Уильям де ла Поль: Англиялық ақсүйек, саяхатшы және әскери қолбасшы

Кіріспе

15 ғасырдағы ағылшын ақсұлтаны Уильям де ла Поле, 1-ші Суффолк герцогы, (16 қазан 1396 – 2 мамыр 1450), Джеканап есімді, Жүз жылдық соғыс кезінде ағылшын магнаты, мемлекет қайраткері және әскери қолбасшы болды. Ол Англияның әлсіз королі Генрих VI-ның жақын досы болды, соның салдарынан ағылшын үкіметіндегі маңызды тұлғаға айналды, сол кездегі корольдік үкіметтің көптеген сәтсіздіктерімен, әсіресе Франциядағы соғыспен байланысты болды. Суффолк Шекспирдің "Генрих VI" пьесасының 1 және 2-бөлімдерінде де маңызды рөлде көрінеді. Ол Жүз жылдық соғыста шайқасты және Генрих V-тің жорықтарына қатысты, содан кейін король Генрих VI үшін Францияда қызметін жалғастырды. Ол Орлеанды қоршау кезіндегі ағылшын қолбасшыларының бірі болды. Франциядағы жағдайдың нашарлауына әскери емес, дипломатиялық шешім табуды жақтады, бұл позиция кейіннен король Генрих VI-ға ұнады. Суффолк үкіметте ықпалды тұлғаға айналды және осы кезеңдегі негізгі саясатты жүргізуде алдыңғы қатарда болды. Ол Тур шартының (1444) ұйымдастырылуында басты рөл атқарды және корольдің Анжу Маргареткасына үйленуіне ықпал етті. Суффолк саяси мансабының соңында көптеген адамдар оны басқармадағы кемшіліктерге айыптады және елден қууға мәжбүр болды. Теңізде жол жүргенде ашулы халық оны ұстап алып, түрмеге отырғызып, басын кесті. Оның мүлігі коронаға тиді, бірақ кейіннен жалғыз ұлы Джонға қайтарылды. Оның саяси ізбасары Сомерсет герцогы болды.

Джон Моубреймен, Норфолктің 3-ші герцогымен араздық

1430 жылдардан бастап өмірінің соңына дейін де ла Поль, сотта да, аймақта да күші артып, Шығыс Англияда Джон Моубреймен, Норфолк герцогының үшіншісімен бәсекелесті. 1430 жылдары Моубрейдің Саффолк округіндегі парламенттік өкілдікті бақылауға жеткілікті саяси күші болды, бірақ герцогтың жергілікті маңызы оның билігін әлсіретті. Моубрей де ла Польмен қақтығысты және көптеген заңсыздықтар жасады. Оларға қарсыластарының мүлкіне зиян келтіру, шабуылдар, заңсыздыққа қатысты жалған айыптаулар (мүлікті тәркілеумен бірге) және тіпті кісі өлтіру кірді. Моубрей үшін Шығыс Англия оның жер иелігінің орталығына айналды, себебі оның көптеген иеліктері осы аймақта орналасқан еді. Ол сол кезде аймақтың саяси ортасына жаңа келген адам болды және ықпалын басқалармен бөлісуге мәжбүр болды. Де ла Поль көпшілік жасына жеткен кезде, орталық үкімет пен корольмен байланысы бар аймақтағы беделді тұлғаға айналды. Ол Моубрейдің аймақтық үстемдікке талпынысына он жылдан астам уақыт бойы кедергі келтірді, нәтижесінде Моубрей Норфолк герцогы болған сәттен бастап 1450 жылы де ла Польдің қазасына дейін созылған жанжал туды. Бұл жанжал көбінесе зорлық-зомбылыққа толы болды және олардың жақтастары арасында шайқастарға әкелді. 1435 жылы Фрамлингхемдегі Моубрейдің басқарушысы Роберт Уингфилд Моубрейдің қызметкерлерінің тобын басқарды, олар де ла Польдің адамы Джеймс Эндрюді өлтірді. Жергілікті билік өкілдері Уингфилдтің тобын қамауға тырысқанда, олар билік өкілдеріне жебелермен шабуыл жасады, бірақ Моубрей кінәлілерге патшалық кешірім алды. 1440 жылы де ла Поль корольдің сүйікті адамына айналды. Ол Моубрейді кем дегенде екі рет түрмеге қамады: 1440 және 1448 жылдары. Біріншісінде ол 10 000 фунт стерлинг сомасында міндеттеме берді және патшалық үйдің ішінде тұруға мәжбүр болды, бұл оған Шығыс Англияға кек алу үшін оралуға мүмкіндік бермеді. Сондай-ақ, 1443 жылы Норвичтегі оер және терминатор комиссияларына тағайындалғаннан басқа (Гладман көтерілісін басудан кейін), ол тағы басқа маңызды лауазымдарға немесе патшалық қамқорлыққа ие болған жоқ. Моубрейдің өмірбаянын жазған тарихшы Колин Ричмонд мұны Моубрейдің «күннің тоқырауы» деп сипаттады. Де ла Поль Моубреймен бір замандасы «күшті соққылар мен итерулер» деп атаған нәрсемен күресті.

