Кіріспе

Заңгерлерге көмек көрсететін парапрофессионал – білікті заңгерлерге заңгерлік жұмыста көмекші, заңгерлік көмекші немесе заңгерлік маман. Ол заңдық ұғымдарды білуді талап ететін, бірақ заңгерлік практикаға қабылданған заңгердің толық білігі жоқ міндеттерді орындайтын заңгер. Паралиггтер нарығы кең, оған консультациялық қызметтер, заңдық бөлімдері бар компаниялар, сондай-ақ қоршаған орта, еңбек, зияткерлік меншік, жерді пайдалану және салық салаларында заңнамалық және нормативтік талаптарды сақтаумен айналысатын ұйымдар кіреді. Заң кеңселерi мен мемлекеттік органдарда да көптеген паралигггтер стандартты атаулардан өзгеше атаулармен қолдау қызметтерін атқарады. Паралиг (заңгерлік көмек) саласында тағылымдамадан бастап, бастапқы деңгей, серіктес, кіші, орта және жоғары деңгейлі лауазымдарға дейін алуға болатын әртүрлі жұмыс тәжірибесі бар. 1967 жылы Америка Құрама Штаттарында Америка адвокаттар қауымдастығы (ABA) паралигггтер концепциясын қолдады және 1968 жылы заңгерлік көмекшілер комитетін құрды. Олардың жұмысының нақты сипаты мен заңмен белгіленген шектеулер елдер мен юрисдикциялар бойынша әртүрлі болады. Көптеген юрисдикцияларда паралигггтерге тәуелсіз түрде заңгерлік қызметтер көрсетуге рұқсат етілмейді. Кейбір юрисдикцияларда паралигггтер өздерінің іскерліктерін жүргізе алады және сотқа шағымдану, сот құжаттарын дайындау, заңдық зерттеулер және басқа да қосымша заңдық қызметтер сияқты қызметтерді ұсына алады; мұндай тапсырмаларға көбінесе адвокаттың нұсқаулары қоса беріледі. АҚШ-та паралигггтер адвокаттың жұмысын қадағалауға және жұмыс өнімдеріне жауапкершілікті толық мойындауымен байланысты кәсіби жауапкершіліктің кейбір түрлерінен қорғалған. Паралигггтер заң және заңдық процестер бойынша белгіленген курстарды орындайды. Олар куәліктерді талдап, қорытындылай алады, сауалнамаларды дайындап, жауап бере алады, процессуалдық өтініштер мен басқа да стандартты қысқаша баяндамаларды жасай алады, заңдық зерттеулер мен талдаулар жүргізе алады, заңнамалық көмек (заңнамалық зерттеулер) көрсетеді, зерттеулерге шолу жасайды, сондай-ақ кейбір кеңселік немесе заңгерлік хатшылық міндеттерін орындайды, істерді және жобаларды басқарады. Паралигггтер мүліктік істер, ажырасу, банкроттық және тергеулер бойынша көптеген құжаттарды дайындауға жауапты. Заң қызметін тұтынушылар паралигггтердің істеріне жұмсаған уақыты үшін төлем жасайды. АҚШ-та олар заңгерлер сияқты заңгерлік қызметтерді (заң кеңесін қоса алғанда) ұсынуға үкімет немесе басқа агенттіктерден рұқсат алмайды, бірақ Вашингтон штатында (LLLT белгісімен) кейбір жағдайларда рұқсат алады, соттың лауазымды тұлғалары емес, сондай-ақ үкіметтік немесе сот санкциялаған мінез-құлық ережелеріне бағынбайды. Кейбір юрисдикцияларда (мысалы, Канаданың Онтарио штатында) паралигггтер адвокаттар сияқты лицензияланады және реттеледі, сондай-ақ осы лицензияланған мамандарға заңгерлік қызметтерді көрсетуге және белгілі бір төменгі соттар мен әкімшілік трибуналдарға жүгінуге рұқсат етілуі мүмкін.

