Алистер Маклин: Шотландиялық жазушы және шытырман оқиғалар авторы

Кіріспе

Шотланд жазушысы (1922–1987)

Алистер Стюарт Маклин (Аласдейр Макгилл Эйн; 21 сәуір 1922 – 2 ақпан 1987) – шотландтық романшы, оқырмандарға қызығушылық тудыратын триллерлер мен шытырман оқиғалар жазған. Оның көптеген романдары фильмге түсірілген, ең танымалдары – «Наваронның қарулары» (1957) және «Мұз станциясы Зебра» (1963). 1960 жылдардың соңында, кинопродюсер Эллиот Кастнердің ынталандыруымен, Маклин роман жазумен қатар, түпнұсқа сценарийлер жаза бастады. Ең табыстысы – 1968 жылы шыққан «Бүркіттер тіршілік ететін жер» фильмі болды, ол сонымен қатар бестселлер романға да айналды. Маклин Иан Стюарт псевдонімімен екі роман жариялады. Оның кітаптарының 150 миллионнан астам данада сатылғаны есептеледі, бұл оны барлық уақыттағы ең көп таралған көркем әдебиет авторларының біріне айналдырды. Бір некрологта айтылғандай, «Ол теңізге деген махаббатын, жақсы британдықтарды жаман немістерге қарсы бейнелеу шеберлігін және жоғары драмалық көріністерге құштарлығын ешқашан жоғалтпаған. Сынаушылар оның кейіпкерлерінің жасандылығына және әйелдер бейнесінің сұйық екеніне наразылық білдірді, бірақ оқырмандар оның қызу ерлік әрекеттері, соғыс кезіндегі коммандос сагалары және грек аралдары мен Аляска мұнай кендерін қамтитын экзотикалық ортасын ұнатып қабылдады». Балалық шағы мен жастық шағының көп бөлігін Инвернестен оңтүстікке қарай 16 шақырым жерде орналасқан Дэвиотта өткізді. Мектепке барар алдында тек шотланд гаэлі тілінде сөйлеген. 1941 жылы, 19 жасында, ол Екінші дүниежүзілік соғысқа шақырылып, Корольдік теңіз күштерінде қарапайым теңізші, білікті теңізші және жетекші торпеда операторы болып қызмет етті. Алғашқыда Англия мен Шотландия жағалауларында күзеттік міндетін атқаратын, әуе шабуылына қарсы қарумен жабдықталған «ПС Борнмут Квин» экскурсиялық кемесіне тағайындалды. 1943 жылдан бастап ол «Дидо» класындағы жеңіл крейсерде қызмет етті. Сол жерде ол 1943 жылы Атлантикадағы операцияларда, екі Арктикалық конвойде және неміс линкоры «Тирпицке» қарсы, сондай-ақ Норвегия жағалауындағы басқа да нысаналарды эскорттаған ұшақ тасымалдаушы топтарында қатысты. «Роялист» конвойында ПК 17 операциясына қатысты. Жапондықтар капитуляциялағаннан кейін «Роялист» Сингапурдағы Чанги түрмесінен босатылған әскери тұтқындарды эвакуациялауға көмектесті. Маклин 1946 жылы Корольдік теңіз күштерінен демобилизацияланды. Содан кейін ол Глазго университетінде ағылшын тілін оқып, поштада және көше тазалаушысы болып жұмыс істеді. Университетте оқыған кезінде анасымен бірге Глазгодағы Сент-Джордж Кростағы 26 Каррингтон-стритте тұрды. 1950 жылы ол MA (Hons) дәрежесін алып, қысқа мерзімге ауруханада санитар болып жұмыс істеді, содан кейін Ратгерглендегі Галлоуфлат мектебінде (қазіргі Стонелоу орта мектебі) мұғалім болып жұмыс істеді.

