Кіріспе

Жапонияның Ашикага сёгунатының алтыншы сёгуны (1394–1441)

Ашикага Йосинори (足利 義教) – Жапонияның Муромачи дәуірінде 1429 жылдан 1441 жылға дейін билік еткен Ашикага сёгунатының алтыншы сёгуны. Йосинори үшінші сёгун Ашикага Йосимицудың ұлы болды. Оның балалық шақтағы есімі Харутора (春寅) еді. 1433 жылы ол соңғы императорлық вака жинағын, «Шиншоку Кокинвакашү» құрастыруды бастады, бірақ оның жинақтың мазмұны оның билігін әлсірететініне қанағаттанбады.

Шогундық мұрагерлік және билік ету

1425 жылы бесінші шогун Ашикага Ёсикадзу қайтыс болғаннан кейін, төртінші шогун Ашикага Ёсимочи шогунат басшысы ретіндегі қызметін қайта бастады. Ёсимочидің басқа ұлдары болған жоқ, сондай-ақ ол 1428 жылы қайтыс болғанға дейін мұрагерін тағайындамады. Ёсимочи қайтыс болған күні оның орнына келді. Ашикага әулетінен таңдауға лайықты бірнеше кандидаттардың ішінде, оның есімін шогунның орынбасары (Канрей) Хатакеяма Мицуе іріктеді. Мицуе Киотодағы Ивасимидзу Хачиман қасиетті орында лотерея арқылы шешім қабылдады, және осы сәтті таңдауға Хачиманның әсері тиді деп есептелді. Ёсинори 1429 жылы, Оңтүстік сарайдың бағынуынан бір жыл бұрын шогун болып тағайындалды. Дегенмен, оның билік кезеңінде Отомо көтерілісі және 1433 жылы болған Хиэй тауындағы монахтардың көтерілісі сияқты бірнеше бүліктер орын алды, ал 1438 жылы Канто кубо Ашикага Мочиудзи басшылығымен Эйкё көтерілісі болды. Ёсинори Мочиудзиді жеңіп, шогунаттың билігін нығайтты.

Осы кезеңде Қытаймен байланыстар артты, Дзен буддизмі күш алып, мәдени жағынан үлкен өзгерістерге әкелді. Мысалы, Иккюдзидегі Хондо, яғни бас зал, бүгінде Ямаширо (Оңтүстік Киото префектурасы) және Ямато (Нара префектурасы) аймақтарындағы ең көне сақталған Тан стиліндегі ғибадатхана болып табылады. Ол 1434 жылы салынды және Ёсинори оны тойлау рәсімімен ашты. Киотодағы Хокандзидегі Ясака пагодасы 1436 жылы өрттен қирады, бірақ төрт жылдан кейін Ёсинори оны қайта жаңартып, қалпына келтірді. Ал 1432 жылы самурай Акамацу Мицусуке аймақтан қашып, кейіннен Какицу оқиғасында Ёсинориді өлтірді, ал Акамацу өз кезегінде Ямананың қолынан қаза тапты. Мансай Джуго Никки (満済准後日記) мәліметінше, 1434 жылы теңіз арқылы жүретін сауда кемелерін бақылау үшін Тосен бугио (唐船奉行) жүйесі құрылды. Тосен бугионың міндеттеріне мыналар кірді: (1) жапондық сулардағы сауда кемелерін қорғау, (2) экспортқа арналған тауарларды сатып алу, (3) Муромачи шогунаты мен кеме иелері арасында делдалдық жасау және (4) құжаттарды жүргізу. Муромачи шогунатының самурайлар тобынан басшыларды дипломатиялық бюрократияның жоғары лауазымдарына тағайындауы маңызды жайт. Ёсинориден кейін тотосен (渡唐船) (Жапониядан Мин Қытайына бағытталған кемелер флоты) негізінен үш түрлі иеленушіге тиесілі кемелерден құралды: Муромачи сёгуны, храмдар және шуго даймо. 1441 жылы Ёсинори Шимазу кланына Рюкю аралдарына билік ету құқығын берді.

Қастандық және мұрагерлік

Иосинори өзінің қатыгездік шараларымен және болжамсыз диктаторлық тілегімен танымал болды. 1441 жылы Иосинориді Акамацу Мицусуке ұлы Акамацу Нориясу өлтірді, ол оны өз резиденциясына Но спектакліне шақырды және кешкі қойылым кезінде өлтірді. Мицусуке Иосиноридің өзіне тиесілі үш провинцияны өзінің туысы Акамацу Садамураға беруді жоспарлағанын білген, себебі Садамураның кіші қарындасы оның күйеуі болып, ұл туғандықтан Иосинори оған маңызды лауазым берген. Көп ұзамай оның 8 жасар ұлы Иосикацу жаңа сёгун болады деп шешілді. Акамацу Мицусуке 1427 жылы оның аумағын тартып алуға тырысқан бесінші сёгун Асикага Иосимотимен мәселеге тап болды; Мицусуке Киотодағы өз резиденциясын өртеп жіберді және Харима провинциясына барып, отбасын соғысқа дайындауға жинады. Бұл Иосимотиді ашуландырды, ол оларды іздестіріп, өлтіруді бұйырды, бірақ оларды бағындыруға бұйрық берілгендер әскер жіберуден бас тартқандықтан, жағдай шатас болды. Оқиғада қаза тапқан тағы бір адам – Ямана Хиротака (Ивами провинциясының шугосы), Кёгоку Такаказу (Ямасиро, Идзумо, Оки және Хида провинцияларының шугосы) және Оути Мотиё (Суо, Нагато, Бузен және Тикузен провинцияларының шугосы) болды. Мицусуке Ямасиро қамалына бекініп, 12 қазан күні сёгун әскерінің шабуылынан кейін 69 отбасы мүшесімен бірге қайтыс болды. Асикага әулеті осы жетінші сёгунның тұсында жалғаса берсе де, сёгунның билігі біртіндеп әлсіреп, сёгунат құлдырап кетті. Осы қастандық пен сатқындықтың болғаны бұрынғы әскери адалдық этикасын әлсіретуге себеп болды.