 1940 жылдардың ортасынан 1970 жылдардың ортасына дейін әлемдегі ең күшті шахматшылардың бірі болды және оның әріптестері оны шығармашылық гений және тактика шебері деп сипаттады. Ол сонымен қатар белгілі шахмат жазушысы болды; оның "Zurich International Chess Tournament 1953" кітабы – барлық уақыттағы ең ұлы шахмат кітаптарының бірі саналады.

Ерте өмір

Дэвид Бронштейн Украина КСР-інің Біла Церква қаласында еврей ата-анасының отбасында дүниеге келді. Кедей отбасында өскен ол алты жасында шахматты әкесінен үйренген. Киевте өскен кезінде ол халықаралық шебер Александр Константинопольскийден оқыды. 15 жасында Киев чемпионатында екінші орынды иеленді, ал 16 жасында 1940 жылғы Украина КСР шахмат чемпионатында екінші орын алды, бұл нәтиже үшін ол Кеңес шебері атағын алды. Оның алғашқы әйелі Ольга Игнатьева болды, ол 1950-ші жылдардағы ең күшті әйел шахматшыларының бірі еді. Кейін ол 1984 жылы Болеславскийдің қызы Татьянаға үйленді. 1941 жылдың көктемінде орта мектепті бітіргеннен кейін, Киев университетінде математика оқу жоспары, 1940-шы жылдардың басында Шығыс Еуропа бойынша Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен тоқтап қалды. Ол 1941 жылғы Кеңес чемпионатының жартылай финалында ойнай бастады, бірақ соғыс басталғанда турнир тоқтатылды. Соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай Ленинград политехникалық институтына түсіп, шамамен бір жыл оқыды. Әскери қызметке жарамсыз деп танылған Бронштейн соғыс жылдарында түрлі жұмыстар атқарды; оған соғыс кезінде зақымдалған ғимараттарды қайта жаңарту және кеңселік/жұмыс түрлері кірді. Соғыс кезінде оның әкесі, Йоханон, бірнеше жыл бойы негізсіз айыпталып, қылмыс жасағанының нақты дәлелі болмастан, ГУЛАГ-та түрмеге қамалған, кейіннен осы факті анықталды. Бронштейннің бұрынғы Кеңес Одағының коммунистік көшбасшысы Леон Троцкиймен (настоящее фамилиясы Бронштейн) туыс екені туралы қауесет Бронштейн өзінің "Солдат шәкірті" (1995) кітабында расталмаған, бірақ күмәнді деп бағалады. Осы сенім Бронштейннің әкесінің түрмеге қамалуын түсіндіруге мүмкіндік береді.

Үлкен шеберге қарай

Соғыс барысы кеңес әскерінің нацистік басқыншылар үстінен жеңіске қадам басуымен бірге, Бронштейн тағы да бәсекелі шахмат ойындарына қатыса алды. Оның алғашқы ірі деңгейдегі кеңестік турнирі 1944 жылғы КСРО чемпионаты болды, онда ол болашақ жеңімпаз (жақын арада әлем чемпионы) Михаил Ботвинникке қарсы жеке кездесуінде жеңіске жетті. Соғыс аяқталған кезде Бронштейн Мәскеуге көшті. Ол сол кезде перспективалы, бірақ толыққанды дәлелдемеген жас ойыншы ретінде қарастырылды, ал кеңестік шахмат мектебінің алдыңғы қатарындағы көптеген таланттардың бірі болды. Ол өзінің ойын деңгейін күрт көтеріп, 1945 жылғы КСРО чемпионатында үшінші орын алды. Бұл нәтиже оған кеңестік құрама командасына ілігуге мүмкіндік берді; ол онінші тақтада өткізген екі ойында да жеңіске жетіп, кеңестік команданың 1945 жылғы АҚШ-КСРО радиоматчында тарихи жеңіске қол жеткізуіне көмектесті. Одан кейін ол бірнеше командалық жарыстарда сәтті өнер көрсетіп, кеңестік шахмат элитасына лайық екенін дәлелдеді. Бронштейн 1948 және 1949 жылдарғы КСРО чемпионаттарында бірінші орын үшін күресті.