Alistair Stuart MacLean (Alasdair MacGill Eain; 21 April 1922 – 2 February 1987) was a Scottish novelist who wrote popular thrillers and adventure stories. Many of his novels have been adapted to film, most notably The Guns of Navarone (1957) and Ice Station Zebra (1963). In the late 1960s, encouraged by film producer Elliott Kastner, MacLean began to write original screenplays, concurrently with an accompanying novel. The most successful was the first of these, the 1968 film Where Eagles Dare, which was also a bestselling novel. MacLean also published two novels under the pseudonym Ian Stuart. His books are estimated to have sold over 150 million copies, making him one of the best selling fiction authors of all time. According to one obituary, "he never lost his love for the sea, his talent for portraying good Brits against bad Germans, or his penchant for high melodrama. Critics deplored his cardboard characters and vapid females, but readers loved his combination of hot macho action, wartime commando sagas, and exotic settings that included Greek Islands and Alaskan oil fields." but spent much of his childhood and youth in Daviot, 10 mile (16 km) south of Inverness. He spoke only Scottish Gaelic before attending school. In 1941, at the age of 19, he was called up to fight in the Second World War with the Royal Navy, serving with the ranks of ordinary seaman, able seaman, and leading torpedo operator. He was first assigned to PS Bournemouth Queen, a converted excursion ship fitted for antiaircraft guns, on duty off the coasts of England and Scotland. Beginning in 1943, he served on , a Dido class light cruiser. There, he saw action in 1943 in the Atlantic theatre, on two Arctic convoys and escorting aircraft carrier groups in operations against German battleship Tirpitz, and other targets off the Norwegian coast. He took part in Convoy PQ 17 on Royalist. After the Japanese surrender, Royalist helped evacuate liberated POWs from Changi Prison in Singapore. MacLean was discharged from the Royal Navy in 1946. He then studied English at the University of Glasgow, working at the post office and as a street sweeper. He lived with his mother at 26 Carrington Street, at St Georges Cross, Glasgow while attending the university. He graduated with an MA (Hons.) in 1950, briefly worked as a hospital porter, and then worked as a schoolteacher at Gallowflat School (now Stonelaw High School) in Rutherglen.

Наваронның қарулары

Оның келесі романы – «Наваронның қарулары» (1957) – Милосқа негізделген Наваронның ойдан шығарылған аралына жасалған шабуыл туралы. Кітап өте табысты болды, алғашқы алты айда 400 мыңнан астам данасы сатылды. Маклин алғашқы екі романынан түскен табысқа төленген салықтан наразы болғандықтан, Швейцариядағы Люцерн көліне көшіп кетті, онда ол аз салық төлейтін еді. Ол жылына бір роман жазуды жоспарлаған. «Бұл нарық көтере алатын шекті деңгей», – деді ол, оны жазуға үш ай уақыт кеткенін қосты. Маклин одан кейін Екінші дүниежүзілік соғыста Оңтүстік-Шығыс Азия теңіздеріндегі өзінің тәжірибесіне негізделген «Жава басының оңтүстігі» (1958) және 1956 жылғы венгр көтерілісі туралы триллер – «Соңғы шекара» (1959) романдарын жазды. «Жава басының оңтүстігі» фильмінің құқықтары сатылды, бірақ фильм түсірілмеді. Оның келесі романдары – «Соңғысыз түн» (1959) және «Қорқыныш – кілт» (1961) болды. «Соңғы шекара» 1961 жылы «Құпия жолдар» атты фильмге айналды, ол аса сәтті болмады, ал «Наваронның қарулары» фильмінің нұсқасы 1961 жылы үлкен сәттілікке ие болды.

