Энтопрокта – теңіз және тұщы суларда тіршілік ететін, қозғалыссыз жануарлар тобы. Қолшатыр тәрізді денесі, қозғалыс мүшелері мен тамақтану жүйесі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Су омыртқасыздарының филамы.
Phylum of aquatic invertebrates
Entoprocta /E//n//t//ou//'//p//r//Q//k//t//@/, немесе Kamptozoa /k//ae//m//(//p//)//t//@'//z//ou//@/ – негізінен тұрақтанған, су ортасында тіршілік ететін жануарлардың филамы, олардың ұзындығы миллиметрден бірнеше сантиметрге жетеді. Ересек организмдері қазан тәрізді, салыстырмалы түрде ұзын сабақтарында орналасқан. Оларда тамақ бөлшектерін ауызға қарай бағыттайтын су ағымдарын тудыратын қатты қылтандылары бар "тажы" болады, ал ауыз және анус "тажының" ішінде орналасқан. Сырт көрінісімен ұқсас Бриозоялар (Ectoprocta) қуыс қылтандылардан тұратын "тажына" ие, ал анусы "таждың" сыртында жатыр. Энтопрокттардың көптеген тұқымдары колониялық, ал 150 түрінің 2-сінен басқасы теңізде кездеседі. Кейбір жалғыз организмдер баяу жылжи алады. Бір түрлері ұрықтанбаған жұмыртқаларын суға шығарады, ал екіншілері жұмыртқаларын ұрықтанғанша даму камераларында сақтайды, ал олардың кейбіреулері дамитын жұмыртқаларды қоректендіру үшін плацентаға ұқсас мүшелерді пайдаланады. Шабалғаннан кейін дернәсілдер қысқа уақыт жүзіп, кейін беткейге жабысады. Онда олар метаморфозға ұшырайды, дернәсілдің ішегі 180 градусқа дейін бұрылады, нәтижесінде ауыз және анус жоғары қарап тұрады. Колониялық және жалғыз организмдер де клондау арқылы көбейеді. Жалғыз организмдер клондарын қылтандылар арасындағы кеңістікте өсіріп, дамығаннан кейін босатады, ал колониялық түрлері сабақтардан немесе дәліз тәрізді столоннан жаңа мүшелер жасайды. Энтопрокттардың қазба қалдықтары өте сирек кездеседі, ал сенімді анықталған ең ертегі үлгілер кейінгі Юра кезеңіне жатады. 1996 жылдан бастап жасалған көптеген зерттеулер энтопрокттарды молюскалар мен анелидтерді де қамтитын Трохозоаның мүшелері деп санайды. Дегенмен, 2008 жылғы зерттеу энтопрокттардың бриозоялармен тығыз байланысты екенін көрсетті.
Entoprocta /E//n//t//ou//'//p//r//Q//k//t//@/ , or Kamptozoa /k//ae//m//(//p//)//t//@//'//z//ou//@/, is a phylum of mostly sessile aquatic animals, ranging from long. Mature individuals are goblet shaped, on relatively long stalks. They have a "crown" of solid tentacles whose cilia generate water currents that draw food particles towards the mouth, and both the mouth and anus lie inside the "crown". The superficially similar Bryozoa (Ectoprocta) have the anus outside a "crown" of hollow tentacles. Most families of entoprocts are colonial, and all but 2 of the 150 species are marine. A few solitary species can move slowly. Some species eject unfertilized ova into the water, while others keep their ova in brood chambers until they hatch, and some of these species use placenta like organs to nourish the developing eggs. After hatching, the larvae swim for a short time and then settle on a surface. There they metamorphose, and the larval gut rotates by up to 180°, so that the mouth and anus face upwards. Both colonial and solitary species also reproduce by cloning — solitary species grow clones in the space between the tentacles and then release them when developed, while colonial ones produce new members from the stalks or from corridor like stolons. Fossils of entoprocts are very rare, and the earliest specimens that have been identified with confidence date from the Late Jurassic. Most studies from 1996 onwards have regarded entoprocts as members of the Trochozoa, which also includes molluscs and annelids. However, a study in 2008 concluded that entoprocts are closely related to bryozoans.
