Гарри Поттер аудармаларының құпиясы мен қызығушылығы

Кіріспе

Ж. К. Роулингтің "Гарри Поттер" фантастикалық романдарының сериясы барлық уақыттағы ең көп аударылған сериялардың бірі болып табылады, ол 85 тілде қолжетімді. Бұл баск, гренланд және валлий тілдері сияқты миллионнан аз адам сөйлейтін тілдерді, сондай-ақ латын және ежелгі грек тілдері сияқты классикалық тілдерді қамтиды. Сонымен қатар, кітаптардың американдық ағылшын тіліндегі нұсқасы немесе каталон тілінің валенсиялық бейімделуі сияқты аймақтық диалекттерге бейімделген аймақтық нұсқалары жасалды. Құпиялылық сақтау үшін аудармалар әр кітап ағылшын тілінде жарық көргеннен кейін ғана бастауға рұқсат етілді, бұл басқа тілдердегі оқырмандар үшін бірнеше айлық кешігуге себеп болды. Көптеген елдердегі шыдамсыз жанкүйерлер кітапты ағылшын тілінде сатып алды. "Гарри Поттер және Феникс ордені" Францияның ең сатылатын кітаптар тізіміне енген алғашқы ағылшын тіліндегі кітап болды. Кейбір жағдайларда жанкүйерлер ресми аударма шықпағанға дейін немесе ресми аударма қолжетімді болмаған жағдайда өздерінің ресми емес аудармаларын жасады. "Гарри Поттерді" аудару кезінде туындайтын мәселелерге мәдени сілтемелер, жұмбақтар, болашақ сюжеттік бұрылыстарды болжау, сондай-ақ Роулингтің кейіпкерлер мен сиқырлы әлемдегі басқа да элементтерге қойған шығармашылық аттары кіреді, олар көбінесе сөз ойындары мен дыбысталу ерекшеліктерін қамтиды.

Аударма процесі

Ресми аударма алу үшін баспагер алдымен Роулингтің агенттері – «Блэр Партнершиппен» келісімшарт жасасуы керек. Баспагерлер аудармашыларды жергілікті түрде таңдайды. Сюжеттің жария болуын болдырмау үшін аудармашыларға кітаптарға ағылшын тіліндегі ресми жарыққа шығу күнінен бұрын қол жеткізуге рұқсат берілмеді; демек, аударма ағылшын тіліндегі басылымдар жарықтанғаннан кейін ғана басталуы мүмкін, бұл аударманың қолжетімді болуына дейін бірнеше айға соқтырды. Бұл қажетті кешігу ағылшын тілі бірінші тіл емес елдерде кітаптардың ағылшын тіліндегі басылымдарының сатылуын шыдамсыз жанкүйерлерге ұлғайтты. Бесінші кітапты оқуға деген құштарлық соншалықты болды, оның ағылшын тіліндегі басылымы Франциядағы сату тізімінде бірінші орын алған алғашқы ағылшын кітабы болды. Италияда шыдамсыз Поттер жанкүйерлері «Қауырсын операциясын» ұйымдастырып, баспагер Саланиді қауырсынмен толтырды (Хогвартс хабаршыларының сұңқарынан еске түсіреді), серияның жетінші және соңғы кітабының итальян тіліндегі аудармасын жеделдетуді талап етті. Бұл көптеген елдерде кітаптардың заңсыз аудармалары мен жалған нұсқаларының пайда болуына әкелді. Жергілікті аударманың жоғары сапалы болуы және сұраныстың жоғары деңгейде болуы осы жұмысты орындау кезінде ерекше көңіл қажет екенін білдіреді. Кейбір елдерде, мысалы, Италияда алғашқы кітап басылымдар тарапынан қайта қаралып, алғашқы аударманың сапасына наразылық білдірген оқырмандарға жауап ретінде жаңартылған нұсқада қайта шығарылды. Қытай және Португалия сияқты елдерде аударма уақытты үнемдеу үшін бірлесіп жұмыс істейтін аудармашылар тобымен жүргізіледі. Кітаптармен жұмыс істеуге шақырылған кейбір аудармашылар «Гарри Поттер» жұмысына кіріспей тұрып-ақ танымал болды, мысалы, серияның бесінші кітабының орыс тіліне аудармасын бақылаған Виктор Голышев. Голышев Уильям Фолкнер мен Джордж Оруэллдің аудармаларымен әйгілі болды және сұхбаттарында «Гарри Поттер» кітаптарын сынайтын, оларды нашар әдебиет деп есептейтін. Түрік тіліндегі екінші-бесінші кітаптарды аударған Севин Окаяй – танымал әдебиет сыншысы және мәдени комментатор. 2017 жылы Bloomsbury серияның 20 жылдығын тойлап, оның 79 тілге ресми түрде аударылғанын жариялады. 2017 жылдан бері Bloomsbury шотланд, гавай және маори тілдеріне аудармаларды жариялады немесе лицензиялады.