Ресми анықтамалар

Әр түрлі кәсіби ұйымдар заңгердің көмекшісінің әртүрлі анықтамаларын ұсынады. Ұлттық заңгерлік көмекшілер федерациясынан (NFPA) [АҚШ]: «Заңгердің көмекшісі – білім беру, оқу немесе жұмыс тәжірибесі арқылы заңдық білімді талап ететін және әдетте, бірақ еңбектің ерекшелігіне қарамастан, заңгерлер атқаратын маңызды заңдық жұмыс істеуге дайын адам. Мұндай адам заңгер, заң кеңсесі, мемлекеттік орган немесе басқа да ұйымға жұмысқа алынуы немесе осы жұмысты орындауға әкімшілік, заң немесе сот актісімен рұқсат алуы мүмкін. «Маңызды» дегеніміз – тиісті фактілер мен құқықтық ұғымдарды тануды, бағалауды, ұйымдастыруды, талдауды және жеткізуді қажет ететін жұмыс». Ұлттық заңгерлік көмекшілер қауымдастығынан (NALA) [АҚШ]: «Заңгерлік көмекшілер (сонымен қатар заңгерлер) – адвокаттарға заңдық қызметтер ұсынуға көмектесетін ерекшеленген адамдар тобы. Формалды білім беру, оқу және тәжірибе арқылы заңгерлік көмекшілер заң жүйесі және маңызды және процессуалдық құқық туралы білім мен тәжірибеге ие болады, бұл оларды адвокаттың бақылауымен заңдық сипаттағы жұмыстарды орындауға қабілетті етеді». Бұл NALA-ның 1984 жылғы бұрынғы анықтамасы. 2001 жылы ұйым Америка адвокаттар қауымдастығының (ABA) заңгердің көмекшісі/заңгерлік көмекші туралы анықтамасын қабылдады. Ұлттық заңгерлік хатшылар қауымдастығынан (NALS) [АҚШ]: «Білім беру, оқу немесе жұмыс тәжірибесі арқылы біліктілігі бар және адвокат, заң кеңсесі, корпорация, мемлекеттік орган немесе басқа да ұйымға жұмысқа орналасқан немесе тартылған және адвокат жауапкершілігімен жүктелген нақты маңызды заңдық жұмыстарды орындайтын заңгерлік көмекші». Америка заңгерлік көмекшілер қауымдастығынан (AAfPE) [АҚШ]: «Заңгерлердің көмекшілері заң бойынша рұқсат етілген маңызды және процессуалдық заңдық жұмыстарды орындайды, бұл жұмысты заңгердің көмекшісі болмаған жағдайда адвокаттар орындаған болар еді. Заңгерлердің көмекшілері білім алу арқылы немесе білім мен жұмыс тәжірибесі арқылы заңды біледі, бұл оларды заңдық жұмысты орындауға қабілетті етеді. Заңгерлердің көмекшілері танылған этикалық стандарттар мен кәсіби жауапкершілік ережелерін сақтайды». [Ұлыбританиядағы] Заңгерлер институтынан: «Заңгердің көмекшісі – заңгер емес, бірақ бұрын адвокаттар орындаған заңдық жұмысты атқаратын адам, немесе егер адвокаттар орындаса, олар үшін төлем алынар еді». Онтарио заңгерлер қауымдастығынан [Канада]: «Заңгер – білім беру немесе тәжірибе арқылы біліктілігі бар және Юридикалық қауымдастық бекіткен салаларда жалпы халыққа заңдық қызметтер ұсынуға лицензия алған адам». Лицензияланған заңгерлердің ұлттық қауымдастығынан (Ұлыбритания): «Заңдық міндеттерді орындау үшін білім алған және оқытылған, бірақ білікті адвокат немесе сот судьясы емес адам».

Заңдық хатшылардан айырмашылығы

Заң хатшысы – бұл, әдетте, заң терминологиясының негіздерін білетін және нақты сот немесе мемлекеттік орган талап ететін арнайы форматтауды түсінетін хатшы. Заң хатшылары, әдетте, іс материалдарын ұйымдастыруға және тізімдеуге жауапты болады, көбінесе файл клеркінің міндеттерін орындайды. Заң хатшылары кейбір қарапайым заңдық құжаттар мен хаттарды дайындауға оқытылуы мүмкін, бірақ олардың көбісінде нақты заңдық теориялар, заңдар немесе ережелер туралы білім болмайды және заңдық зерттеулер жүргізу немесе заңдық құжаттарды, талап арыздарын, ұсыныстарды, қысқаша мазмұндамаларды немесе басқа да сот құжаттарын жасау бойынша дайындық немесе тәжірибе жоқ. Ал АҚШ-тағы заңгер-консультант адвокаттың немесе заң кеңсесінің басшылығымен осы міндеттердің барлығын орындай алады. Заңгер-консультанттар өз жұмысы үшін заң хатшыларына қарағанда жоғары төлем алады. Канадада "Заң хатшысы" деген атау қолданылмайды. Осы лауазымның ресми атауы – "Заңдық әкімшілік көмекші" немесе "Заңдық көмекші".

Білім беру, оқыту және сертификаттау

Көптеген заңгер-консультанттар заңгер-консультанттарды даярлаудың ресми бағдарламасын аяқтаған. Ресми заңгер-консультанттарды даярлау бағдарламалары нәтижесінде диплом, жоғары диплом, күшті диплом, кәсіптік білім, орта білімнен кейінгі білім, бакалавр, магистр немесе заңгерлік басқару және заңгер-консультанттарды оқыту академиялық пәніндегі дипломдық бағдарламалар, немесе заңгер-консультанттың кәсіби біліктілігін арттыру сертификаты берілуі мүмкін. Басқалары криминология және құқық социологиясы, саясаттану, мемлекеттік басқару, құқық тану, социология, әдебиет және шығармашылық жазу, тарих, философия, әлеуметтік ғылымдар, гуманитарлық ғылымдар және либералды өнер салаларындағы бакалавр, академиялық мамандықтар, магистр немесе дипломдық бағдарламалар арқылы кіре алады, сондай-ақ кез келген оқу саласындағы немесе академиялық пән бойынша жоғары білімнің болуы да мүмкін. Көптеген заңгер-консультанттар мамандыққа кірмес бұрын барлық оқуларын аяқтаған немесе іргелес салада жоғары білім алған, ал кейбіреулері, әсіресе бейбі бумерлер және кейбір егде жастағы Gen X өкілдері, көптеген мыңжылдықтардан, Gen Z және жас Gen X өкілдерінен айырмашылығы, тек жоғары мектеп дипломымен және жоғары білімі болмастан жұмысқа орналасқан. Бұл сол кезде кең таралған құбылыс болды, ал кейбіреулері кейінірек заң фирмаларында, заң департаменттерінде немесе мемлекеттік органдарда әкімшілік көмекші немесе хатшылық лауазымдарынан өсіп, білімдерін аяқтады. Көптеген заңгер-консультанттар өз фирмаларының, жұмыс берушінің, үкіметтік реттеуші органның, қауымдастықтың талаптарын орындау үшін немесе кәсіби сертификат немесе практика құқығына лицензия алу және сақтау үшін Ұздіксіз құқықтық білім беру (CLE), Ұздіксіз білім беру бөлімі (CEU) немесе Ұздіксіз кәсіби даму (CPD) курстарын орындайды.

