Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Негізгі метрикалық мәннен туындаған өлшем бірлігі. SI туынды бірліктері – Халықаралық бірліктер жүйесінде (SI) белгіленген жеті SI негізгі бірлігінен туындаған өлшем бірліктері. Олар бір немесе бірнеше негізгі бірліктердің көбейтіндісі (немесе қатынасы) түрінде, мүмкін, тиісті дәрежелік көрсеткішпен көбейтілуі мүмкін (Баккингем π теоремасын қараңыз). Кейбірлері өлшемсіз болады, мысалы, бірліктер ұқсас шамалардың қатынасында өшіп қалғанда. SI сәйкес туынды бірліктері тек тривиальды пропорционалдық коэффициентін қамтиды, түрлендіру коэффициенттерін қажет етпейді. SI жүйесінде осы сәйкес туынды бірліктердің 22-сіне арнайы атаулар бар (мысалы, герц – жиілікті өлшеудің SI бірлігі), ал қалғандары олардың туынды екенін көрсетеді: мысалы, шаршы метр (м2) – SI жүйесінде алынған аудан бірлігі; және килограмм куб метрге (кг/м3 немесе кг⋅м−3) – SI жүйесінде алынған тығыздық бірлігі. SI сәйкес туынды бірліктерінің атаулары толық жазылғанда әрқашан кішкенә әріптермен жазылады. Дегенмен, адамдардың есімімен аталған бірліктердің символдары үлкен әріппен жазылады. Мысалы, герцтің символы "Hz", ал метрдің символы "m" болып табылады.
Measurement unit derived from basic metric value
SI derived units are units of measurement derived from the
seven SI base units specified by the International System of Units (SI). They can be expressed as a product (or ratio) of one or more of the base units, possibly scaled by an appropriate power of exponentiation (see: Buckingham π theorem). Some are dimensionless, as when the units cancel out in ratios of like quantities. SI coherent derived units involve only a trivial proportionality factor, not requiring conversion factors. The SI has special names for 22 of these coherent derived units (for example, hertz, the SI unit of measurement of frequency), but the rest merely reflect their derivation: for example, the square metre (m2), the SI derived unit of area; and the kilogram per cubic metre (kg/m3 or kg⋅m−3), the SI derived unit of density. The names of SI coherent derived units, when written in full, are always in lowercase. However, the symbols for units named after persons are written with an uppercase initial letter. For example, the symbol for hertz is "Hz", while the symbol for metre is "m".
Арнайы атаулар
Халықаралық бірліктер жүйесі 22 туынды бірлікке арнайы атаулар береді, оның ішінде екі өлшемсіз туынды бірлік, радиан (rad) және стериан (sr) бар. Аталған бірліктер СИ негізгі бірліктерінен туынды.
The International System of Units assigns special names to 22 derived units, which includes two dimensionless derived units, the radian (rad) and the steradian (sr). Named units derived from SI base units Name Symbol Quantity Equivalents SI base unitEquivalents hertz Hz frequency 1/s s−1 radian rad angle m/m 1 steradian sr solid angle m2/m2 1 newton N force, weight kg⋅m/s2 kg⋅m⋅s−2 pascal Pa pressure, stress N/m2 kg⋅m−1⋅s−2 joule J energy, work, heat m⋅N, C⋅V, W⋅s kg⋅m2⋅s−2 watt W power, radiant flux J/s, V⋅A kg⋅m2⋅s−3 coulomb C electric charge or quantity of electricity s⋅A, F⋅V s⋅A volt V voltage, electrical potential difference, electromotive force W/A, J/C kg⋅m2⋅s−3⋅A−1 farad F electrical capacitance C/V, s/Ω kg−1⋅m−2⋅s4⋅A2 ohm Ω electrical resistance, impedance, reactance 1/S, V/A kg⋅m2⋅s−3⋅A−2 siemens S electrical conductance 1/Ω, A/V kg−1⋅m−2⋅s3⋅A2 weber Wb magnetic flux J/A, T⋅m2,V⋅s kg⋅m2⋅s−2⋅A−1 tesla T magnetic induction, magnetic flux density V⋅s/m2, Wb/m2, N/(A⋅m) kg⋅s−2⋅A−1 henry H electrical inductance V⋅s/A, Ω⋅s, Wb/A kg⋅m2⋅s−2⋅A−2 degree Celsius °C temperature relative to 273.15 K K K lumen lm luminous flux cd⋅sr cd lux lx illuminance lm/m2 cd⋅m−2 becquerel Bq radioactivity (decays per unit time) 1/s s−1 gray Gy absorbed dose (of ionizing radiation) J/kg m2⋅s−2 sievert Sv equivalent dose (of ionizing radiation) J/kg m2⋅s−2 katal kat catalytic activity mol/s s−1⋅mol.