Иан Стюарт

1960 жылдардың басында Маклин өзінің кітаптарының танымалдылығы оның атынан емес, мазмұнынан деп дәлелдеу үшін "Иан Стюарт" деген псевдониммен екі роман жариялады. Бұл "Қараңғы крестонос" (1961) және "Шайтан құрт" (1962) кітаптары болды. Ол сондай-ақ: "Мен көбінесе оқиғалы повестьтер жазамын, бірақ бұл құпия қызмет немесе жеке детектив туралы кітап. Оқырманды шатастырғым келмейді" деді. Иан Стюарт кітаптары жақсы сатылды, ал Маклин өзінің жазу стилін өзгертуге ұмтылмады. Ол өзінің атымен "Алтын кездесу" (1962) және "Мұз станциясы Зебра" (1963) сияқты романдарды жариялауды жалғастырды. "Мен романшы емеспін", - деді ол бірде. "Бұл тым мақтандықтау. Мен әңгімешімін, осыдан артығы емес. Мен кәсіби және шебермін. Міне, осыны өзім үшін айта аламын". Маклин үш жыл бойы қонақ үй бизнесіне белсенді айналысты. Бірақ ол сәттілікке жете алмады және 1976 жылға қарай үш қонақ үйін де сатып жіберді. Осы кезеңде "Шайтан құрт" романы бойынша фильм түсірілді.

Сценарий авторы

Маклин "When Eight Bells Toll" (1966) атты туындысына қайта оралды. Кино продюсері Эллиот Кастнер Маклинге қызығушылық танытып, түпнұсқа сценарий жазуға шақырды. Маклин ұсынысқа келісті, ал Кастнер жазушыға екі сценарий жіберді – біреуі Уильям Голдманның, екіншісі Роберт пен Джейн Говард Каррингтонның – форматпен танысу үшін. Кастнер екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты, біреуді құтқару миссиясын орындайтын ер адамдар тобының, сондай-ақ "уақыт санауы" мен әйел персонаждар бар оқиғаны қалағанын айтты. Маклин бастапқыда 10 000 доллар, ал кейін 100 000 доллар төленетіні шартымен жазуға келісті. Осы сценарий "Бүркіттер батырлыққа шақырады" деп аталды. 1966 жылдың шілдесінде Кастнер мен оның продюсерлік серіктесі Джерри Гершвин Маклиннен бес сценарий сатып алғанын хабарлады: "Бүркіттер батырлыққа шақырады", "Сегіз қоңырау соққанда" және тағы үш аты аталмаған сценарий. (Кастнер Маклиннің төрт фильмін түсірді.) Маклин сценарийден кейін "Бүркіттер батырлыққа шақырады" романын жазды, ол 1967 жылы фильм шығар алдында жарық көрді. Кітап бестселлер болды, ал 1968 жылы экранға шыққан фильм үлкен сәттілікке ие болды. "Маклин – туған талант иесі", – деді Кастнер. "Ол – шытырман оқиғалардың шебері. Оның барлық кітаптары кино түсіру үшін жасалғандай. Оларды оқығанда, экран көз алдында тұрады". Маклин "Наваронның қарулары" романына "Навароннан 10-шы күш" (1968) атты жалғасын жазды. 1967 жылы фильм түсірілетіні туралы хабарланды, бірақ ол он жылдан кейін ғана іске асты. Сол жылы "Ice Station Zebra" романы негізінде қымбат фильм шықты.

