Кіріспе

Жазба немесе баспа материалдағы транскрипция қателерін анықтау және жою процесі. Набордағы транскрипция қателерін анықтау және түзету. Түзету – түпнұсқа қолжазбалар немесе графикалық өнер туындыларымен салыстырып, жинақтау процесіндегі транскрипция қателерін анықтау үшін қайталанатын процесс. Бұрын түзетушілер түзетулерді немесе түзету белгілерін жиекке жазатын. Қазіргі заманғы басылымдарда материал көбінесе электрондық түрде ұсынылады, дәстүрлі жинақтау енді қолданылмайды, демек (көбінесе) мұндай транскрипция енді жүрмейді.

Дәстүрлі әдіс

"Галлеялық дәлелдеме" (көбінесе, "дәлел") – мәтіннің немесе қолжазба құжаттың жинақталған нұсқасы. Онда жинақтау кезінде адам факторынан туындаған типографиялық қателер ("баспа қателері") болуы мүмкін. Дәстүрлі түрде, корректор мәтіннің бір бөлігін түпнұсқамен салыстырып, сәйкес жинақталған бөлігіндегі қателерді (кейде "жол түзетулері" деп аталады) стандартты корректор белгілерін пайдаланып белгілейді. Мәтінді редакциялаудан өзгеше, корректура қызметінің ерекшелігі – бір уақытта екі дереккөзбен жұмыс істеу болып табылады. Дәлелдемелер түзету үшін жинақтаушыға қайтарылады. Түзету циклының дәлелдемелері әдетте бөлімшеге немесе ұйымға тән "қайтару", "көтеру" немесе "өзгерту" сияқты сипаттамалық терминмен белгіленеді, бұл нақтылықты қамтамасыз ету үшін және басқа терминдерді қолдануды тоқтату үшін жасалады. Мұндай түзетулердің барлығы, тіпті ең кішкентайы болса да, қайтадан корректорға жіберіліп, тексеріліп, қол қойылады, осылайша корректорлардың жинақтаушыларға немесе суретшілерге қарағанда жауапкершілігі артық екендігі қағидасы орнатылады.

Баламалы әдістер

"Көшірме ұстау" немесе "көшірме оқу" әрбір сынама үшін екі оқырманды жұмысқа тартады. Біріншісі мәтінді әдетте салыстырмалы түрде жылдам, бірақ біркелкі ырғақпен дауыстап оқиды. Екінші оқырман оқылатын мәтін мен жиналған мәтін арасындағы кез келген маңызды айырмашылықты белгілейді. Бұл әдіс үлкен көлемдегі стандартты мәтін үшін қолайлы, онда салыстырмалы түрде аз қателер болуы күтіледі. Тәжірибелі көшірме ұстаушылар түрлі кодтар мен ауызша қысқартуларды қолданады. Мысалы, "цифрлар" деген сөз оқылатын сандар сөздермен жазылмағанын білдіреді; ал "жақша ішінде" деген сөз мәтіннің келесі бөлігі жақшалардың ішінде екенін білдіреді. "Дабыл" – леп белгісі. Үстелге саусақпен соққан "соққы" немесе "дауыс" бастапқы әріп, үтір, нүкте немесе осы сияқты айқын белгіні бір уақытта оқып отыруды білдіреді. Осылайша, мәтін жолы (Ол мекенжайы 1234 Central Blvd., және асығыңыз деді!) "жақша ішінде [соққы] ол мекенжайы цифрлар 1 2 3 4 [соққы] орталық [соққы] булuhvuhd [соққы] үтір және асығыңыз дабыл" деп дауыстап оқылады. Өзара түсіністік – жалғыз басшылық қағида, сондықтан кодтар мүмкіндік туғанда дамиды. Жоғарыдағы мысалда, buluhvuhd-дан кейін екі соққы жасау мәтінді жақсы білетін корректорларға қабылдаулы болуы мүмкін. "Қос оқу" – бір корректор сынаманы дәстүрлі тәсілмен тексергеннен кейін, екінші оқырман процесті қайталайды. Екеуі де сынамаға қол қояды. Көшірме ұстау және қос оқудың екесінде де берілген сынамаға жауапкершілік екі корректорға бірдей жүктеледі. Жақында, бұл процесте OpenAI-дың ChatGPT сияқты жасанды интеллект (ЖИ) қолданылды; алайда, редакциялау сияқты адамдық еңбекке жатқан жұмыстың ішінде жасанды интеллектті қолданудың тиімділігіне қатысты үлкен алаңдаушылықтар бар. "Сканерлеу" – мәтінді әрбір сөзін оқымай тексеру, типтеуді компьютерлендіру және мәтін өңдеуді кеңінен пайдалану арқасында кең таралды. Көптеген баспагерлердің өздеріне тән типтеу жүйелері бар, ал олардың клиенттері Word сияқты коммерциялық бағдарламаларды пайдаланады. Word файлындағы деректерді жариялау үшін, оны баспагер қолданатын форматқа түрлендіру қажет. Соңғы өнім әдетте түрлендіру деп аталады. Егер клиент файлдың мазмұнын баспаға тапсырудан бұрын тексеріп шыққан болса, онда басқа корректордың оны көшірмеден қайта оқуының қажеті болмайды (бірақ бұл қосымша қызмет сұралуы және төленуі мүмкін). Оның орнына, баспагер тек форматтау қателеріне жауап береді, мысалы, шрифт, бет ені және кестедегі бағандардың орналасуы; сондай-ақ, мәтіннің кездейсоқ жойылуы сияқты өндіріс қателеріне жауап береді. Істі одан оңайлату үшін, әдетте, белгілі бір түрлендіруге арнайы үлгі тағайындалады.

