Кіріспе

Нуклеофильдік алмастыру (SN) – химияда электрондары бар химиялық түр (нуклеофиль деп аталады) электрондары жетіспейтін басқа молекуладағы функционалдық топты алмастыратын химиялық реакциялар класы. Электрофилді және кететін функционалдық топты қамтитын молекула субстрат деп аталады. Реакцияның ең жалпы түрі мынадайша көрсетілуі мүмкін:

Нуклеофилден (Nuc) электрон жұбы (:) субстратқа (|R\sLG) шабуыл жасайды және онымен байланысады. Сонымен бірге, кететін топ (LG) электрон жұбымен бірге бөлінеді. Бұл жағдайдағы негізгі өнім |R\sNuc. Нуклеофиль электрлік тұрғыдан бейтарап немесе теріс зарядталған болуы мүмкін, ал субстрат көбінесе бейтарап немесе оң зарядталған болады. Нуклеофильдік алмастырудың мысалы – негіздік жағдайларда R Br алкилбромидінің гидролизі, онда шабуылдайтын нуклеофиль – гидроксил (|OH) ал кететін топ – бромид (|Br). OH + R Br > R OH + Br.

Нуклеофильдік алмастыру реакциялары органикалық химияда кең таралған. Нуклеофилдер көбінесе қаныққан алифалық көміртекке шабуыл жасайды. Аз жиілікте, олар ароматты немесе қанықпаған көміртекке шабуылдай алады.

Шекаралық тетігі

Хьюз бен Ингольдтың бастапқы зерттеулерінде қарастырылған, «шекаралық» деп аталатын механизм арқылы жүретін алмастыру реакциясының мысалы – 1-фенилэтилхлорид пен метанолдағы натрий метоксидінің реакциясы. Реакция жылдамдығы S1 және S2 компоненттерінің қосындысынан тұрады, оның 61% (3,5 М, 70 °C) S2 механизмі арқылы жүзеге асады.

Қанықпаған көмір орталықтары

SN1 немесе SN2 механизмі арқылы нуклеофилдік алмастыру винилдік немесе арилдік галогендерде немесе оларға ұқсас қосылыстарда көбінесе жүрмейді. Бірқатар жағдайларда нуклеофилдік алмастырулар нуклеофилдік ароматтық алмастыру туралы мақалада сипатталғандай, басқа механизмдер арқылы жүруі мүмкін. Егер алмастыру карбонил тобында болса, ацил тобы нуклеофилдік ацил алмастыруға түсуі мүмкін. Бұл ацил хлоридтер, эфирлер және амидтер сияқты карбон қышқылының туындыларымен алмастырудың әдеттегі жолы болып табылады.