Пайдалану үрдісі

Америка Құрама Штаттарында аккредиттелген біліктіліктер мен адвокаттық лицензия қажеттілігі лицензияланған адвокаттардың санын шектейді. Кейбір жұмыстар үшін адвокаттық лицензия қажет емес, бірақ белгілі бір деңгейде заң білімі пайдалы. Көрсетілетін қызметтердің құнын төмендету үшін компаниялар мұндай жұмыстарды орындау үшін заң кеңесшілерін жұмысқа алуы мүмкін. Заң кеңесшісінің жұмыс уақыты әдетте адвокат еңбекақысының бір бөлігіне ғана есептеледі, сондықтан материалдық және процедуралық сипаттағы, заң хатшыларына тым қиын (жұмыс уақыты есептелмейтін), бірақ адвокаттар енді есептеуге мүмкіндік таппайтын жұмыстар заң кеңесшілеріне жүктеледі. Бұл өз кезегінде адвокаттарға істің маңызды заңдық мәселелеріне толық назар аударуға мүмкіндік береді, осылайша тиімділігін арттырады, ал заң кеңесшілері «іс жүргізушілерге» айналады. Заң кеңесшілеріне деген сұраныс өте жылдам өсіп келеді, нәтижесінде осы білім берумен айналысатын мектептер мен колледждер кеңінен ашылуда. Тәжірибе көрсеткендей, қазіргі таңдағы заң кеңесшілерін даярлау курстарына 50 мыңнан астам студент қатысуда. Американдық Заң кеңесшілері қауымдастығының (AAPE) 450-ден астам мүшесі бар, олардың 260-ы ABA бекіткен. Әртүрлі институттар заң кеңесшілерінің білім деңгейін арттыру және олардың маңыздылығын көрсету мақсатында семинарлар мен шаралар өткізеді. Ел экономикалық дағдарысқа тап болса да, заң кеңесшілерінің саны артып келеді. Заң фирмалары мен заң департаменттері шығындарды қысқартты және заң қызметтеріне қолжетімділікті арттыру үшін заң кеңесшілерін жалдауда. Ұлыбритания осы бағытта бір қадам алға жылжыды. Қоғамның ең нашар қаттары үшін адвокаттар атқаратын көптеген заңдық жұмыстар мемлекеттік көмекпен қамтамасыз етіледі немесе мемлекеттен төленеді. Заңмен айналысатын адамдардың саны артып, жалпы шығындар өскендіктен, үкімет мұндай заңдық көмекті қысқартты. Нәтижесінде көптеген адвокаттар үшін бұл жұмыс экономикалық тұрғыдан тиімсіз болып, олар оны тоқтатуға мәжбүр болды. Заң кеңесшілерінің фирмалары бұл орынды толтыруға кірісіп келеді. Заң кеңесшілерін кеңінен пайдалану заң қызметтерінің құнының өсуін тежеді және белгілі бір деңгейде (контингенттік төлемдер мен сақтандырумен бірге) заң қызметтерін қарапайым халыққа қолжетімді етуге көмектеседі. Алайда, бір сарапшы «біздің мамандық заң кеңесшілерін тек экономикалық құрал ретінде пайдаланса, қателік жібереміз» деп ескертті.

Заңгер-консультанттар

Медициналық көмек саласында жұмыс істейтін кейбір адвокаттар денсаулық сақтау және медициналық ұғымдар мен терминологияны шектеулі меңгерген болуы мүмкін. Сондықтан, заңгерлік медициналық консультанттар – кәсіби дәрігерлер, дәрігерлердің көмекшілері, фельдшерлер, медбикелер және тыныс алу терапевті – жоғарыда сипатталғандай заңгерлік көмекшілер ретінде толыққанды оқытылып, осы істер бойынша көшенеу артында көмек көрсетеді, және кейде сарапшы куәгерлер ретінде тартылады.