Әлемдік атаққа қарсы күресуші (19481951)

Бронштейннің алғашқы маңызды халықаралық турнирдегі жеңісі 1948 жылы Салтсёбаденде өткен Интерзональ турнирінде болды, оны ол жеңіп алды. Осы турнирге қатысу құқығын ол шетелдік шахмат федерацияларының ұсыныстары арқылы алды. 1950 жылы ол гроссмейстер атағын иеленді, осы атақты беру рәсімі FIDE, Әлемдік шахмат федерациясы, ресми түрде бекітілген кезде жүзеге асты. Оның Интерзональ турниріндегі жеңісі оған 1950 жылы Будапештте өткен үміткерлер турниріне қатысуға мүмкіндік берді. Бронштейн 1950 жылы (Мәскеуде) өткен плей-офф матчында Болеславскийді жеңіп, екі қосымша уақыт ойынынан кейін үміткерлер турнирінің жеңімпазы атанды, ал бұған дейін Будапештте екеуі тең түскен еді, содан кейін жоспарланған 12 партияның барлығында да теңдік сақтады. 1945–1950 жылдар аралығында Бронштейннің өркендеуі өте жылдам болды, ол 1951 жылы Әлем чемпионатына үміткерлік матчқа жетті.

1951 жылғы әлем чемпионатының Ботвинникке қарсы матчы

Бронштейн әлем чемпионатында жеңіске жетпеген ең ұлы ойыншылардың бірі саналады. Ол 1951 жылғы әлем чемпионатында Михаил Ботвинникпен 12:12 есебімен тең түсіп, осы мақсатқа жақын болды, ал Ботвинник сол кездегі чемпион еді. Әр ойыншы бес ойын жеңіп, қалған 14 ойын тең аяқталды. Ойын барысында екі ойыншы да түрлі дебюттерді сынап көрді, ал барлық ойындар (24-шісінен басқа) толыққанды және белсенді өтті, әрқайсысы анық нәтижемен аяқталды. Бронштейн бұрынғы турнирлерде ұнатқан варианттарынан жиі бас тартып, Ботвинниктің өзі ұнататын варианттарын жиі қолданды. Бұл стратегия Ботвинникке күтпегендей болды, себебі чемпион 1948 жылы титул жеңгеннен бері үш жыл бойын жарысқа қатыспаған еді. Екі ойыншының да ойын деңгейі өте жоғары болды, бірақ Ботвинник кейіннен өзінің нашар ойынына шағымданды. Ол Бронштейннің үлкен талантын көңілі толмаған түрде мойындады. Бронштейн өзінің бес жеңісінің төртеуін терең комбинациялық ойын арқылы, уақыт бітіруге дейін өте күрделі жағдайда жеңіп алды. Ол екі ойын қалғанда бір ұпайға көшпелдеді, бірақ 23-ші ойында жеңіліп, соңғы (24-ші) ойынды теңестірді. ФИДЕ ережелеріне сәйкес, титул чемпионда қалды, және Бронштейн ешқашан бұлай жақын болған емес. Ботвинник Бронштейннің сәтсіздігіне себеп – ойын соңындағы техниканы дұрыс бағаламауы және қарапайым позицияларда жеткіліксіз дағдыға ие болуы екенін жазды. Ботвинник уақыт бітіруден кейін төрт ойында жеңіске жетті, ал бесінші жеңісін Бронштейннің 40-шы жүрісте жеңіліске мойын бұйырған ойыны арқылы алды. Бұл уақыт бітіруге қалдырылған ойындар Ботвинниктің бес жеңісінің төртеуін құрады; Ботвинник бұл ойындарда 40-шы жүрісте уақыт бітіруге дейін минимал артықшылыққа ие болды. Бронштейннің әкесі 1951 жылғы титул матчының ойындары кезінде көрермендердің арасында жасырын болған, бірақ ол Мәскеуде ресми түрде болуға рұқсат етілмеген.