Өндіруші

1967 жылы Маклин Джеффри Рив пен Льюис Дженкинспен серіктестік құрды. Олар «Наварон қарулары» фильмінің жалғасын түсіруді жоспарлаған, бірақ түпнұсқа фильмнің продюсері Карл Форман «Навароннан кейін» деген атты фильмді тіркегенін білді. Бұл Форманмен қақтығысқа алып келді және «Наварон» фильмінің жалғасы кейінге шегерілді. Маклин есірткі туралы триллер жазды – «Шынжырдағы қуыршақ» (1969) және «Вакареске керуен» (1970). Бұл кітаптардың бәрі Кастнер үшін жазылған сценарийлер ретінде бастау алды. Маклин «Бұл – бұрынғы кітаптардан стильдік өзгеріс. Мен осылай жаза берсем, өзімді-өзім алдап аламын» деді. Иан Чапман: «Оған тең келген адам жоқ», – деді. «Бірақ ол киношы емес, әңгімеші». Сол жылы ол: «Харрольд Роббинс, Агата Кристи, Жорж Сименон және мен бармыз» деді. Ол былай қосты: «Мен әңгіме айтамын, басқа ештеңе де емес. Мұнда өнер де, құпия да жоқ. Бұл кез келген жұмыс сияқты. Егер құпия болса, ол – жылдамдық. Сондықтан менің кітаптарымда аз секс бар – ол оқиғаны тоқтатады». Ол сюжетті құруды ұнататынын, «бірақ қалғаны – қиындық» деді. Тағы бір продюсер Маклиннің сценарийі бойынша Ривз режиссерлік еткен «Шынжырдағы қуыршақ» (1971) фильмін түсірді. Екеуі де кассада үлкен табыс әкелмеді. Ол кітаптары бойынша үш фильм түсіруді жоспарлаған, бірақ соңғы үш Маклиннің кітаптарынан түсірілген фильмдердің кассадағы сәтсіздігі оларды тоқтатты. 1973 жылы Маклин Ямайкаға көшіп баруды ойлады. Ол Ирландияға көшуді де қарастырды, бірақ Швейцарияда қалуға шешім қабылдады. Джеффри Рив «Вакареске керуен» (1974) фильмін түсірді. 1973 жылға қарай Маклин 24 миллионнан астам романын сатқан. 1972 жылы ол: «Мен жазушы емеспін», – деді. «Мен бизнесменмін. Менің бизнесім – жазу». Ол «Брейкхарт Пасс» (1974), «Цирк» (1975), «Алтын қақпа» (1976), «Сейвич» (1977), «Қош бол, Калифорния» (1979) және «Атабаска» (1980) кітаптарын жазды. «Мен көп оқимын, сәл саяхаттаймын», – деді ол 1975 жылы. «Бірақ көбінесе білмейтінімді өзім ойлап табамын». 1976 жылы Лос-Анджелесте тұратын ол «Түнгі күзет» картинасы негізінде «Рембрандт кварталы» атты төрт томдық шығарма жазуды қалады. Бұл кітаптар ешқашан жарық көрмеді. 1977 жылы Маклин, сол кезде 5 миллион фунт стерлингке ие болған, Мэриден ажырасатыны жарияланды, ол автормен бірге өмір сүру мүмкін емес деді. 1978 жылы Маклин адамдардың оның романдарын неге сатып алатынын «түсіне алмайтынын» айтты. «Мен жақсы жазбаймын: менің ағылшын тілім өте жақсы емес деп ойлаймын. Шын мәнінде, мен ағылшын тілінен гөрі гаэль немесе испан тілінде жазуды қалаймын». Оның романдарынан фильмдер түсіріле берді, соның ішінде «Брейкхарт Пасс» (1975) (Кастнер бойынша), «Алтын кездесу» (1977), «Навароннан 10 күш» (1978) және «Аю аралы» (1979), бірақ олардың ешқайсысы үлкен табыс әкелмеді. 1976 жылы Маклиннің екінші әйелі Мэри продюсер Питер Снеллмен бірге «Aleelle Productions» компаниясын құрды, оның мақсаты Маклиннің романдары бойынша фильмдер түсіру болды, соның ішінде «Алтын қақпа», «Аю аралы», «Шаңды өлімге жол» және «Капитан Кук». Бұл компания 1977 жылы Маклин Мэриден ажырасқаннан кейін де осы фильмдерге құқықтарды сақтап қалды, бірақ құқықтар көп ұзамай Снеллге өтті. Маклин американдық теледидарға көшті, «Air Force One is Down» атты повесть жазды, оны американдық NBC телеарнасы қабылдамады (ол 2012 жылы түсірілді). Содан кейін ол желілерге алты жаңа идея ұсынды, олардың әрқайсысы 25-30 беттік синопсиспен, «Қорбандар мұнарасы» CBS арнасынан мақұлданғанға дейін коммерциялық тұрғыдан тиімді екенін анықтау үшін, және 1980 жылы американдық теледидарда көрсетілді.