Тексеру тізімдері

Тексерушілер баспаға шығарылмас бұрын типографиялық өндірістің соңғы кезеңінде болғандықтан, әдеттегідей үнемі дәл болуы тиіс. Тексеру бөлмелерінде өнімнің біркелкілігі жеткілікті болған жағдайда, оның кейбір немесе барлық құрамдас бөліктерін тізімге түсіру үшін тексеру тізімдері жиі қолданылады. Олар жаңа қызметкерлерді оқыту құралы ретінде де пайдаланылуы мүмкін. Дегенмен, тексеру тізімдері ешқашан толық болмайды: корректорлар әлі де тізімде келтірілмеген немесе сипатталмаған барлық қателерді табуға міндетті, бұл олардың тиімділігін шектейді.

Тексеру және көшірмелеу

"Проверка" термині кейде мәтінді өңдеумен шатастырылып, керісінше қолданылады. Дегенмен, олардың арасында белгілі бір дәрежеде байланыс болғанымен, корректорлар, әдетте, редакциялық немесе басқарушылық құқықтарға ие болмайды. Олар не істей алады – типографтарға, редакторларға немесе авторларға сұрақтар жіберу. Корректорларды жұмысқа алу алдында, кейбір жұмыс берушілер жарнамада бұл жұмыс жазу немесе өңдеу емес екенін, сондай-ақ ол осы салаға қатысты емес екенін көрсететін хабарлама жариялайды. Шығармашылық және сындық ойлау, өзінің мәні бойынша, коммерциялық және мемлекеттік корректура талап ететін қатаң нормативтерге қайшы келеді. Осылайша, корректура және өңдеу – екі бөлек жауапкершілік. "Мәтін редакторы" корректорлардан өзгеше, мәтіннің әрбір сөйлемді талдауға және грамматиканы, орфографияны, пунктуацияны, синтаксисті және құрылымды жақсарту арқылы "тазалауға" бағытталған. Мәтін редакторы әдетте автордың соңғы редактор болып табылады. Мәтін өңдеу стильге, мазмұнға, тыныш белгілерге, грамматикаға және терминологияның дәйіндігіне ерекше назар аударады. Мәтін өңдеу және корректура – бір процестің бөліктері, олардың қажеттілігі жазу процесінің кезеңіне байланысты. Мәтін өңдеу жоба кезеңінде қажет. Мәтін редакторы мәтінді дәлдік пен ықшамдық үшін жетілдіреді. Мәтін редакторлары жазудың мақсатын және күтілетін оқырмандарды түсінуге тырысады; сондықтан олар құжат қайда жарияланады және оны кім оқиды сияқты сұрақтар қояды және соған сәйкес өңдейді. Корректура – өңдеу процесінің соңғы қадамы. Корректордың қарауы шектеулі, себебі ол құжаттың қатесіз және жариялауға дайын екеніне көз жеткізу үшін мәтінді оқуға ғана назар аударады. Корректура, әдетте, соңғы баспа қателерін, орфографиялық қателерді, стильдік сәйкессіздіктерді (мысалы, сандар үшін сөздер немесе цифрлар қолданылуын) және пунктуациялық қателерді түзетуге бағытталған.