Австралия

Австралияда параюристерді пайдаланудың ерекше тәртібі бар. Бір параюрис маманының пікірінше:
> Заңгерлік мамандықтың монополиясы Австралияда сотта сөйлеу құқығымен және сыйақы алу мақсатында белгілі бір құжаттарды дайындаумен ғана шектеледі, бұл параюристерді қоса алғанда, басқа да қызметкерлерге заңдық тапсырмаларды орындауға кең мүмкіндік береді.
Jill Irene Cowley Кейбір провинциялар (мысалы, Британдық Колумбия) заңгерлерге белгілі бір параюристерді клиенттерге қосымша қызметтер көрсетуге уәкілдік беруге рұқсат береді. Алайда, заңгерлер тағайындалған параюристердің барлық іс-әрекеттері мен іс-әрекетсіздігі үшін толық жауапкершілікті сақтайды.

Онтарио

Онтариода заңгер-паралигтерге Онтарио заңгерлер қоғамы лицензия береді. Онтарио Вашингтон штатымен бірге батыс жарты шарда паралиггтер лицензияланған және кәсібі сот қызметкерлері ретінде реттелетін жалғыз юрисдикция болып табылады. Лицензияланған заңгер-паралигтер белгілі бір практикалық шеңберде жұмыс істейді, клиенттерді провинциялық құқық бұзушылықтар (көлік билеттері және т.б.), иммиграция, үй иелері мен жалға алушылар арасындағы даулар, еңбек құқығы, шағын талаптар соты (35 000 долларға дейін) және белгілі бір қылмыстық істер бойынша өкілдік етеді. Оларға қазіргі уақытта отбасылық сотта немесе өсиет және мұрагерлік істерде клиенттерді өкілдік етуге рұқсат жоқ. Лицензияланған заңгер-паралигтер лауазымы бойынша ант қабылдау комиссарлары болып табылады. Онтарио провинциясында заңгер-паралигтер құқықтық жүйеде реттелетін орган болып табылады. Паралигтер лицензия алғаннан кейін комиссар болады және тағайындалған жағдайда заңгер емес нотариустар, Корольдік прокурор, қалалық прокурор немесе бейбіт судья бола алады. Онтарио соңғы уақытта тәуелсіз паралигтерге лицензия беруді көздейтін Солтүстік Америкадағы алғашқы юрисдикция атанды. Бұл міндет 1797 жылы құрылған Онтарио заңгерлер қоғамына жүктеледі, ол қазірдің өзінде Онтарионың 40 000-ға жуық заңгерін реттейді. Заңгер-паралиг болуға ниеттенгендер аккредиттелген білім беру бағдарламасын аяқтауы және лицензиялық емтиханды тапсыруы керек. Қоғам сондай-ақ кәсіби этика ережелеріне сәйкес келмейтін паралигтерді тәртіпке келтіруге жауапты болады, бұл Паралигтердің этика кодексі деп белгіленеді. Онтариода 2017 жылдың желтоқсанынан бастап лицензияланған заңгер-паралигтер сот қызметкерлері ретінде мойындалды және бекітілді. Заңгерлер қоғамы 2008 жылдың сәуірінде барлық қажетті лицензиялық талаптарды (сақтандыруды қоса) орындаған «көне өтініш берушілерге» алғашқы паралигтер лицензияларын беруді бастады. Заңгерлік қызметтер көрсететін паралигтер кәсіби жауапкершілік сақтандыруын міндетті түрде жасауы керек. Лицензия иелері заңгерлік қызметтерді көрсетуді бастамас бұрын және жыл сайын осы талапқа сәйкес екенін жазбаша түрде растауы керек.