For an authorised translation, the publisher must first negotiate and sign a contract with Rowling's agents, The Blair Partnership. The publishers select translators locally. So as to prevent plots being leaked, translators were not granted access to the books before their official release date in English; hence, translation could start only after the English editions had been published, creating a lag of several months before the translations were made available. This necessary delay has boosted the sales of English language editions of the books to impatient fans, in countries where English is not the first language. Such was the clamour to read the fifth book that its English edition became the first English language book ever to top the bookseller list in France. In Italy, impatient Potter fans organised "Operation Feather", deluging the publisher Salani with feathers (reminiscent of Hogwarts' messenger owls) to demand expedited publication for the Italian translation of the seventh and final book in the series. This has also caused unauthorised translations and fake versions of the books to appear in many countries. The high profile and demand for a high quality local translation means that a great deal of care is often taken in the task. In some countries, such as Italy, the first book was revised by the publishers and issued in an updated edition in response to readers who complained about the quality of the first translation. In countries such as China and Portugal, the translation is conducted by a group of translators working together to save time. Some of the translators hired to work on the books were well known before their work on Harry Potter, such as Viktor Golyshev, who oversaw the Russian translation of the series' fifth book. Golyshev was renowned for his translations of William Faulkner and George Orwell, and was known to snub the Harry Potter books in interviews and refer to them as inferior literature. The Turkish translation of books two to five was undertaken by Sevin Okyay, a popular literary critic and cultural commentator. In 2017, Bloomsbury celebrated the series' 20th anniversary with an announcement that it had been officially translated into 79 languages. Since 2017, Bloomsbury has published or licensed translations into Scots, Hawaiian, and Māori.

Жалған аудармалар

"Қарлығаш аудармалары" – Гарри Поттердің нағыз кітаптарының рұқсатсыз аудармалары, ал "жалған аудармалар" да пайда болды, олар шетелдік баспа Роулингтің нағыз кітабының аудармасы ретінде ұсынуға тырысқан пастиштер немесе фанфиктер. Мұндай кітаптар бірнеше болды, олардың ең танымалдарының бірі – Гарри Поттер және Бао Зулун, ол 2002 жылы Қытайда жазылып, Роулингтің сериясының бесінші кітабы – "Гарри Поттер және Феникс ордені" жарыққа шығудан бұрын жарияланды. Қытай тілінде жазылған басқа жалған Гарри Поттер кітаптарына "Гарри Поттер және фарфор қуыршақ" (哈利・波特与瓷娃娃 немесе Hālì Bōtè yǔ Cíwáwa), "Гарри Поттер және Алтын Торғай", "Гарри Поттер және Кристалл ваза" кіреді. 2007 жылдың тамызында "Нью-Йорк Таймс" газеті Роулингтің "Өлім сыйы" романының жарық көруі "ерекше қытайлық имитациялардың өрбуіне" себеп болғанын атап өтті және бірқатар туынды жұмыстардың сюжеттік синопсистері мен үзінділерін қамтыды, олардың ішінде "Гарри Поттер және Хогвартс сиқыр мектебіндегі қытайлық студенттер" және "Гарри Поттер және үлкен воронка" кітаптары бар. 2003 жылы Гарри Поттердің лицензия иелерінің заңдық қысымы Үндістан баспасын Гарри Поттерді Калькуттада басылуын тоқтатуға мәжбүр етті, онда Гарри бенгал әдебиетінің кейіпкерлерімен кездеседі.