1953 Кандидаттар

Бронштейн 1953 жылғы Швейцарияда өткен кандидаттар турнирінде тұрақты түрде күш көрсетіп, Василий Смысловтан екі ұпайға қалып, Пауль Керес пен Самуил Решевскийпен бірге екінші-төртінші орындарды бөлісті. Бронштейннің турнир туралы кітабы классикалық туынды саналады. Кеңес ойыншыларына кеңес ойыншысының жеңіске жетуін қамтамасыз ету үшін бірігіп ойнауға қысым көрсетілген деген болжам бар. Алайда, тіпті гласност кезінде де Бронштейн бұл әңгімелерді өзінің ашық мәлімдемелерінде немесе жазбаларында толыққанды растамады, тек "күшті психологиялық қысым" көрсетілгенін мойындады және осы қысымға бағыну мәселесін өзі шешуі керек болды. 2007 жылы, қайтыс болғаннан кейін жарық көрген "Құпия жазбалар" атты соңғы кітабында Бронштейн одан да әрі барып, өзі мен Кереске Смысловпен тең ойнауға қысым көрсетілгенін, осылайша Смысловтың Решевскийден озып кетуіне мүмкіндік жасалғанын айтты.

1953 жылдан кейінгі мансап

1953 жылғы Кандидаттар турнирінің нәтижесі оны 1955 жылғы Гетеборг аймақтық турниріне тікелей қатысуға мүмкіндік берді, оны ол жеңіліссіз ұтып алды. Содан кейін Амстердамда өткен 1956 жылғы Кандидаттар турнирінде де тағы бір жақын сәттерді бастан өткерді, онда ол жеңімпаз Смыслов пен екінші орын алған Кереске қарағанда үшінші-жетінші орындардың арасында тең түсті. Бронштейн 1958 жылғы аймақтық турнирге ілікпеу үшін өте білді, ол 1958 жылы Ригада өткен КСРО чемпионатында үшінші орын алды. 1958 жылғы Порторож аймақтық турнирінде Бобби Фишердің басты фавориті деп есептелген Бронштейн 1959 жылғы Кандидаттар турниріне жарты ұпай жетпей қалды, соңғы турда филиппиндік Родольфо Тан Кардосодан ұтылып қалды. Ойын кезінде болған дауыл салдарынан электр қуаты үзіліп, ол шоғырлануын қайта қалпына келтіре алмады. Бронштейн 1962 жылғы циклдегі Кеңес зоналық турнирінде ілікпеді. Содан кейін Амстердамда 1964 жылғы аймақтық турнирде Бронштейн өте жақсы көрсеткіштерді көрсетті, бірақ ФИДЕ ережесі бойынша тек үш кеңес өкілі ғана ілгерілей алатын болды, ол жерлестері Смыслов, Михаил Тал және Борис Спасскийден кейін аяқтады, олар Ларсенмен бірге ортақ жеңімпаз атанды. Оның соңғы аймақтық турнирі 49 жасында 1973 жылы Петрополисте өткен турнирде алтыншы орын алды. Бронштейн көптеген турнирлерде бірінші жүлделерді жеңіп алды, олардың ең танымалдары 1948 жылғы (Александр Котовпен бірге) және 1949 жылғы (Смысловпен бірге) КСРО шахмат чемпионаттары болды. Ол сондай-ақ 1957 және 1964-1965 жылдардағы КСРО чемпионаттарында екінші орынды иеленді. 1952 жылы Ливерпульде өткен студенттер арасындағы әлем чемпионатында Марк Таймановпен бірінші орынды бөлісті. Бронштейн сондай-ақ Мәскеу чемпионатының алты дүркін жеңімпазы болды және 1952, 1954, 1956 және 1958 жылдарғы Олимпиадаларда КСРО құрамында өнер көрсетті, әрқайсысында тақта бойынша жүлделерді жеңіп алды және осы турнирлерде өткізген 49 ойынының тек біреуінде ғана жеңіліске ұшырады. Ол Олимпиадада төрт командалық алтын медаль жеңіп алды. 1954 жылы АҚШ-қа қарсы командалық матчта (Нью-Йоркте өткізілді) Бронштейн осы деңгейдегі ойында сирек кездесетін жетістікке қол жеткізіп, екінші тақтадағы барлық төрт ойынын жеңіп алды. Басқа да маңызды турнирлік жеңістерге 1953-1954 жылдары Хейстингсте, 1954 жылы Белградта, 1957 жылы Готада, 1959 жылы Мәскеуде, 1966 жылы Шомбатхельде, 1968 жылы Шығыс Берлинде, 1970 жылы Днепропетровскте, 1971 жылы Сараевода, 1976 жылы Ивоница-Здруйда, 1976 жылы Будапештте, 1977 жылы Юрмалада қол жеткізілді.