Жапония

Жапонияда сот хатшысы (司法書士) институты бар, ол заңгер көмекшілеріне ұқсас қызмет атқарады. Скривенерлер хатшы деңгейінен жоғары, бірақ адвокат деңгейінен төмен заңдық жұмыстарды орындайды және адвокат кеңсесіне жұмысқа орналасады немесе дербес жұмыс істей алады. Скривенерлер клиенттерді кейбір қарапайым мәселелерде өкілдік ете алады, бірақ сот процесінің күрделі кезеңдерінде емес. Жапониядағы адвокаттар сияқты, скривенерлер де мемлекеттік реттеуге бағынады және емтихан тапсыруы тиіс.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада заңгерлердің көмекшілері немесе паралегалдар заң және сот әділеті саласында кең білімге ие болуы керек. Олардың міндеттеріне мыналар кіруі мүмкін: жұмыс берушілерінің клиенттерімен байланыс орнату, құқықтық мәселелерді шешуге көмектесу, құқықтық зерттеулер жүргізу, сотқа дайындалатын материалдарды жасау және халықпен байланыс орнату. Бұл бағдарлама паралегал мамандығының барлық аспектілерін толыққанды қарастыруға, сондай-ақ жеке және басқалардың құқықтарын түсінуге арналған. Паралегал қылмыстық құқық пен қылмыстық процеске қатысты дағдылар мен құзыреттерді, азаматтық сот ісін, өсиеттер мен мұра құқығын, дауларды шешуді, заң кеңесін беруді, мүлік құқығын және жылжымайтын мүлікті рәсімдеуді, сондай-ақ заң кеңсесінің жұмысын ұйымдастыруды және қарызды өндіріп алу/кеңес беруді қамтиды. Оңтүстік Африкадағы паралегалдарды көбінесе «Заң көмегі» ұйымы, ірі корпорациялар, патенттік кеңселер, заң фирмалары, жылжымайтын мүлік агенттері, мемлекеттік органдар және т.б. жұмысқа алады, олар корпоративтік секторға құқықтық қолдау көрсету үшін қажет. Құқықтық қолдау заңдық зерттеулер, тергеулер, заң кеңесі немесе заңдық көмек арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Сәйкес сертификаттарды алуға болады: Tshwane University of Technology National Diploma in Legal Assistance/Paralegal, University of Johannesburg Diploma in Paralegal, UNISA National Diploma in Law, South African School of Paralegals, Intec College Diploma in Paralegal, South African Law School Qualification in Paralegal, Damelin College Paralegal, Boston City Campus Paralegal сертификаты. Жалақы тәжірибеге байланысты жылына 60 000-ден 450 000 рандқа дейін ауыспайды. Оңтүстік Африкадағы жаңадан ашылған заң фирмалары заң саласында 3 жылдық білімі бар білікті паралегалдарды заң көмегі көрсету үшін жұмысқа алуға бейім. Оңтүстік Африка Заңгерлер қоғамы мен Әділет министрлігі Канада және АҚШ сияқты Оңтүстік Африкадағы паралегалдардың қызметін реттеу үшін ережелер енгізуді жоспарлап отыр, бірақ көптеген тәжірибелі адвокаттар мен сот өкілдері осы қадамға қарсылық көрсеткен, алайда жаңа заң әзірге қарастырылып жатыр.

Англия мен Уэльс

Ұлыбританиядағы заңгер-меценаттардың бастапқы тұжырымдамасы 1980-ші жылдардың ортасында Заңгер-меценаттар қауымдастығымен басталды (қазіргі Лицензияланған заңгер-меценаттардың ұлттық қауымдастығы). Алайда, Ұлыбританиядағы заңгерлердің көмекшілері үшін біліктілік стандарттарын белгілейтін, заңгерлік біліктіліктерді беруге құқығы бар және заңгерлердің көмекшілерін қолдап, өкілдік ететін және насихаттайтын ең көне кәсіби ұйым – Заңгерлердің көмекшілері институты. Қауымдастық пен Институттың заңгер-меценаттарды тану және тіркеуде ұқсас рөлдері бар, бірақ олар тәжірибелік қағидалардың бәрінде келіспейді. Дегенмен, жақында ғана заңгерлердің көмекшілері білікті заңгерлердің жай ғана көмекшілері емес, дербес маман ретінде қарастырыла бастады. Олар қазір жаңадан пайда болған және барған сайын ерекшеленіп келе жатқан заңгерлер тобы. Метрикалық мәліметтердің жетіспеуіне байланысты Ұлыбританияда қанша заңгердің көмекшісі бар екені нақты белгісіз. Ұлттық статистика басқармасы мен Кәсіптік стандарттық жіктелімнің тіркелімі қазіргі уақытта 76 000 орта білікті "заңгерлік қауымдасқан мамандар" бар деп есептейді. 2014 жылы Қоғамдық саясат зерттеу институтының (IPPR) жариялаған зерттеуінде бұл көрсеткіш алдағы онжылдықта 17%-ға өседі деп болжанып отыр. Сонымен қатар, қазір заңгерлерге көмекші қызметтер көрсететін 4000-ға жуық мемлекеттік тіркелген/регуляцияланған фирма бар. Бұрын олар тек заңгерлерге ғана қызмет көрсеткен. Өйткені Ұлыбританияда заңгерлік жұмыстың көп бөлігі дерегуляцияланған, сондықтан кез келген адам өз заңгерлік көмекші фирмасын ашуға құқылы. "Заңгер-меценат" термині "солиситор" термині сияқты қорғалмағандықтан, кез келген адам өзін біліктілігі немесе тіркелуі жоқ заңгердің көмекшісі деп атай алады. Кәсіби ұйымдар бұл жағдайды өзгертуге және "заңгер-меценат" терминін қорғалған атаққа айналдыруға үгіт-насихат жүргізіп жатыр. Адвокаттарға белгілі бір қызмет түрлерін қалдырады. Жалпы алғанда, оларға мыналар жатады:
Жерді беру немесе кепілге салуға қатысты құжаттарды дайындау және тапсыру. Бұл ереже жойылды және қазір лицензияланған делдалдармен келісімшарт бойынша жүзеге асырылады.
Мұрагерлік құқығымен айналысу. Сотқа жүгіну (шағын талаптарды қарастыратын соттан басқа). Заңгерлердің көмекшілерінің сотта сот жүргізу/сотқа жүгіну құқығы өте шектеулі. Бірақ іс жүзінде олардың көпшілігі барлық деңгейдегі соттарда, әсіресе трибуналдарда көмекші ретінде қатысады. Аккредиттелген жағдайда заңгерлердің көмекшілері полиция бөлімшесінің өкілдері ретінде де әрекет етеді, полиция күзетінде ұсталған клиенттерге жалпы кеңес береді.