Өңірлік бейімделулер

Баспа өнеркәсібінде бір аймақта жазылған кітаптардың мәтінін басқа аймақтарда жариялау үшін шағын өзгерістер енгізу жиі кездесетін практика. Мысалы, британдық және американдық ағылшын тілінің орфографиялық нормаларында көптеген айырмашылықтар бар; әдетте баспагерлер орфографияны мақсатты нарықтың күтуіне сәйкес өзгертеді. Адаптация сөздік немесе грамматикалық таңдауларға да қатысты болуы мүмкін, егер олар мәтінді түсінуге кедеріл келтірсе немесе түсініксіздік тудырса. Оқырмандар көбінесе адаптацияны байқамайды, бірақ Гарри Поттердің алғашқы кітабының американдық басылымының атауын «Гарри Поттер мен философ тасынан» «Гарри Поттер мен сиқыршы тасына» өзгерту осы практиканы көрсетіп, көп назар аударды. Кітап атауы американдық баспагердің балаларды философия туралы сілтемемен шатастыруы мүмкін деген алаңдаулығына байланысты өзгертілді. Басқа аудармалар да кітаптың алғашқы атауын өзгертті, мысалы, француз аудармасы «Гарри Поттер мен философ тасын» американдық аудармадағы себептермен бірдей «Гарри Поттер сыйқыршылар мектебінде» деп аударды, себебі философ тасы туралы аңыз «жастарға арналған кітап үшін тым түсініксіз» болды. Басқа аудармаларда да көп жағдайда ескерілмеген аймақтық бейімделулер бар. Испан тіліндегі аударма үш аймаққа бейімделген: Еуропа, Латын Америкасы және Оңтүстік Конус. Басқа аудармаларда азшылық топтарының өзін-өзі тануын күшейту үшін жасалған бейімделулер бар: черногориялық (серб тілінен бейімделген) және валенсиялық (каталон тілінен бейімделген). Кейбір аудармалар, мүмкін, адаптация жеткілікті болған кезде аяқталғанын атап өткен жөн; мысалы, әр аймақ үшін серб, хорват немесе босниялық аудармаларды бейімдеуге болар еді. Кітаптардың американдық және британдық басылымдары арасындағы айырмашылықтардың толық тізімі Гарри Поттер лексикасының веб-сайтында жинақталған. Өзгерістер көбінесе әртүрлі диалекттерді көрсету және американдық оқырмандардың таныс емес британдық сөздерге келіп тоқтауына жол бермеу үшін қарапайым лексикалық ауыстырулар болып табылады. Британдықтан американдық басылымдарға кез келген мәтінді бейімдеу жиі болғанымен, Гарри Поттер кітаптарының жағдайында бұл стандартты практика британдық ағылшын тілінің серияға ерекше дәм қосатынын сезінетін оқырмандардан сынға ұшырады. Роулингтің өзі алғашқы кітаптың атауын өзгерткеніне өкініш білдірді, өйткені Философ тасы – аңызға толы алхимиялық зат. Associated Press-ке берген сұхбатында Роулинг американдық басылымдарға өзгерістердің қалай енгізілгенін сипаттады: Роулинг әжуалық түрде диванға басын соғып, көңілі толмағанын білдірді. «Осы мәселеге тым көп мән берілді», – деп күңкілдеді ол, тек американдықтарға мүлдем басқаша мағына беретін сөздер қолданылған жағдайларда ғана өзгерістер енгізілгенін атап өтті. Оның американдық редакторы джемпер сөзінің британдықтар үшін пуловер свитерін, ал американдықтар үшін басқа киім түрін білдіретінін көрсетті. Ол мұны білмеген. «Ол: «Оны британдық сияқты «свитер» деп өзгерте аламыз ба?» – деп сұрады». Роулингке бұл ұнады. Scholastic баспасының баспашысы Артур Левин The New Yorker журналына берген сұхбатында өзгерістерді былай түсіндірді: «Мен оларды «америкаландыруға» тырыспадым. Менің ойымша, мен аудару жасадым, бұл басқаша. Мен кітапты оқыған американдық бала ағылшын бала сияқты әдебиеттен тәлім алсын деп ойладым». Алайда сол мақалада кейбір британдық диалектілер сақталғаны, ал кейбір жағдайларда кейбір сөз тіркестері ағылшын тіліндегі танымал сөз тіркестерімен ауыстырылғаны, мысалы «cracking» деген сөздің «spanking good» дегені айтылған. Бұл сөздер әртүрлі елдерде бірнеше аударма стратегиясын қолдана отырып аударылды, мысалы, түпнұсқа ағылшын мағынасын беруге тырыспай атын көшіріп алу, атын түпнұсқа мағынасынан айырған жағдайда да транслитерациялау, атауды мақсат тілінен басқа атымен ауыстыру немесе атауды бірдей мағынаны білдіретін жергілікті сөздерді қолдану арқылы аудару. Мысалы, орыс тіліндегі алғашқы кітапта кейбір есімдер үшін транслитерация стратегиясы қолданылды, өйткені «th» дыбысы орыс тілінде жоқ, сондықтан «Слитерин» «Слизерин» деп транслитерацияланды. Екінші кітаптың аудармашысы аударма стратегиясын таңдады, ол үйлерді қайта атады, «Хуффлепуф» «Пуффендуи» және «Равенклау» «Когтевран» (орыс тіліндегі тырнақ, «когот») болды. Итальяндық басылымдарда үй атаулары жануарлардың түстеріне ауыстырылды: Гриффиндор – «Грифондоро» («грифон д’оро» – «алтын грифін»), Слитерин – «Серпеверде» («серпе верде» – «жасыл жылан»), Равенклау алғашқы кітаптың бірінші басылымында «Пекоранеро» («пекора нера», «қара қой») болды, бірақ кейін «Корвонеро» («корво неро», «қара қарға») деп өзгертілді, ал Хуффлепуф – «Тассороссо» («тассо россо», «қызыл борсық») бірінші аудармада және фильмдерде, ал қайта қарастырылған аудармада «Тассофрассо». Француз тіліндегі аудармада «Hogwarts» атауы «Poudlard» деп өзгертілді, бұл «шошқа тынысы» дегенді білдіреді.