The 1953 Candidates result qualified him directly for the 1955 Gothenburg Interzonal, which he won with an unbeaten score. From there it was on to another near miss in the 1956 Candidates' tournament in Amsterdam, where he wound up in a large tie for third through seventh places, behind winner Smyslov and runner up Keres. Bronstein had to qualify for the 1958 Interzonal, and did so by placing third at the USSR Championship, Riga, 1958. At the 1958 Interzonal in Portorož, Bronstein, who had been picked as clear pre event favourite by Bobby Fischer, missed moving on to the 1959 Candidates' by half a point, dropping a last round game to the much weaker Filipino Rodolfo Tan Cardoso, when the electrical power failed due to a thunderstorm during the game, and he was unable to regain concentration. Bronstein missed qualification at the Soviet Zonal stage for the 1962 cycle. Then at the Amsterdam 1964 Interzonal, Bronstein scored very well, but only three Soviets could advance, by a FIDE rule, and he finished behind countrymen Smyslov, Mikhail Tal, and Boris Spassky, who finished as the joint winners, along with Larsen. His last Interzonal was at age 49 when he finished sixth at Petropolis 1973. Bronstein took many first prizes in tournaments, among the most notable being the Soviet Chess Championships of 1948 (jointly with Alexander Kotov) and 1949 (jointly with Smyslov). He also tied for second place at the Soviet Championships of 1957 and 1964–65. He tied first with Mark Taimanov at the World Students' Championship in 1952 at Liverpool. Bronstein was also a six time winner of the Moscow Championships, and represented the USSR at the Olympiads of 1952, 1954, 1956 and 1958, winning board prizes at each of them, and losing just one of his 49 games in those events. Along the way he won four Olympiad team gold medals. In the 1954 team match against the US (held in New York), Bronstein scored an almost unheard of sweep at this level of play, winning all four of his games on second board. Further major tournament victories were achieved at Hastings 1953–54, Belgrade 1954, Gotha 1957, Moscow 1959, Szombathely 1966, East Berlin 1968, Dnepropetrovsk 1970, Sarajevo 1971, Sandomierz 1976, Iwonicz Zdrój 1976, Budapest 1977, and Jūrmala 1978.