Есім бірліктері СИ базалық бірліктерінен алынған
The International System of Units assigns special names to 22 derived units, which includes two dimensionless derived units, the radian (rad) and the steradian (sr). Named units derived from SI base units Name Symbol Quantity Equivalents SI base unitEquivalents hertz Hz frequency 1/s s−1 radian rad angle m/m 1 steradian sr solid angle m2/m2 1 newton N force, weight kg⋅m/s2 kg⋅m⋅s−2 pascal Pa pressure, stress N/m2 kg⋅m−1⋅s−2 joule J energy, work, heat m⋅N, C⋅V, W⋅s kg⋅m2⋅s−2 watt W power, radiant flux J/s, V⋅A kg⋅m2⋅s−3 coulomb C electric charge or quantity of electricity s⋅A, F⋅V s⋅A volt V voltage, electrical potential difference, electromotive force W/A, J/C kg⋅m2⋅s−3⋅A−1 farad F electrical capacitance C/V, s/Ω kg−1⋅m−2⋅s4⋅A2 ohm Ω electrical resistance, impedance, reactance 1/S, V/A kg⋅m2⋅s−3⋅A−2 siemens S electrical conductance 1/Ω, A/V kg−1⋅m−2⋅s3⋅A2 weber Wb magnetic flux J/A, T⋅m2,V⋅s kg⋅m2⋅s−2⋅A−1 tesla T magnetic induction, magnetic flux density V⋅s/m2, Wb/m2, N/(A⋅m) kg⋅s−2⋅A−1 henry H electrical inductance V⋅s/A, Ω⋅s, Wb/A kg⋅m2⋅s−2⋅A−2 degree Celsius °C temperature relative to 273.15 K K K lumen lm luminous flux cd⋅sr cd lux lx illuminance lm/m2 cd⋅m−2 becquerel Bq radioactivity (decays per unit time) 1/s s−1 gray Gy absorbed dose (of ionizing radiation) J/kg m2⋅s−2 sievert Sv equivalent dose (of ionizing radiation) J/kg m2⋅s−2 katal kat catalytic activity mol/s s−1⋅mol.
| Есім | Белгісі | Сан | Теңдестер | СИ базалық бірліктері | Теңдестер |
|---|---|---|---|---|---|
| герц | Гц | жиілік | 1/с | s−1 | |
| радиан | рад | бұрыш | м/м | 1 | |
| стериан | sr | қатты бұрыш | м2/м2 | 1 | |
| ньютон | N | күш, салмақ | кг⋅м/с2 | кг⋅м⋅с−2 | |
| паскаль | Па | қысым, кернеу | N/м2 | кг⋅м−1⋅с−2 | |
| джоуль | J | энергия, жұмыс, жылу | м⋅N, C⋅V, W⋅с | кг⋅м2⋅с−2 | |
| ватт | W | қуат, сәулеленуші | J/с, V⋅A | кг⋅м2⋅с−3 | |
| кулон | C | электр заряды немесе электр қуатының мөлшері | с⋅A, F⋅V | с⋅A | |
| вольт | V | кернеу, электр әлеуетінің айырмашылығы, электромотивтік күш | W/A, J/C | кг⋅м2⋅с−3⋅A−1 | |
| фарада | F | электр сыйымдылығы | C/V, s/Ω | кг−1⋅м−2⋅с4⋅A2 | |
| ом | Ω | электр кедерісі, кедері, реактивтілік | 1/S, V/A | кг⋅м2⋅с−3⋅A−2 | |
| сименс | S | электр өткізгіштігі | 1/Ω, A/V | кг−1⋅м−2⋅с3⋅A2 | |
| вебер | Wb | магниттік ағын | J/A, T⋅м2,V⋅с | кг⋅м2⋅с−2⋅A−1 | |
| тесла | T | магниттік индукция, магниттік ағын тығыздығы | V⋅с/м2, Wb/м2, N/(A⋅м) | кг⋅с−2⋅A−1 | |
| генри | H | электр индуктивтігі | V⋅с/A, Ω⋅с, Wb/A | кг⋅м2⋅с−2⋅A−2 | |