Шотландия

Шотландияның Біріккен Корольдіктің қалған бөлігінен өзгеше заңдық юрисдикциясы бар. "Паралегаль" термині 1980-ші жылдардан бастап қолданысқа түсті. Заңдық жұмыс істейтін, бірақ адвокаттық білімі жоқ адамдар әрқашан болған, бірақ олар "заңдық көмекші" сияқты басқа лауазымдарды иеленген. 1990-шы жылдардың басында "паралегаль" термині кеңірек таралды. 1993 жылы Шотландиялық паралегальдер қауымдастығы құрылды. Бұл қауымдастық Шотландиядағы паралегальдердің мүдделерін қорғау мақсатымен құрылған ерікті ұйым. 1991 жылдан бастап Шотландияның колледждері Шотландиялық біліктілік органы арқылы, атап айтқанда Жоғары ұлттық диплом және Заң қызметі бойынша сертификаттарды ұсына бастады. Бұл білімді Орталық коммерциялық колледж, Стивенсон колледжі және Данди колледжі берді. Шотландиялық паралегальдер қауымдастығының, әсіресе оның президенті Кристин Ламбидің күш-жігерінің нәтижесінде, 2010 жылы Шотландияның заңгерлер қауымдастығы, адвокаттардың кәсіби ұйымы, Шотландия заңгерлер қауымдастығының тізіміндегі паралегальдер схемасын енгізді. Бұл жоғары сапалы паралегальдерге кәсіби мәртебе беретін ерікті схема болды. Шамамен 400 паралегаль, көбінесе заң фирмаларында тәжірибе жинаған адамдар, осы схемаға қосылды. 2010 жылдан бастап Шотландиялық біліктілік органы және Стирлинг университеті тіркелген паралегаль мамандығына үміткерлерге біліктілік беруді бастады. Паралегальдер нақты заң салаларында біліктілік алады, мысалы, жылжымайтын мүліктің сату-сатып алуы; және өсиеттер мен мұрагерлік істері. 2017 жылы схеманың атауы Шотландия заңгерлер қауымдастығы аккредиттеген паралегальдер схемасы деп өзгертілді.

Жалақы

Ұлыбританияда заң фирмаларындағы заңгер-меценаттардың жалақысы кейбір ауылдық немесе қала маңындағы аймақтарда шамамен 15 000 фунт стерлингтен басталып, ірі қалалық фирмалар мен кейбір акционерлік қоғамдардағы (PLC) ең тәжірибелілері үшін 60 000 – 80 000 фунт стерлингке дейін жете алады. Заңгер-меценат адвокаттарға фрилансер ретінде қызмет көрсетуге болады, мысалы, сотта кеңесшіге көмектесу, сотта жазбалар жасау және округтік судьялардың кеңсесінде өтініштер ұсыну сияқты жұмыстарды орындайды. Олар күн сайын немесе сағаттық төлеммен 60 – 260 фунт стерлингке дейін таба алады.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында параюристтер заңгерлерге заң қызметтерін ұсынған кезде заңгерлердің көмекшілері ретінде пайда болды. Жергілікті заңгерлік қауымдастықтар/сот жүйесі параюристтерді тану/аккредиттеуге қатысатын юрисдикцияларда параюрист мамандығы негізінен заңгердің тікелей қадағалауында жұмыс істейтін адамдарға қатысты. Параюристтердің мамандығы штаттар арасында кеңінен өзгереді, себебі кейбір штаттар параюристтердің лицензия алуын талап етеді. Дегенмен, басқа юрисдикцияларда, мысалы, Ұлыбританияда, жергілікті заңгерлік қауымдастықтардың/сот қадағалауының жоқтығы параюристтің анықтамасына заңгер емес, заңдық жұмыс жасайтын кез келген адамды қамтиды, олар оны кімге жасағанына қарамастан. Көптеген юрисдикциялар параюристтерді белгілі бір дәрежеде мойындайтын болса да, олардың анықтамасы, қызметтік рөлі, мәртебесі, еңбек шарттары, оқыту, реттеу және басқа да мәселелерде халықаралық келісім жоқ, сондықтан әр юрисдикция жеке қарастырылуы керек. Америка Құрама Штаттарында мемлекеттік орган берген параюрист лицензиясы деген нәрсе жоқ; керісінше, параюристтер жеке ұйымдарда "тіркелген", "сертификатталған" немесе куәлік алған болуы мүмкін. Ерікті реттеу стандарттарына сәйкес келетін параюристтерге кәсіби сертификаттауды ұсынатын екі ірі ұлттық ұйым бар: 1976 жылы құрылған Заңгерлердің Ұлттық Қауымдастығы (NALA) және 1996 жылы құрылған Параюристтердің Ұлттық Федерациясы (NFPA). NALA және NFPA кәсіби сертификаттау емтихандарын ұсынады, оларды ресми аккредиттелген колледж немесе университет ұсынатын параюрист куәлігімен шатастыруға болмайды. NALA өзінің Сертификатталған Заңгер Көмекшісі немесе Сертификатталған Параюрист емтиханын ұсынады, ол келесі тақырыптарды қамтитын екі күндік кешенді емтихан: Коммуникация, этика, құқықтық зерттеулер, шешім қабылдау және талдау қабілеті, американдық құқықтық жүйе және өтініш берушілер таңдаған тоғыз құқықтық саланың тізімінен таңдалған төрт бөлім. Бұл бөлімдердегі тесттер келесі практикалық салалар бойынша жалпы білімді қамтиды: Әкімшілік құқық, банкроттық, бизнес-ұйымдар, азаматтық сот ісі, келісімшарттар, қылмыстық құқық және іс жүргізу, мүліктік құқық, жоспарлау және мұрагерлік, отбасылық құқық және жылжымайтын мүлік. Емтиханды сәтті тапсырғаннан кейін NALA параюристке "CLA" (Сертификатталған Заңгер Көмекшісі) немесе "CP" (Сертификатталған Параюрист) атағын береді. "CLA" және "CP" атаулары NALA-ға тиесілі эксклюзивті тауарлық белгілер болып табылады. Қосымша білім алған және параюрист куәлігін алған параюристтер, емтиханды тапсырып, "Сертификатталған" атағын алған болмаса, "Куәлік алған" деп аталады. Сонымен қатар, "Сертификатталған Параюрист" атауын алған параюристтер "Advanced Certified Paralegal" атауын алуға мүмкіндік алады. NALA емтихандарын тапсырушылардың 45-50 пайызы сәтті өтеді. NFPA өзінің аккредиттелмеген Параюристтік Біліктілік Емтиханын ұсынады, бұл әртүрлі құқықтық тақырыптар бойынша төрт сағаттық емтихан; бұл емтиханды тапсырғандар өздерін PACE Тіркелген Параюристтер деп атай алады және "RP" белгісін көрсетеді. NFPA-ның негізгі мақсаты – параюрист мамандығын дамыту және мамандықтың этикалық кодексіне адал болу. Кейбір штаттар параюристтерді лицензиялауды қарастырды. Параюристтерді лицензиялау немесе сертификаттау бүгінгі таңда параюристтер үшін ең маңызды мәселелердің бірі болып табылады.

