Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрлі майлы, майлы жемтік балықтардың жалпы атауы – балық.
Common name for various small, oily forage fish
the fish
Сардина мен пильшард – шағала тұқымдасына жататын түрлі майлы, майлы жемтік балықтардың жалпы атаулары. "Сардина" термині алғаш рет ағылшын тілінде 15 ғасырдың басында қолданылған. Күмәнді этимология бойынша, бұл термин Италияның Сардиния аралынан шыққан, оның төңірегінде бұрын сардиналар көптеп кездесетін болған. "Сардина" және "пильшард" терминдері нақты емес, олардың мағынасы аймаққа қарай өзгереді. Мысалы, Ұлыбританияның Теңіз балықтары өнеркәсібі басқармасы сардиналарды жас пильшардтар деп санайды. Бір өлшем бойынша, сардиналар пильшардтардан кішідірек, ал үлкендері – пильшардтар. FAO/WHO Кодексінің консервіленген сардиналар стандарты сардина деп санауға болатын 21 түрді көрсетеді. FishBase балықтар туралы ақпараттар базасы кем дегенде алты түрді пильшардтар, оннан астам түрді сардиналар деп атайды, ал қалғандары әртүрлі сипаттамалармен толықтырылған екі негізгі атаумен белгіленеді.
Sardine and pilchard are common names for various species of small, oily forage fish in the herring family Clupeidae. The term 'sardine' was first used in English during the early 15th century; a somewhat dubious etymology says it comes from the Italian island of Sardinia, around which sardines were once supposedly abundant. The terms 'sardine' and 'pilchard' are not precise, and what is meant depends on the region. The United Kingdom's Sea Fish Industry Authority, for example, classifies sardines as young pilchards. One criterion suggests fish shorter in length than are sardines, and larger fish are pilchards. The FAO/WHO Codex standard for canned sardines cites 21 species that may be classed as sardines. FishBase, a database of information about fish, calls at least six species pilchards, over a dozen just sardines, and many more with the two basic names qualified by various adjectives.
Этимология
Сардин сөзі алғаш рет 15 ғасырда ағылшын тілінде пайда болды, француз тілінен алынған сардин сөзі, латын тіліндегі сардина сөзінен, ал ол ежелгі грек тіліндегі σαρδίνη (sardínē) немесе σαρδῖνος (sardĩnos) сөздерінен шыққан, бәлкім грек тіліндегі Σαρδώ (Sardō) – ‘Сардиния’ сөзінен. Афинай Аристотельдің σαρδῖνος (sardĩnos) деп аталатын сардин немесе пильхард балығын еске салған фрагментін келтіреді. Дегенмен, Сардиния Афинадан 1000 км-ден астам қашықтықта жатыр, сондықтан "Аристотельдің заманындай ерте кезеңде гректердің Сардиниядан балық әкелгені күмәнді". Кейбір сардиндердің немесе пильхардтардың еті қызғылт қоңыр түсті болып келеді, бұл кейбір қызыл сардоникс немесе сардин тасының түрлеріне ұқсас; бұл сөз "қызыл" мағынасын беретін σαρδῖον (sardĩon) сөзінен шыққан, және ол ежелгі Лидияның (қазіргі Батыс Түркия) астанасы Сардиспен байланысты болуы мүмкін. Алайда, бұл атау ежелгі заманда белгілі болған сард (немесе карнелиан) асыл тасының қызғылт-ақшыл түсіне сілтеу болуы да мүмкін. "Сардиндердей тығыз қапталған" (консервіде) деген тіркес 1911 жылдан бері қолданылып келеді және бұл 1829 жылғы "La Femme, le mari, et l'amant" шығармасында кездесетін "encaissés comme des sardines" фразасының аудармасы. Бұл фразаның басқа ерте нұсқалары: "қорапқа сардиндердей тығыз қапталған" (1845) және "консервідегі сардиндердей қапталған" (1854).
The word 'sardine' first appeared in English in the 15th century, a loanword from French sardine, derived from Latin sardina, from Ancient Greek σαρδίνη (sardínē) or σαρδῖνος (sardĩnos), possibly from the Greek Σαρδώ (Sardō) 'Sardinia'. Athenaios quotes a fragmentary passage from Aristotle mentioning the fish σαρδῖνος (sardĩnos), referring to the sardine or pilchard. However, Sardinia is over 1000 km from Athens, so it seems "hardly probable that the Greeks would have obtained fish from so far as Sardinia at a time relatively so early as that of Aristotle." The flesh of some sardines or pilchards is a reddish brown colour similar to some varieties of red sardonyx or sardine stone; this word derives from σαρδῖον (sardĩon) with a root meaning 'red' and possibly cognate with Sardis, the capital of ancient Lydia (now western Turkey) where it was obtained. However, the name may refer to the reddish pink colour of the gemstone sard (or carnelian) known to the ancients. The phrase "packed like sardines" (in a tin) is recorded from 1911. and is a translation of "encaissés comme des sardines", which appears in La Femme, le mari, et l'amant from 1829. Other early appearances of the idiom are "packed together like sardines in a tin box" (1845), and "packed like sardines in a can" (1854).