Мұрасы мен кейінгі жылдары

Дэвид Бронштейн көптеген шахмат кітаптары мен мақалаларын жазды және көптеген жылдар бойы совет газеті "Известия"-да тұрақты шахмат рубрикасын жүргізді. Ол ең көбінесе 1953 жылғы Цюрих халықаралық шахмат турниріне (1979 жылғы ағылшын тіліне аудармасы) авторлық еңбегімен танымал болды. Бұл кітап КСРО-да үлкен таралды, көптеген қайта басылымдардан өтті және ең жақсы шахмат кітаптарының бірі саналады. Соңғы кезде ол досы Том Фюрстенбергпен бірлесіп "Солдат шәкірті" (1995) атты автобиографиялық кітаптың авторы болды. Екеуі де шахмат баспа тарихындағы маңызды туындыларға айналды; Бронштейн ойыншылардың жүргізген ходтарының астындағы идеяларды ашып көрсетуге ұмтылды, оқырманды ешқашан партия тіркемесіне енбеген ходтарды талдаумен мазаламады. Бронштейннің шахматқа деген романтикалық көзқарасы жоғары деңгейдегі жарыстарда сирек кездесетін корольдік гамбиттің табысты қолданылуында көрінді. Оның теориялық және практикалық жұмысы (Болеславский мен Ефим Геллермен бірге) корольдік үнді қорғанысын күмәнді, беймәлім нұсқадан танымал, маңызды жүйеге айналдырғаны естен шығармауы керек, және бұл 1999 жылғы "Бронштейн корольдік үнді қорғанысы туралы" кітабына қосқан үлесімен дәлелденген. Бронштейн өзінің ұзақ мансабында жоғары деңгейге жеткен кез келген шахматшыға сай келетін, өте кең ауқымды ашылуларды ойнады. Оның есімімен аталатын тағы екі нұсқа бар. Каро Канн қорғанысында Бронштейн–Ларсен нұсқасы 1. e4 c6 2. d4 d5 3. Nc3 dxe4 4. Nxe4 Nf6 5. Nxf6+ gxf6. Скандинавия қорғанысында Бронштейн нұсқасы 1. e4 d5 2. exd5 Qxd5 3. Nc3 Qd8. Бронштейн 1976 жылы Виктор Корчнойдың елден кетуін айыптаған топтық хатқа қол қоюдан бас тартты, және ол осы тәуелсіздігі үшін жеке бағасын төледі, өйткені мемлекеттік стипендиясы тоқтатылды, сондай-ақ бір жылдан астам уақыт бойы ірі турнирлерге қатысуына тыйым салынды. 1980-жылдардың ортасында ол бірнеше жыл бойы жоғары деңгейдегі жарыстарға қатысудан дерлік тоқтатылды. Бронштейн шахматтағы көреген ойыншы болды. Ол шахмат жарыстарын жылдамдатуды алғашқылардың бірінен қолдады. 1973 жылы ол әр ходқа шамалы уақыт қосу идеясын ұсынды, оның бір түрі соңғы жылдары өте танымал болды және дерлік барлық цифрлық шахмат сағаттарында қолданылады. Ол компьютерлік бағдарламаларға қарсы кез келген мүмкіндікте сынға салып, көбінесе жақсы нәтижелерге қол жеткізді. Бронштейн корольдік гамбит және латыш гамбиті сияқты ерекше және беймәлім ашылулармен тәжірибе жасауды ұнатты; алайда, ол оларды маңызды партияларда ойнамады. 1950-1960 жылдардағы көптеген гроссмейстерлер сияқты, ол e4 ашылуларын, әсіресе Руй Лопес, француз қорғанысын және сицилиялық қорғанысты ұнатты. Оның ашылулар және ашылу теориясы туралы кең білімі болғанымен, оның партия соңындағы техникасы сенімді емес деп есептелді. Кейінгі жылдары Бронштейн турнирлік ойындарда белсенді болып қала берді, көбінесе КСРО ыдырағаннан кейін Батыс Еуропада. Ол өте жақсы деңгейді сақтап (70 жасында 1994-95 жылғы Гастингс швейцарлық турнирін жеңіп алды), бірнеше маңызды шахмат кітаптарын жазды және жас және ескі буынды бірнеше бірмезгілдегі көрсетілімдермен, жылы, мейірімді мінез-құлықпен және өзінің бай шахмат мұрасы туралы керемет әңгімелермен шабыттандырды. Бронштейн 2006 жылдың 5 желтоқсанында Минскіде, Беларусьте, жоғары қан қысымынан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Оның соңғы кітабы, ол қайтыс болған кезде дайын болған, 2007 жылы жарық көрді: Дэвид Бронштейн мен Сергей Воронковтың "Құпия жазбалары", Цюрих 2007, Olms басылымы. Оның кіріспесінде Бронштейннің шахматқа қосқан үлесін жоғары бағалайтын Гарри Каспаров Бронштейннің ойынына сүйенсек, 1951 жылы Ботвинникке қарсы матчты жеңуі керек болған деген пікірін білдірді.