It is a common practice within the publishing industry to make minor changes in the text of books written in one region for publication in other regions. For example, there are a number of differences in British and American English spelling conventions; generally publishers change the spellings to conform to the expectations of their target market. Adaptation may also extend to vocabulary or grammatical choices that might impair legibility or impart some cognitive dissonance. Readers usually would not be aware of the adaptations, but the choice to change the title of the American edition of the first Harry Potter book from Harry Potter and the Philosopher's Stone to Harry Potter and the Sorcerer's Stone highlighted the practice and drew considerable attention. The book's title was changed due to the American publisher's concern that children would be confused by a reference to philosophy. Other translations have also changed the first book's title, for instance, the French translation which changed Harry Potter and the Philosopher's Stone to Harry Potter at the School of Wizards for the same reason as the American translation, citing that the reference to the Philosopher's stone legend was "too obscure for a book aimed at the youth." Other translations also have regional adaptations that have largely gone without much notice. The Spanish translation has been adapted to three regions: Europe, Latin America and Southern Cone. Others translations have adaptations that were published seemingly to enhance the identity of minority communities of speakers: Montenegrin (an adaptation of Serbian) and Valencian (an adaptation of Catalan). It is worth noting that some translations were completed when adaptations possibly would have been sufficient; for example, any of the Serbian, Croatian or Bosnian translations could have been adapted for each region. A comprehensive list of differences between the American and British editions of the books is collected at the Harry Potter Lexicon website. The changes are mostly simple lexical switches to reflect the different dialects and prevent American readers from stumbling over unfamiliar Briticisms. Although it is common to adapt any text from British to American editions, in the case of the Harry Potter books, this standard practice has drawn criticism from readers who feel that the British English adds flavour to the series. Rowling herself expressed regret over changing the first book's title, as the Philosopher's stone is a legendary alchemical substance. In an Associated Press interview, Rowling described how the alterations to the American editions came about:Rowling pretended to bang her head against the sofa in mock frustration. "SO much has been made of that," she groans, noting that it was only done where words had been used that really meant something very different to Americans. Her American editor pointed out that the word jumper – British for pullover sweater – means a kind of dress in American. She had had no idea. "He asked, 'Can we change it to sweater,' which is just as British?" That was fine with Rowling. Publisher Arthur Levine of Scholastic explained the changes in an interview with The New Yorker:I wasn't trying to, quote, "Americanize" them What I was trying to do is translate, which I think is different. I wanted to make sure that an American kid reading the book would have the same literary experience that a British kid would have. The same article, however, points out that some British dialect was retained in the books, and in some cases certain phrases were replaced with more recognizable British phrases, such as "spanking good" for "cracking." These words were translated in different countries using several translation strategies, such as copying the names with no attempt to transmit the original English meaning, transliterating even if the name lost its original meaning, replacing the name with another given name from the target language, or translating the name using native words that conveyed the same meaning. For example, in the Russian first book the transliterating strategy was used for some names because the "th" sound does not exist in Russian, so "Slytherin" was transliterated as "Slizerin". The translator of the second book chose the translating strategy instead, and she renamed the houses, "Hufflepuff" becoming "Puffendui" and "Ravenclaw" becoming "Kogtevran" (from the Russian word for claw, "kogot'"). In the Italian editions, the house names were changed to animal colour pairings: Gryffindor is "Grifondoro" ("grifon d'oro" means "golden griffin"), Slytherin is "Serpeverde" ("serpe verde" means "green snake"), Ravenclaw was, in the first edition of the first book, "Pecoranera" ("pecora nera", "black sheep"), but was then changed to "Corvonero" ("corvo nero", "black raven") and Hufflepuff is "Tassorosso" ("tasso rosso", "red badger") in the first translation and the films and "Tassofrasso" in the revisited translation. In the French translation, the name "Hogwarts" is changed to "Poudlard", which means "bacon lice",