Адвокаттардан айырмашылығы

Адвокаттар мен заңгерлердің арасындағы ең басты айырмашылықтар мынада: адвокаттар заң кеңесі береді, гонорарды өздері белгілей алады, сотта ресми өкіл ретінде қатысады және өкілдік құқығымен сотқа берілетін құжаттарға (және басқа да сот құжаттарына) қол қояды. Заңгердің көмекшісі мұндай әрекеттердің кез келгенін жасауға тырысса, АҚШ-тың көптеген штаттарында заңды қызметті рұқсатсыз жүзеге асыру туралы заңдарды бұзады. Заңгерлердің көмекшілері заңдық мәтіндерді дайындау, зерттеу жұмыстарын жүргізу және олар жұмыс істейтін адвокаттар үшін қажетті басқа да құжаттарды рәсімдеу сияқты міндеттерді орындауға жауапты.

Рұқсат етілмеген іс-әрекет үшін қолданылатын жазалар

Заңгерлердің көмекшілері тәуелсіздік танытудан және тіпті заң кеңесін алушыларға қарапайым заң кеңесі беруден де шектеледі. Стэнфорд университетінің құқық профессоры Дебора Роуд өзінің "Әділетке қол жеткізу" кітабында былай дейді: "Сауалнамаға қатысқан адвокаттардың төрттен үш бөлігі заң білімі жоқ тәжірибешілерді қудалауды қолдады, ал мамандық тәуелсіз заңгерлердің көмекшілеріне стандартты қызметтер ұсынуға лицензия беру ұсыныстарын бірнеше рет тоқтатып отырды. Көптеген жергілікті, штаттық және ұлттық адвокаттар қауымдастықтары соңғы кезде анықтаманы кеңейту, жазаларды ауырту және рұқсатсыз қызметке тыйым салуды күшейту үшін бастамалар көтерді". Кейбір аймақтарда құқықтық құжаттарға көмектесетін адамдар өздерін заңгерлердің көмекшілері деп жарнамалайды. Флорида штаты сияқты көптеген штаттар өздерін заңгерлердің көмекшілері деп атайтындар лицензияланған адвокаттың бақылауында жұмыс істеуін талап ететін заңдар немесе адвокаттар ережелерін қабылдады. Бұл ереже "тәуелсіз заңгерлердің көмекшілері" ретінде жұмыс істейтін адамдарға "заңгерлердің көмекшісі" деген атауды пайдалануға тыйым салады.

Жалақы

2021 жылдың мамыр айына қарай, АҚШ-та заңгер-меценаттың орташа жылдық жалақысы 56 230 АҚШ долларына тең болды. АҚШ федералдық үкіметінде жұмыс істейтін заңгер-меценаттардың орташа жылдық табысы шамамен 73 580 долларды құраса, штат және жергілікті үкіметтердегі заңгер-меценаттар 54 000-ден 57 000 долларға дейін табады.

Тарих

Америка Құрама Штаттарында параюристтерге жуық 50 жылдан бері жүгініп келеді.