David Bronstein wrote many chess books and articles, and had a regular chess column in the Soviet newspaper Izvestia for many years. He was perhaps most highly regarded for his famous authorship of Zurich International Chess Tournament 1953 (English translation 1979). This book was an enormous seller in the USSR, going through many reprints, and is regarded among the very best chess books ever written. More recently, he co authored the autobiographical The Sorcerer's Apprentice (1995), with his friend Tom Fürstenberg. Both have become landmarks in chess publishing history; Bronstein sought to amplify the ideas behind the players' moves rather than burdening the reader with pages of analysis of moves that never made it onto the scoresheet. Bronstein's romantic vision of chess was shown with his very successful adoption of the rarely seen King's Gambit in top level competition. His pioneering theoretical and practical work (along with Boleslavsky and Efim Geller) in transforming the King's Indian Defence from a distrusted, obscure variation into a popular major system should be remembered, and is evidenced in his key contribution to the 1999 book Bronstein on the King's Indian. Bronstein played an exceptionally wide variety of openings during his long career, on a scale comparable with anyone else who ever reached the top level. Two more variations are named after him. In the Caro Kann Defence, the Bronstein–Larsen Variation goes 1. e4 c6 2. d4 d5 3. Nc3 dxe4 4. Nxe4 Nf6 5. Nxf6+ gxf6. In the Scandinavian Defence, the Bronstein Variation goes 1. e4 d5 2. exd5 Qxd5 3. Nc3 Qd8. Bronstein refused to sign a group letter denouncing the 1976 defection of Viktor Korchnoi, and he paid a personal price for this independence, as his state paid Master's stipend was suspended, and he was also barred from major tournaments for more than a year. He was virtually banned from high class events for several years in the mid 1980s. Bronstein was a chess visionary. He was an early advocate of speeding up competitive chess. In 1973 he introduced the idea of adding a small time increment for each move made, a variant of which has become very popular in recent years and is implemented on almost all digital chess clocks. He challenged computer programs at every opportunity, usually achieving good results. Bronstein enjoyed experimenting with unusual and offbeat openings such as the King's Gambit and Latvian Gambit; however, he generally did not play them in serious games. Like most grandmasters of the 1950s–1960s, he favoured e4 openings, especially the Ruy Lopez, French Defence, and Sicilian Defence. Although he had an extensive knowledge of openings and opening theory, his endgame technique was considered less reliable. In later years Bronstein continued to stay active in tournament play, often in Western Europe after the breakup of the USSR. He maintained a very good standard (jointly winning the Hastings Swiss of 1994–95 at the age of 70), wrote several important chess books, and inspired young and old alike with endless simultaneous displays, a warm, gracious attitude, and glorious tales of his own rich chess heritage. Bronstein died on December 5, 2006, in Minsk, Belarus, of complications from high blood pressure. His final book, nearly complete when he died, was published in 2007: Secret Notes, by David Bronstein and Sergei Voronkov, Zürich 2007, Edition Olms, In its introduction, Garry Kasparov, a fervent admirer of Bronstein's chess contributions, offers his opinion that Bronstein, based on his play, should have won the 1951 match against Botvinnik.

Ең жақсы комбинация

1962 жылы Мәскеу мен Ленинград арасындағы матчта Бронштейн Мәскеу командасының бірінші тақтасында ойнады. Ақ түспен ол Виктор Корчнойды жеңді, ал бұл ойынды кейіннен "өмірімдегі ең керемет комбинациялардың бірі, тіпті ең кереметі болса керек" деп сипаттады.