Стандарт емес ағылшын тілі кітапта қолданылғаннан кейін де мұқият қарастырылуы керек еді. Мысалы, Рубеус Хагридтің Батыс Англия диалектін басқа тілдерде оның акценті бар екенін және ерекше сленг қолданатынын көрсету үшін беру қажет болды. Жапон аудармасында ол Тохоку диалектісінде сөйлейді, бұл жапон оқырманына осыған ұқсас провинциалды сезім береді. Осыған ұқсас нәрсе украиналық аудармада да жасалды, онда Хагрид Батыс Украина диалектілерінің қоспасында сөйлейді. Идиш аудармасында аудармашы Арун Висванат Роулингтің британдық аймақтық диалекттерін пайдалануын идиш диалекттерін пайдалану арқылы бейнелеуге тырысты. «Мен сиқыршылар әлемін ІІ дүниежүзілік соғысқа дейінгі идиш тілінде сөйлейтін әлемнің картасына көшіруге тырыстым, кейіпкерлерді еврей етпестен. Филч қалың литвалық идиш акцентімен сөйлейді және «ш» дыбысын айтпайды, сондықтан ол шабес орнына сабес дейді, ал одан жек көретін және өте ерекше ауылдық ағылшын тілінде сөйлейтін Хагрид қалың, тіпті асыра басылған поляк идишінде сөйлейді. Мен бұл олардың арасындағы кернеуді көрсетуге көмектесетінін ойладым. Ал Снейп пен МакГонагалл, олар литвактар. Олар осылай. Алайда еврей тіліндегі аударма оқырмандардың кашрут заңдарын бұзатын шошқа туралы сілтемелерді өзгеріссіз қалдырды, аудармашы оны кейіпкерлер еврей емес екеніне негіздеп қорғады. Араб тіліне аударма жасаушылар консервативті оқырмандарға қызмет етуге тырысқандықтан, тіпті бетке де болса, кейіпкерлердің сүйіскендігі туралы барлық сілтемелерді алып тастап, олардың орнына қол алысуды қосты. Жетінші кітаптың атауы «Гарри Поттер мен Өлім сыйы» әртүрлі тілдерге аударуда ерекше қиындық тудырды. Роулинг аудармашыларға балама атауды ұсынды: «Гарри Поттер мен Өлім қалдықтары». Бұл атау көптеген аудармалардың негізі болды. Ағылшын тілінен өзгеше сөздер тіркесі бар тілдер кейіпкер сөйлей бастағанда және аяқтамай тұрып үзіліске ұшырағанда қиындықтар тудырды. Мысалы, «Гарри Поттер мен Өлім сыйында» Рон Уизли анасына «Мерлиннің салдырған сол жақ аяғының атынан неге?» деп сұрайды, ал әкесі оны осылай сөйлегені үшін сөккен кезде үзіліске ұшырайды. Иврит сияқты басқа тілдерде есімдер модификаторларға дейін келеді, бірақ Рон қандай есімді қолдануға ниеттенгені белгілі болмағандықтан, мағыналы болжаусыздықсыз аудару қиын болды. «Гарри Поттер мен От кубогіндегі» сфинкс айтқан жұмбақ бір проблема тудырды. Жұмбақта өлеңнен сөздерді алып, оларды «өрмек» сияқты ұзақ сөз құру үшін пайдалану қажет. Тайваньдық аудармада ағылшын сөздері жақшалардың ішіне жай ғана қойылған. Басқа аудармаларда жұмбақ өзгеше сөздерді пайдалану үшін өзгертілді, оларды аудармадағы «spi...» сөзін құруға болады.