| градус Цельсий | °C | температура (273.15 K-қа қатысты) | | K | |
| люмен | lm | жарық ағыны | | cd⋅sr | |
| люкс | lx | жарықтандыру | lm/м2 | cd⋅м−2 | |
| беккерель | Bq | радиоактивтілік (уақыт бірлігіне тоқыраулар) | 1/с | s−1 | |
| грей | Gy | сіңірілген доза (иондаушы сәулелену) | J/кг | м2⋅с−2 | |
| зиверт | Sv | эквивалентті доза (иондаушы сәулелену) | J/кг | м2⋅с−2 | |
| катал | kat | катализдік белсенділік | mol/с | s−1⋅mol | |
The International System of Units assigns special names to 22 derived units, which includes two dimensionless derived units, the radian (rad) and the steradian (sr). Named units derived from SI base units Name Symbol Quantity Equivalents SI base unitEquivalents hertz Hz frequency 1/s s−1 radian rad angle m/m 1 steradian sr solid angle m2/m2 1 newton N force, weight kg⋅m/s2 kg⋅m⋅s−2 pascal Pa pressure, stress N/m2 kg⋅m−1⋅s−2 joule J energy, work, heat m⋅N, C⋅V, W⋅s kg⋅m2⋅s−2 watt W power, radiant flux J/s, V⋅A kg⋅m2⋅s−3 coulomb C electric charge or quantity of electricity s⋅A, F⋅V s⋅A volt V voltage, electrical potential difference, electromotive force W/A, J/C kg⋅m2⋅s−3⋅A−1 farad F electrical capacitance C/V, s/Ω kg−1⋅m−2⋅s4⋅A2 ohm Ω electrical resistance, impedance, reactance 1/S, V/A kg⋅m2⋅s−3⋅A−2 siemens S electrical conductance 1/Ω, A/V kg−1⋅m−2⋅s3⋅A2 weber Wb magnetic flux J/A, T⋅m2,V⋅s kg⋅m2⋅s−2⋅A−1 tesla T magnetic induction, magnetic flux density V⋅s/m2, Wb/m2, N/(A⋅m) kg⋅s−2⋅A−1 henry H electrical inductance V⋅s/A, Ω⋅s, Wb/A kg⋅m2⋅s−2⋅A−2 degree Celsius °C temperature relative to 273.15 K K K lumen lm luminous flux cd⋅sr cd lux lx illuminance lm/m2 cd⋅m−2 becquerel Bq radioactivity (decays per unit time) 1/s s−1 gray Gy absorbed dose (of ionizing radiation) J/kg m2⋅s−2 sievert Sv equivalent dose (of ionizing radiation) J/kg m2⋅s−2 katal kat catalytic activity mol/s s−1⋅mol.
СИ-мен бірге қолданылатын басқа бірліктер
Сағат, литр, тонна, бар және электронвольт сияқты басқа да бірнеше өлшем бірліктері СИ жүйесіне жатпаса да, СИ бірліктерімен бірге жиі қолданылады.
Some other units such as the hour, litre, tonne, bar, and electronvolt are not SI units, but are widely used in conjunction with SI units.
Қосымша бірліктер
1995 жылға дейін Халықаралық бірліктер жүйесі (СИ) радиан мен стерадианды қосымша бірліктер ретінде қарастырды, бірақ бұл белгілеуден бас тартылып, аталған бірліктер туынды бірліктер тобына қосылды.
Until 1995, the SI classified the radian and the steradian as supplementary units, but this designation was abandoned and the units were grouped as derived units.