Ерекше ойындар

Сергей Белавенец vs Бронштейн, КСРО чемпионатының жартылай финалы, Ростов-на-Дону 1941, Корольдік үнді қорғанысы, Фьянчетто вариациясы (E67), 0–1. 17 жастағы Бронштейн КСРО классификация комитетінің төрағасымен кездеседі, ол оған жаңа ғана шебер атағын берген еді. Людек Пачман vs Бронштейн, Прага 1946, Корольдік үнді қорғанысы, Фьянчетто вариациясы (E67), 0–1. Әлемдік танымалдыққа ие болған таңғажайып түпнұсқалық тактикалық шабуыл. Бронштейн vs Исаак Болеславский, Кандидаттардың плей-офф матчы, Мәскеу 1950, 1-ойын, Грунфельд қорғанысы (D89), 1–0. Бронштейн алысты көреген алмасу құрбандығын ұсынады, ол қараны байлап, әдемі стратегиялық жеңіске әкеледі. Михаил Ботвинник vs Бронштейн, Әлем чемпионаты матчы, Мәскеу 1951, Нимзо Индия қорғанысы, Рубинштейн вариациясы (E47), 0–1. Бронштейн Ботвинникке қарсы сәл минус рекордқа ие болғанымен, ол Ботвинникке қара фигуралармен бірнеше рет жеңді. Бұл оның 1951 жылғы Әлем чемпионатындағы жеңістерінің бірі. Бронштейн vs Михаил Ботвинник, Әлем чемпионаты матчы, Мәскеу 1951, 22-ойын, Голландия қорғанысы, Стоунволл вариациясы (A91), 1–0. Қаралардың артқы қатардағы әлсіздігін пайдаланып, Бронштейн екі ойынға дейін бір ойынға басымдық алады. Сэмюэл Решевский vs Бронштейн, Цюрих кандидаттары 1953, Корольдік үнді, Фьянчетто вариациясы (E68), 0–1. Бұрын, Бронштейнге Решевскийдің турнирді жеңу мүмкіндігін тоқтату үшін, советтік шахмат органдары осы маңызды ойынды жеңуді бұйырған болатын. Ол бар күшін салып, мықты қорғанысты жеңіп шығады. Бұл ойынды үлкен шебер Ульф Андерсон өзінің сүйікті ойыны ретінде таңдап, "Ұлы шеберлерден үйрен" кітабында талдап берді. Бронштейн vs Пол Керс, Гетеборг Интерзоналы 1955, Нимзо Үнді қорғанысы, Рубинштейн вариациясы (E41), 1–0. Екі шабуылдаушы гений арасындағы драмалық ойын. Ицак Алони vs Бронштейн, 1956 жылғы Мәскеу Олимпиадасы, Корольдік үнді қорғанысы, Саимиш вариациясы (E85), 0–1. Бұл виртуоздық ойында Бронштейн үш пешті құрбан етіп, Алонидің корольдік позициясына қарай қыздар сызығын ашады. Бронштейн vs М 20 (Компьютер), Мәскеу математикалық институты 1963, Патша гамбиті: Қабылданды, Шаллопа қорғанысы (C34), 1–0. Үлкен шебер мен компьютер арасындағы ең көне белгілі ойын. Стефан Брозка vs Бронштейн, КСРО 1963, Голландия қорғанысы, Ленинград вариациясы (A88), 0–1. Таңғаларлық және терең позициялық серпіліс. Ойынның ең қызықты бөлігі ақтардың 42-ші қозғалысымен басталады, олар алмасуды құрбан етіп, тұйықталған позицияға қол жеткізуге тырысады. Лев Полугаевский vs Бронштейн, КСРО 1971, Ағылшын ашылуы, симметриялық вариация (A34), 0–1. Бронштейн түпнұсқа, проблемалық пеш құрбандығын ұсынады, оны Полугаевский қабылдайды, ал оны ойынның қалған бөлігіне байланысты қалдырады; Бронштейн өзінің позициялық артықшылығын терең тактикамен айналдырады. Бронштейн vs Любомир Любоевич, Петрополис Интерзоналы 1973, Алекиннің қорғанысы, Төрт пионның шабуылы (B03), 1–0. Ұзақ қашықтықтан жасалған құрбандық ақырында ұшқыр стильде бірінші жылтыраған сыйлықты жеңіп алу үшін ұпайды әкеледі. Бронштейн vs Виктор Куприехик, КСРО чемпионатының жартылай финалы, Минск 1983, Корольдік үнді қорғанысы (E90), 1–0. Куприехик Бронштейнмен Корольдік үндіде аяқ-қолға түседі, ал ескі шебер жас жігітке бір-екі айла-шарғын көрсетеді! Бронштейн vs Иван Соколов, Панчево 1987, Грунфельд қорғанысы, орысша вариациясы (D98), 1–0. Тағы бір жас шебер Бронштейннің қартайып келе жатқан, бірақ күшті шахмат күшін тәжірибеге алады. Стюарт Конквест vs Бронштейн, Лондон 1989, КароКанн қорғанысы (B10), 0–1. Жақсы тактикалық көрініс ақтарды 26 ғана қозғалыста құтқара алмайды. Бронштейн vs Уолтер Браун, Рейкьявик 1990, Сицилия қорғанысы, Найдорф вариациясы (B99), 1–0. Өте терең теориялық вариацияда Бронштейн жаңа идеялар ойлап табады, ал алты мәрте АҚШ чемпионы болған Найдорфтың гурусы Браун да өз жолын таба алмайды.