Nonstandard English present in the book also had to be given careful consideration. The character Rubeus Hagrid's West Country dialect, for example, needed to be rendered in other languages to reflect the fact that he speaks with an accent and uses particular types of slang. In the Japanese translation, he speaks in the Tōhoku dialect, which to a Japanese reader conveys a similar provincial feel. The same was done in Ukrainian translation where Hagrid speaks a mixture of Western Ukrainian dialects. In the Yiddish translation, translator Arun Viswanath attempted to mirror Rowling's use of regional British dialects using Yiddish dialects. <blockquote>"I tried to transpose the wizarding world onto a map of the Yiddish speaking world" — pre World War II — "without making the characters Jewish. Filch speaks in a thick Lithuanian Yiddish accent and doesn’t pronounce the 'sh' sound, so he says sabes instead of shabes, and Hagrid, who despises him and speaks a very distinct rural English, speaks in a thick, almost exaggerated Polish Yiddish. I thought this was a good approach because it helps show the tension between them. As for Snape and McGonagall, well, they’re Litvaks. They just are." However, the Hebrew translation left in place references to bacon despite reader complaints that such products violated the laws of Kashrut, with the translator justifying it on the basis that the characters were not Jewish. As the Arabic translators were seeking to cater to religiously conservative readers, they also removed every reference to characters kissing, even on the cheek, and had them wave instead. The title of the seventh book, Harry Potter and the Deathly Hallows, proved particularly difficult to translate into different languages. Rowling solved the problem by providing translators with an alternate title: Harry Potter and the Relics of Death. This became the basis for most translations of the title. Languages with different word order than English presented challenges when a character begins speaking and is interrupted before finishing. For instance, in Harry Potter and the Deathly Hallows, Ron Weasley asks his mother "Why in the name of Merlin's saggy left " before his father cuts him off and scolds him for talking to her that way. In other languages, such as Hebrew, nouns come before modifier adjectives, but as it is never revealed what noun Ron intended to use, it proved difficult to translate without significant guesswork. One rhyme, a riddle told by a sphinx in Harry Potter and the Goblet of Fire, posed a particular problem. The riddle involves taking words from a poem and using them to form a longer word, "spider," in answer to the riddle. In the Taiwanese translation, the English words are simply put in parentheses. In other translations, the riddle is changed to provide different words that can be put together to make up the translated version of "spider". Some acronyms also proved difficult; the abbreviations "O. W. L. s" (Ordinary Wizarding Levels) and "N. E. W. T. s" (Nastily Exhausting Wizarding Tests) needed to be translated to reflect the fact that their abbreviations spelled out the names of animals associated with the wizarding world, which did not always work in other languages. "N. E. W. T. s" was translated into Swedish as "F. U. T. T." (Fruktansvärt Utmattande Trollkarls Test, Terribly Exhausting Wizard's Test). "Futt" means "measly" in Swedish.