Зооидтар
Ересекті энтопрокт зооидтың денесі келіш тәрізді құрылымға ие, оның кеудесі салыстырмалы түрде ұзын сабаққа орнатылған, ол бір бетке жабысады. Кеуде шетінде дене қабырғасының жалғасы болып табылатын 8-ден 30-ға дейін қатты ұстағыштардан тұратын "тақымы" орналасқан. Ұстағыштардың "тақымының" түбін мембрана қоршап тұрады, ол олар қысқарғанда ішінара жауып тұрады. Ауыз және анус атриумның қарама-қарсы жақтарында (ұстағыштардың "тақымымен" қоршалған кеңістік) орналасқан, және екеуі де сфинктер бұлшықеттерімен жабыла алады. Ішек U пішіндес, кеуде табанына қарай иіліп, асқазанды құрайтын кеңейіске ие. Ол бір қабаттан тұратын жасушалармен қапталған, әрқайсысында көптеген кірпікшелер болады. Сабақ бұлшықетті және ерекше иілгіш қозғалыстар жасайды. Кейбір түрлері сегменттелген. Кейбір жалғыз тіршілік ететін түрлер бұлшықетті аяқпен немесе домалап қозғала алады. Сонымен қатар, ұстағыштардағы бездер ірі бөлшектерді ұстап алатын жабысқақ жіптерді бөліп шығарады. Асқазан мен ішек микроворсинкалармен қапталған, олардың қоректік заттарды сіңіретіні айтылады. Анус, "тақымның" ішінде ашылып, ұстағыштар судан тамақ сүзіп алғаннан кейін қалдықтарды шығаратын ағымға шығарады; кейбір отбасыларда ол тамақты ауызға жеткізетін ойықтан жоғарырақ конусқа орналасқан. Көптеген түрлерде ішкі сұйықтықтан ерігіш қалдықтарды шығарып, ауызға жақын тесіктер арқылы бөлетін бір жұп протонефридия бар. Дегенмен, тұщы су түрлерінің бірі – Urnatella gracilis-тің кеудесі мен сабағында бірнеше нефридия бар.
The body of a mature entoproct zooid has a goblet like structure with a calyx mounted on a relatively long stalk that attaches to a surface. The rim of the calyx bears a "crown" of 8 to 30 solid tentacles, which are extensions of the body wall. The base of the "crown" of tentacles is surrounded by a membrane that partially covers the tentacles when they retract. The mouth and anus lie on opposite sides of the atrium (space enclosed by the "crown" of tentacles), and both can be closed by sphincter muscles. The gut is U shaped, curving down towards the base of the calyx, where it broadens to form the stomach. This is lined with a membrane consisting of a single layer of cells, each of which has multiple cilia. The stalk is muscular and produces a characteristic nodding motion. In some species it is segmented. Some solitary species can move, either by creeping on the muscular foot or by somersaulting. In addition, glands in the tentacles secrete sticky threads that capture large particles. The stomach and intestine are lined with microvilli, which are thought to absorb nutrients. The anus, which opens inside the "crown", ejects solid wastes into the outgoing current after the tentacles have filtered food out of the water; in some families it is raised on a cone above the level of the groove that conducts food to the mouth. Most species have a pair of protonephridia which extract soluble wastes from the internal fluids and eliminate them through pores near the mouth. However, the freshwater species Urnatella gracilis has multiple nephridia in the calyx and stalk.
Отбасылық ағашы
Тоғызыншы ғасырда энтопрокттар ашылған кезде, олар мен бриозойлар (эктопрокттар) Бриозойлар типінің құрамындағы екі класс ретінде қарастырылды, себебі екі топ та кірпікшелері бар "тақымы" арқылы сүзіліп тамақтанатын, қозғалмайтын жануарлар еді. Алайда, 1869 жылдан бастап, айырмашылықтарды жақсы білу, соның ішінде энтопрокттың анусының тамақтану құрылымының ішінде орналасуы және олардың ұрықтарындағы жасушалардың бөлінуінің алғашқы үлгісіндегі ерекшеліктер, ғалымдарды екі топты жеке тіптер деп қарастыруға итермеледі. "Бриозойлар" атауы анусы тамақтану органының сыртында орналасқан эктопрокттардың баламалы атауы болды. Дегенмен, 2007 және 2008 жылдарғы зерттеулер энтопрокттарды Бриозойлар класына қайта енгізуді және қазіргі кезде анықталған бриозойлар үшін Эктопрокта атауын қайта жаңартуды ұсынады. 1996 жылдан бергі зерттеулердің жалпы пікірі энтопрокттардың трохозоалардың құрамына кіретінін, олар протостомдардың "супертипін" құрайды, олардың мүшелерін трохофор типті ең қарапайым дернәсіл формасы біріктіреді. Трохозоаларға моллюскалар, анелидтер, жалпақ құрттар, немертинделер және басқа да жануарлар кіреді. Алайда, ғалымдар трохозоалар ішінде энтопрокттарға ең жақын туысқан тіп қайсы екендігі туралы келіспеушілікте. 2008 жылғы талдау "Бриозойлар" терминінің 1869 жылға дейінгі мағынасын қайта қолданысқа енгізді, онда энтопрокттар мен эктопрокттар бір-біріне ең жақын туыс болып табылатын топты білдіреді.