Sergei Belavenets vs. Bronstein, USSR Championship semifinal, Rostov on Don 1941, King's Indian Defence, Fianchetto Variation (E67), 0–1 The 17 year old Bronstein meets the Chairman of the USSR Classification Committee, who had just awarded him the title of Master. Ludek Pachman vs. Bronstein, tt Prague 1946, King's Indian Defence, Fianchetto Variation (E67), 0–1 A stunning original tactical onslaught which attracted worldwide acclaim. Bronstein vs. Isaac Boleslavsky, Candidates' Playoff Match, Moscow 1950, game 1, Grunfeld Defence (D89), 1–0 Bronstein offers a far seeing exchange sacrifice, which ties Black up, leading to a beautiful strategical win. Mikhail Botvinnik vs. Bronstein, World Championship Match, Moscow 1951, Nimzo Indian Defence, Rubinstein Variation (E47), 0–1 Although Bronstein had a slight minus record against Botvinnik, he beat Botvinnik several times with the black pieces. Here's one of his wins from their 1951 World Championship match. Bronstein vs. Mikhail Botvinnik, World Championship Match, Moscow 1951, game 22, Dutch Defence, Stonewall Variation (A91), 1–0 A very deep combination exploits Black's back rank weakness, giving Bronstein a one game lead with two to play. Samuel Reshevsky vs. Bronstein, Zurich Candidates' 1953, King's Indian, Fianchetto Variation (E68), 0–1 Beforehand, Bronstein was ordered by Soviet chess authorities to win this crucial game, in order to stop Reshevsky's chances of winning the tournament. He gives it everything he has, and triumphs over stout defense. This game was chosen by Grandmaster Ulf Andersson as his favourite game by another player and he analyses it in the book Learn from the Grandmasters. Bronstein vs. Paul Keres, Goteborg Interzonal 1955, Nimzo Indian Defence, Rubinstein Variation (E41), 1–0 A dramatic game between two attacking geniuses. Itzak Aloni vs. Bronstein, Moscow Olympiad 1956, King's Indian Defence, Saemisch Variation (E85), 0–1 This virtuoso game sees Bronstein sacrifice three pawns to open queenside lines into Aloni's king position. Bronstein vs. M 20(Computer), Moscow Mathematics Institute 1963, King's Gambit: Accepted, Schallop Defense (C34), 1–0 The oldest known game between a grandmaster and a computer. Stefan Brzozka vs. Bronstein, USSR 1963, Dutch Defence, Leningrad Variation (A88), 0–1 A surprising and deep positional breakthrough. The most interesting part of the game starts with White's 42nd move, trying to sacrifice an exchange in order to achieve a seemingly sterile blocked position. Lev Polugaevsky vs. Bronstein, USSR 1971, English Opening, Symmetrical Variation (A34), 0–1 Bronstein offers an original, problematic pawn sacrifice, which Polugaevsky accepts, leaving him tied up for the rest of the game; Bronstein converts his positional advantage with deep tactics. Bronstein vs. Ljubomir Ljubojevic, Petropolis Interzonal 1973, Alekhine's Defence, Four Pawns' Attack (B03), 1–0 A long range rook sacrifice eventually brings home the point in scintillating style to win the First Brilliancy Prize. Bronstein vs. Viktor Kupreichik, USSR Championship semifinal, Minsk 1983, King's Indian Defence (E90), 1–0 Kupreichik goes toe to toe with Bronstein in the King's Indian, and the old master shows the young one a trick or two! Bronstein vs. Ivan Sokolov, Pancevo 1987, Grunfeld Defence, Russian Variation (D98), 1–0 Another young master experiences Bronstein's aging yet potent chess powers. Stuart Conquest vs. Bronstein, London 1989, CaroKann Defence (B10), 0–1 A dazzling tactical display leaves White helpless in only 26 moves. Bronstein vs. Walter Browne, Reykjavik 1990, Sicilian Defence, Najdorf Variation (B99), 1–0 In a very deep theoretical variation, Bronstein comes up with some new ideas, and even Najdorf guru Browne, a six time U. S. champion, can't find his way.