Түрлер
Коммерциялық маңызы бар түрлерТұқымЖалпы атауыҒылыми атауыМакс. ұзындығыТиптік ұзындығыМакс. массасыМакс. жасы жылТрофикалық деңгейіБалықтар базасыFAOITISIUCNстатусы см см г онс СардинаЕуропалық сардина Sardina pilchardus (Walbaum, 1792) 153.05СардинопсОңтүстік Америка сардинасы Sardinops sagax (Jenyns, 1842) 252.43Жапон сардинопсы Sardinops melanostictus (Schlegel, 1846)Калифорниялық сардинаОңтүстік Африкалық сардинаNEСардинеллаБали сардинелласы Sardinella lemuru (Bleeker, 1853)Бразилиялық сардинелла Sardinella brasiliensis (Steindachner, 1879)3.10Жапон сардинелласы Sardinella zunasi (Bleeker, 1854)3.12Үнді мұнай сардинасы Sardinella longiceps (Valenciennes, 1847)2.41Алтынжолақты сардинелла Sardinella gibbosa (Bleeker, 1849)2.85Дөңгелек сардинелла Sardinella aurita (Valenciennes, 1847)3.40Мадейра сардинелласы Sardinella maderensis (Lowe, 1839)3.20Маркес сардинелласы Sardinella marquesensis (Berry & Whitehead, 1968)2.90ДуссумиерияРадуга сардинасы Dussumieria acuta (Valenciennes, 1847)3.40
Сардиндер негізінен зоопланктонмен (жануарлар планктоны) қоректенеді және осының көптеп табылатын жерлерінде шоғырланады.
Sardines feed almost exclusively on zooplankton, (lit. "animal plankton"), and congregate wherever this is abundant.
АҚШ-тағы сардиндар аулау тарихы
АҚШ-та сардинаны консервілеу өнеркәсібі 1950 жылдары өркендеген. Содан бері бұл сала төмендеп келеді. Калифорния штатының Монтерей округіндегі Монтерей шығанағындағы консерві зауыттары, Джон Стейнбектің осы аттас романының оқиғасы өткен «Консервілер қатары» деп белгілі болған аймақта, 1950 жылдардың ортасында жабылды. АҚШ-тағы соңғы ірі сардина консерві зауыты – Мэн штатының Проспект-Харбор қаласындағы Stinson Seafood зауыты 135 жылдық қызметтен кейін 2010 жылдың 15 сәуірінде есігін жапты. 2015 жылдың сәуірінде Тынық мұхиты балық шаруашылығын басқару кеңесі NOAA Балық шаруашылығы қызметіне Орегон, Вашингтон және Калифорниядағы ағымдағы коммерциялық маусымды тоқтатуға бұйрық берді, себебі Тынық мұхитындағы сардина қоры күрт азайды. Бұл тыйым сардина аулауға рұқсаты бар шамамен 100 кемеге қатысты, бірақ сол кезде белсенді түрде балық аулағандары одан да аз болды. Маусым әдетте 30 маусымда аяқталады. Тыйымның бір жылдан астам уақытқа созылуы күтілді және 2019 жылға дейін күшінде болды.
In the United States, the sardine canning industry peaked in the 1950s. Since then, the industry has been on the decline. The canneries in Monterey Bay, in what was known as Cannery Row in Monterey County, California (where John Steinbeck's novel of the same name was set), failed in the mid 1950s. The last large sardine cannery in the United States, the Stinson Seafood plant in Prospect Harbor, Maine, closed its doors on 15 April 2010 after 135 years in operation. In April 2015 the Pacific Fishery Management Council voted to direct NOAA Fisheries Service to halt the current commercial season in Oregon, Washington and California, because of a dramatic collapse in Pacific sardine stocks. The ban affected about 100 fishing boats with sardine permits, although far fewer were actively fishing at the time. The season normally would end 30 June. The ban was expected to last for more than a year, and was still in place as of 2019.
Танымал мәдениетте
Сардиндарды консерві банкаға салу әдісі ағылшын тілінде "сардин сияқты тығыз" деген мақалды тудырды, ол адамдар немесе заттардың тым жақын орналасқан жағдайларын бейнелеу үшін метафора ретінде қолданылады. "Сардина" балалар ойынының да атауы, онда бір адам жасырынады, ал оны табатын әрбір адам сол жасырынып отырған жерге сығысып кіреді, соңында біреуі сыртта қалады да, ол келесі жасырынушы болады. Жерорта теңізіндегі Марсель қаласының тұрғындарының әдемі әңгіме айтуға бейімділігі 18 ғасырда қаланың портын тосқауылдаған сардина туралы халық аңызымен байланыстырылады. Бірақ шындығында, порты "Сартин" деп аталған кемемен тосылған.
The manner in which sardines can be packed in a can has led to the popular English language saying "packed like sardines", which is used metaphorically to describe situations where people or objects are crowded closely together. 'Sardines' is also the name of a children's game, where one person hides and each successive person who finds the hidden one packs into the same space until only one is left out, who becomes the next one to hide. Among the residents of the Mediterranean city of Marseille, the local tendency to exaggerate is linked to a folk tale about a sardine that supposedly blocked the city's port in the 18th century. It was actually blocked by a ship called the Sartine.