When entoprocts were discovered in the nineteenth century, they and bryozoans (ectoprocts) were regarded as classes within the phylum Bryozoa, because both groups were sessile animals that filter fed by means of a "crown" of tentacles that bore cilia. However, from 1869 onwards, increasing awareness of differences, including the position of the entoproct anus inside the feeding structure and the difference in the early pattern of division of cells in their embryos, caused scientists to regard the two groups as separate phyla. "Bryozoa" then became just an alternative name for ectoprocts, in which the anus is outside the feeding organ. However, studies by one team in 2007 and 2008 argue for sinking Entoprocta into Bryozoa as a class, and resurrecting Ectoprocta as a name for the currently identified bryozoans. The consensus of studies from 1996 onwards has been that entoprocts are part of the Trochozoa, a protostome "superphylum" whose members are united in having as their most basic larval form the trochophore type. The trochozoa also include molluscs, annelids, flatworms, nemertines and others. However, scientists disagree about which phylum is mostly closely related to enctoprocts within the trochozoans. An analysis in 2008 re introduced the pre 1869 meaning of the term "Bryozoa", for a group in which entoprocts and ectoprocts are each other's closest relatives.
Басқа организмдермен өзара әрекеттесу
Кейбір жылаңаш құрттар ("теңіз құрттары"), әсіресе Trapania туысына жататындары, сондай-ақ турбеллариялық жалпақ құрттар энтопрокттармен қоректенеді. Тұщы сулы энтопрокт Urnatella gracilis-тің шағын колониялары Corydalus cornutus құртқа жататын сулықтың личинкаларында тіршілік ететіні анықталды. Эктопрокттар таралу құралын, хищниктерден қорғанысын және мүмкін, оттегі мен қоректік заттарға бай су көзін иеленеді, себебі колониялар көбінесе личинкалардың жаңқаларының жанында орналасады. Ақ теңізде колониялық емес энтопрокт Loxosomella nordgaardi бриозоандық (эктопрокт) колонияларға бекініп тіршілік көреді, көбінесе колониялардың шеттерінде немесе ірі бриозоандық колониялар тамақ сүзіп алғаннан кейін су шығаратын "түтікшелерде". Байқаулар энтопрокттар мен бриозоандардың екеуі де осы бірлестіктен пайда көретінін көрсетеді: әрқайсысы екіншісіне тамақтану үшін қажетті су ағынын күшейтеді; ал энтопрокттардың ұзын кірпіктері оларға бриозоандар ұстағаннан өзгеше тағамдарды ұстауға көмектеседі, сондықтан аңдар бір түрлі тамақ үшін бәсекелес болмайды. Энтопрокттар өте кішкентай және зоологтар тарапынан жеткілікті зерттелмеген. Сондықтан, бір мысалдың сол аймақта бұрыннан бар түрге жататынын немесе адам қызметі нәтижесінде келгенін анықтау қиын.
Some species of nudibranchs ("sea slugs"), particularly those of the genus Trapania, as well as turbellarian flatworms, prey on entoprocts. Small colonies of the freshwater entoproct Urnatella gracilis have been found living on the aquatic larvae of the dobsonfly Corydalus cornutus. The ectoprocts gain a means of dispersal, protection from predators and possibly a source of water that is rich in oxygen and nutrients, as colonies often live next to the gills of the larval flies. In the White Sea, the non colonial entoproct Loxosomella nordgaardi prefers to live attached to bryozoan (ectoproct) colonies, mainly on the edges of colonies or in the "chimneys", gaps by which large bryozoan colonies expel water from which they have sieved food. Observation suggests that both the entoprocts and the bryozoans benefit from the association: each enhances the water flow that the other needs for feeding; and the longer cilia of the entoprocts may help them to capture different food from that caught by the bryozoans, so that the animals do not compete for the same food. Entoprocts are small and have been little studied by zoologists. Hence it is difficult to determine whether a specimen belongs to a species that already occurs in the same area or is an invader, possibly as a result of human activities.