Заңгер-меценаттардың күні

Бірнеше штаттық үкіметтер "Паралегал күнін" белгіледі, бірақ бұл күн әр штат бойынша әртүрлі. Атап айтқанда, Нью-Йорк губернаторы Дэвид Паттерсон, Мичиган губернаторы Дженнифер М. Гранхолм, Оңтүстік Каролина, Айдахо губернаторы Джеймс Э. Риш және Техас заң шығарушы органы өз штаттарында Паралегал күнін белгіледі. Калифорния, Коннектикут, Огайо, Пенсильвания штаты мен Юта да Паралегал күнін тойлайды.

Заңгер-параликтер қызметі немесе құжаттарды дайындаушылар

Тұрғындардың тұрғылықты жеріне байланысты алуға болатын әртүрлі қызметтер бар. Бұл компаниялар өз атауларын өзгерту талап етілгенге дейін «Параюристік қызметтер» деп аталды. Қазір бұл компаниялар көбінесе халыққа сот құжаттарын дайындаушылар немесе сот формаларын ұсынушылар ретінде белгілі. Флорида штатында ажырасу, банкроттық, әкелікті анықтау, қорғаншылық, алименттің мөлшерін өзгерту, есімді өзгерту, өсиеттер, сенімхаттар, меншік құқығын беру туралы шарттар және т.б. сияқты түрлі мәселелер бойынша сот құжаттарын дайындайтын көптеген компаниялар бар. Егер сіздің жағдайыңызды заңгердің қызметінің жоғары құнына байланысты түзету мүмкіндігіңіз болмаса, сот құжаттарын дайындаушы мыңдаған доллар үнемдеуге көмектеседі. Дегенмен, мұндай құжат дайындаушылар көбінесе негізгі құжаттарды дайындау шегінен шығып, «заңды практикалауға рұқсатсыз араласу» деп есептелетін іс-әрекеттерге қатысы бар болғандықтан, түрлі штаттық адвокаттар алқаларының қатаң бақылауына түседі. Бұл құжаттарды дайындау, заңдық мәселеде өзін-өзі қорғауды қалайтын және қажетті құжаттарды жасау үшін біреуге ақы төлеуге дайын адамдар үшін шығынды үнемдеуге мүмкіндік береді. Алайда, егер сот ісінде проблемалар туындаса, параюристтік қызметті жалдаған адам параюристтік қызметтің жауапкершілігі жоқ екенін және мұндай мекемелерді заңгерлік қателік үшін сотқа шақыруға болмайтынын түсінуі керек. Ең бастысы, мұндай қызметті пайдаланатын адам барлық заңдық мәселелерде өзін-өзі қорғайды және тек құжат дайындаушыны жалдайды деген философия сақталады.

Танымал мәдениетте

2000 жылғы «Эрин Брокович» фильмі – американдық заңгер-консультанты Эрин Броковичтің нағыз өмірдегі оқиғасының көркемделіп көрсетілген нұсқасы. Ол Калифорния штатының Хинкли қаласындағы жер асты суларының ластануына қатысты «Pacific Gas and Electric Company» компаниясына қарсы апелляциялық сотта жеңіске жеткен. 2008 жылғы Шиа ЛаБеф және Мишель Монаган жұлдыздығымен түсірілген «Бұрқұс көзі» фильмінде Монаган жалғыз ана рөлін ойнайды, ол заңгер-консультант болып жұмыс істейді. Патрисия Аркет ойнаған «Medium» сериалының басты кейіпкері Эллисон Дюбуа, Аризона штатының Финикс округінің прокуроры кеңсесінде кеңес беру жұмысымен қатар заңгер-консультант болуға дайындықтан өтеді. «Diamond Girl» (1998) телефильмінде басты кейіпкер – қарапайым заңгер-консультант, ол өзінің адвокат-басшысына ғашық және заң фирмасының табысына себепкер. Джон Гришем өзінің романдарына көптеген заңгер-консультанттарды енгізеді; мысалы, Руди Бейлор («Жамбыр жасайтын адам» романының басты кейіпкері) қысқа уақытқа заңгер-консультант болып жұмыс істейді, ал оның әріптесі Дек Шиффлет кейіннен Рудидің заңгер-консультанты болады, ол өз фирмасын ашқанда (өзін «заңгер-консультанты» деп атаса да). «Харви Бёрдман: Адвокат» сериалында Харви Бёрдманның бүркіті Аңсатушы – заңгер-консультант рөлінде көрінеді, ол әдетте файлдарды басқарады, құжаттарды дайындап, адвокаттарға ұсынады және клиенттерге хаттар жазады. «Suits» сериалында Меган Маркл ойнаған Рейчел есімді жас заңгер-консультант жас және амбициялы адвокатқа түрлі зерттеулер және басқа да мәселелерде көмектеседі. «Crazy Ex-Girlfriend» сериалында Ребекканың Батыс Ковинадағы алғашқы досы – оның жаңа фирмасының заңгер-консультанты Паула Проктор. Кейін Паула қайта оқуға түсіп, өз бетінше адвокат болады.