From the 1430s until his death, de la Pole, who became increasingly powerful, both at court and in the region, was rivalled in East Anglia by John Mowbray, 3rd Duke of Norfolk. Mowbray had enough political clout in the 1430s to control parliamentary representation in Suffolk, but the local importance of the duke weakened his grasp. Mowbray clashed with de la Pole, and committed many illegalities doing so. These included damaging property of rivals, assaults, false allegations of outlawry (with confiscation of goods), and even murder. For Mowbray, East Anglia as the focus of his landed authority was forced upon him since this was where the majority of his estates were located. He was then a newcomer to political society in the region, and had to share influence with others. By the time of his majority, de la Pole—with his links to central government and the King—was an established power in the region. He hindered Mowbray's attempts at regional domination for over a decade, leading to a feud that stretched from the moment Mowbray became Duke of Norfolk to the murder of de la Pole in 1450. The feud was often violent, and led to fighting between their followers. In 1435, Robert Wingfield, Mowbray's steward of Framlingham, led a group of Mowbray retainers who murdered James Andrew, one of de la Pole's men. When local aldermen attempted to arrest Wingfield's party, the latter rained arrow fire upon the aldermen, but Mowbray secured royal pardons for those responsible. By 1440, de la Pole was a royal favourite. He instigated Mowbray's imprisonment on at least two occasions: in 1440 and in 1448. The first saw him bound over for the significant amount of £10,000, and confined to living within the royal Household, preventing him from returning to seek revenge in East Anglia. Likewise, apart from an appointment to commissions of oyer and terminer in Norwich in 1443 (after the suppression of Gladman's Insurrection), he received no other significant offices or patronage from the crown. A recent biographer of Mowbray's, the historian Colin Richmond, has described this as Mowbray's "eclipse". De la Pole fought Mowbray with what one contemporary labelled "greet hevyng an shoving."

Неке және ұрпақтар

Саффолк 1430 жылғы 11 қарашада (лицензия күні) үшінші әйелі ретінде Эвелм, Оксфордширдегі Томас Чосердің қызы, ақын Джеффри Чосер мен оның әйелі Филиппа Роттің немересі Элис Чосерге (1404–1475) үйленді. 1437 жылы Генрих VI осы жұпқа Евелмде он үш кедей адамға арналған шіркеу және қайырымдылық үйін құруға рұхсат берді, олар Евелмде және Букингемшир, Гэмпшир және Уилтширдегі жерлермен қамтамасыз етілді; бұл қайырымдылық қор осы күнге дейін жалғасуда. Саффолктың жалғыз заңды ұлы Джон 1463 жылы Суффолк герцогінің екіншісі болды. Саффолк сонымен қатар заңды емес қызы, Джейн де ла Польді дүниеге әкелді. Оның анасы Малин де Кей есімді монах әйел болған. Ол Жанна д'Арктің франко-шотланд әскерлеріне бағынып бергенге дейін (1429 жылғы 12 маусымда) бір түнді қасиетті қызметтен алынып, ұятқа қалдырған Малин де Кей есімді монах әйелмен бірге өткізді, одан кейін Оксфордширдегі Стонармен үйленген қызы дүниеге келді. Джейн де ла Поль (1494 жылғы 28 ақпанда қайтыс болды) 1450 жылға дейін Оксфордширдегі Пиртон қаласындағы Стонордың Томас Стонорына (1423–1474) үйленді.

АтыТуған күніӨлім күніЕскермелер
Элис (1404–1475), Томас Чосердің қызы, Оксфордширдің Эвелмі, 11 қараша 1430Жон, Суффолк герцогінің 2-шісі27 қыркүйек 14421492Леди Маргарет Бофортқа бірінші рет үйленді (балалары жоқ), Йорктің Елизаветасына екінші рет үйленді (балалары бар)
Малин де Кей, монах және сүйіктіЖейн де ла Польшамамен 143028 ақпан 1494Томас Стонормен үйленді.

Жақсылық

Саффолк графтығының "Джекканапс" деген лақап аты сол кезде маймылға қолданылатын "Неапольдік Джек" деген жаргондық атаудан шыққан. Бұл, әдетте, графтың геральдикалық белгісімен байланысты болды – "маймылдың бұғауы", яғни үй маймылының қашып кетуіне жол бермес үшін тізбекпен байланған ағаш кесек. Кейін "жаканеп" сөзі Саффолк жаңадан байыған, өркендеп келе жатқан адам ретінде танылғандықтан, бейшара немесе мақтанғақ адамды білдіретін болды; оның бабасы Халл қаласынан келген жүн саудагері болған.