In 1967, MacLean formed a partnership with Geoffrey Reeve and Lewis Jenkins to make films for MacLean to write and Reeves to direct. They planned to make a sequel to Guns of Navarone, only to discover that Carl Foreman, producer of the original film, had registered the title After Navarone. This led to a falling out with Foreman, and a delay in the Navarone sequel. Maclean wrote a thriller about narcotics, Puppet on a Chain (1969), and Caravan to Vaccarès (1970). These books all began as screenplays for Kastner. Maclean said Puppet was "a change of style from the earlier books. If I went on writing the same stuff, I'd be guying myself." "There is nobody to touch him," said Ian Chapman. "But he is a storyteller, not a film man." That year, he said, "there's Harold Robbins, Agatha Christie, Georges Simenon, and me." He added, "I'm a storyteller, that's all. There's no art in it, no mystique. It's a job like any other. The secret, if there is one, is speed. That's why there's so little sex in my books – it holds up the action." He said he enjoyed the plotting "but the rest is a pain." Another producer made Puppet on a Chain (1971), directed by Reeves, from a script by MacLean. Neither performed particularly strongly at the box office. She planned to produce three films based on his books, but the box office failure of the last three MacLean adaptations put these on hold. In 1973, MacLean was looking at moving to Jamaica. He also considered moving to Ireland, but decided to stay in Switzerland. Geoffrey Reeve directed a film of Caravan to Vaccarès (1974). By 1973, MacLean had sold over 24 million novels. "I am not a writer," he said in 1972. "I am a businessman. My business is writing." He wrote Breakheart Pass (1974), Circus (1975), The Golden Gate (1976), Seawitch (1977), Goodbye California (1979) and Athabasca (1980). "I read a lot, I travel some," he said in 1975. "But mostly what I don't know, I invent." In 1976, he was living in Los Angeles and said he wanted to write a four volume serious piece called "The Rembrandt Quarter" based on the painting The Night Watch. These books were never published. In 1977, it was announced MacLean, then worth £5 million, would divorce Mary, who said the author was impossible to live with. In 1978, MacLean said he "just can't understand" why people bought his novels. "It's not as if I write that well: I do feel my English isn't very good. In fact, I'd rather write in Gaelic or Spanish than English." Films were still being made out of his novels, including Breakheart Pass (1975) (from Kastner), Golden Rendezvous (1977), Force 10 from Navarone (1978), and Bear Island (1979), but none did very well. In 1976, MacLean's second wife Mary formed a company with producer Peter Snell, Aleelle Productions, which aimed to make movies based on MacLean novels, including Golden Gate, Bear Island, The Way to Dusty Death, and Captain Cook. This company still owned these film rights after MacLean divorced Mary in 1977, but the rights soon passed to Snell. MacLean decided to focus on American television, writing a novella titled Air Force One is Down, which was turned down by the American television network NBC (it would be produced in 2012). He then pitched six new ideas to networks, each with a 25– to 30 page synopsis to see which was commercially viable before The Hostage Tower was approved by CBS, and aired on American television in 1980.

Кейінгі мансап

Оның кейінгі шығармаларына "Өлім өзені" (1981) (1989 жылы экранизацияланды), "Партизандар" (1982), "Floodgate" (1983) және "Сан-Андреас" (1984) кіреді. Көбінесе бұл романдарды драма саласындағы тәжірибелі авторлар жазды, ал Маклин тек сюжеттік желісі мен кейіпкерлерін ұсынды. Оның соңғы романы – "Санторини" (1986), ол оның қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Оның мұрагерлері бірнеше жобаның сызбасын қалдырды. Солардың бірі "Өлім пойызы" (1993) фильміне негіз болды. Оның кейінгі кітаптары алдыңғы туындыларындай сәтті қабылданбады, ал оқиғаларын қазіргі заманға сай ету үшін кейде ол ықтималсыз сюжеттерге бой берді.

Өлім

Маклин 1987 жылғы 2 ақпанда Мюнхенде 64 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды; оның соңғы жылдары алкоголизмге байланысты болды. Бір некрологта айтылғандай, "Шылымды шешуге дейін жеткізетін кернеуді шебер жасай білген Маклин, өзіне лайық жұмбақ өлімге ұшырады; ол қысқа аурудан кейін Бавария астанасында қайтыс болғанда, британ елшілігінің өзі оның не істеп жүргенін білмеді". Оның қызы Шона Маклин (сонымен қатар С.Г. Маклин псевдонімімен жариялаған) - жазушы және тарихи романдар авторы. Маклин 1983 жылы Глазго университетінен әдебиет докторы ғылымының дәрежесімен марапатталды.

Саналы бағалау

Жазушы Алгис Будрис Маклиннің жазу стилін "барлық нәрсемен ұрып-соқ, тіпті ас үйден нәрсе қалдырма, содан соң ас үйді де бер, ал олар бас көтергенде, үстінен сантехник жібер" деп сипаттады. Джон Уик фильмдер сериясының авторы – сценарист Дерек Колстад өзінің басты шабыт көздері ретінде Маклин мен Стивен Кингті атады.

Романдар

+Нью-Йорк Таймс тізімі бойынша рейтингі Жыл Атауы Ең жоғары жеткен орны Тізімде өткен апталар саны 1955 HMS Ulysses #8 17 1957 Наваронның қарулары #12 3 1958 Ява басынан оңтүстікке қарай — — 1959 АҚШ-тағы соңғы шекара, Құпия жолдар — — 1959 Түнгі соңсыз #13 2 1961 Қорқыныш – кілт #13 2 1961 Қара крестонос (АҚШ-та), The Black Shrike (Иан Стюарт ретінде) — — 1962 Алтын кездесу #13 8 1962 Шайтан жәндігі (Иан Стюарт ретінде) #16 11 1962 Лоренс туралы барлығы, дерекнамалық 1963 Ice Station Zebra #10 11 1966 When Eight Bells Toll Сондай-ақ сценарий жазған. — — 1967 Құбыршықтар биікке ұшады, Сценарий мен романы бірдей жазылған 1968 Navarondan 10 күш #4 18 1969 Тізбекке ілінген қуыршақ, Сондай-ақ сценарий жазған #5 17 1970 Vaccarès сапары #6 12 1971 Bear Island #5 14 1972 Алистер Маклин Шотландияны таныстырады, дерекнамалық, Alastair Dunnett редакциялаған 1972 Капитан Кук, дерекнамалық 1973 Шаңды өлімге жол — — 1974 Breakheart Pass — — 1975 Цирк #5 12 1976 Алтын қақпа #8 2 1977 Seawitch #15 11 1978 Californiaға қош сау #10 9 1980 Athabasca #3 — 1981 Өлім өзені — — 1982 Партизандар #15 11 1983 Топан су қақпасы #12 3 1984 San Andreas — — 1985 Шағын әңгімелер жинағы, The Lonely Sea (2009 жылы 2 әңгіме қосылған) — — 1986 Санторини #13 2

Нью-Йорк Таймс үздік сатушылар тізімі: 1956 жылдан 1987 жылға дейінгі ересектерге арналған қатты мұқабалы көркем әдебиет тізімі бойынша ең жоғары жеткен орны және тізімде өткен апталардың жалпы саны. “—” тізімге кірмегенін көрсетеді. Times тізімі 1963 жылдан 1976 жылға дейін үздік 10-дықтан, ал одан бұрын және кейін үздік 15-тен немесе 16-дан тұрды; сондықтан сол орта кезеңдегі кітаптар басқаларына қарағанда ұзаққа созылуы мүмкін.