Шығармашылық сөздер, зат есімдер және есімдер

Роулинг кітаптар үшін көптеген сөздер мен тіркестерді ойлап тапты, мысалы, сиқырлы сөздерді, дұғаларды, жалаң сөздерді, заттар мен жер-су атауларын. Бұл сөздердің көптегені сөз ойындары, ұйқастар мен тарихи сілтемелерді қамтиды, оларды аудару қиын. Көптеген сиқырлар латын тілінен алынған немесе одан шабыттанған, және латын тілінен туындаған сөздердің үлкен көлеміне байланысты ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар үшін белгілі бір резонансқа ие. Мысалы, priori incantatem (сиқырлы таяқпен жасалған соңғы сиқырларды кері ретпен қайталауға мәжбүр ететін сиқыр) көптеген ағылшын тілді оқырмандарға prior (алдыңғы) және incantation (сиқыр, дұға) деген сөздер арқылы таныс болар. Осыған ұқсас әсерді индуисттік нұсқасында жасау үшін, мантраларда қолданылатын санскрит тілі сиқырлар үшін пайдаланылды. Кейбір аудармашылар өздері жаңа сөздер жасады, ал басқалары транслитерацияға жүгінді. "Кноктурн аллеясы" және "Пенсив" сияқты сөз ойындарын қамтитын атауларды аудару да қиын. "Гарри Поттер және философ тасы" кітабында профессор МакГонагалл Гарриді Оливер Вудпен таныстыруға дайындалғанда, ол басқа профессорынан "Вудты бір сәт қарызға аламын ба?" деп сұрайды, Гарриді сәлге шатастырады. Бұл әзілді сақтау үшін, идиш тіліндегі аударма Вудтың атын "Оливер Холц" деп өзгертті, себебі "holtz" идиш тілінде "ағаш" деген мағынаны білдіреді. Керісінше, чех аудармашысы шұңқырлы ара үшін ескі чех сөзін – Brumbál (қазіргі чех тілінде čmelák) қолданды. Француз тіліндегі аударма Северус Снейпті "Руг" деп атады, ал итальян тілінде ол "Питон" деп аталды ("pitone" – итальян тілінен алынған "питон"). Венгрлер де оны "Питон" деп атайды. Алайда, итальян тіліндегі осы аударма профессор Сибилла Трелоунидің есімін "Сибилла Куман" деп өзгертті, бұл итальян тіліндегі "Сибилла Кумана" – Кумалық Сибиллаға ұқсас, бірақ көптеген басқа есімдер сияқты, қайта қаралыған аудармада бастапқы түріне қайтарылды.

Сюжеттің нүктелері

Кейбір жағдайда ағылшын тілінде сөйлейтін жанкүйерлер кітаптардың кейбір бөліктерінің шетелдегі басылымдарда қалай аударылғанын қарастырып, оқиғаның құпияларын анықтауға тырысты. Мысалы, «Гарри Поттер және жартылай қанды принц» кітабында тек әріптерімен ғана белгілі бір кейіпкердің кім екені жасырын. Ағылшын тіліндегі R.A.B. әріптері кітаптағы бірнеше есімдерге жатуы мүмкін еді, бірақ басқа тілдердегі әріптердің өзгеруі осы кейіпкердің кім екенін аңғартуға көмектесті: кітаптың голланд тіліндегі нұсқасында R.A.B. әріптері R.A.Z. деп аударылған, «zwart» сөзі голланд тілінде «қара» деген мағынаны білдіреді; норвег тілінде R.A.B. әріптері R.A.S. деп аударылған, «svart» сөзі норвег тілінде «қара» деген мағынаны білдіреді; ал фин тіліндегі нұсқада R.A.M. әріптері қолданылған, «musta» сөзі фин тілінде «қара» дегенді білдіреді. Жанкүйерлер бұл кейіпкердің Сириус Блэктің інісі – Регулус Блэк екенін болжады, ал «Гарри Поттер және өлім сыйы» жарық көргенде бұл дұрыс екені анықталды. Сол сияқты, «Гарри Поттер және Феникс ордені» кітабының атауы «Орден» сөзі адамдар тобын немесе нұсқауды білдіретінін нақты көрсетпеді. Бұл топтың адамдардан тұратыны басқа тілдердегі атауларды қарап анықталды. Вьетнам тіліне алғашқыда бөлім-бөлім жарияланған аудармада «Орден» сөзі бастапқыда нұсқау ретінде түсініліп, «Гарри Поттер және Mệnh lệnh Phượng hoàng» деп аударылған; бірақ «Орден» адамдар тобын білдіретіні анықталған соң, атау «Гарри Поттер және Hội Phượng hoàng» деп өзгертілді. Роулинг «Гарри Поттер және өлім сыйы» кітабының мағынасын аударуда қиындық туындаған аудармашылар үшін балама атау ұсынды. Бұл балама атау (ағылшын тілінде) «Гарри Поттер және өлімнің жәдігерлері» деп аталады. Италияда кітаптың атауы «Harry Potter e i doni della morte» деп аударылған, себебі «relic» сөзі әдетте әулиелердің қалдықтарына немесе жеке заттарына сілтеме жасау үшін қолданылады. Бұл нұсқаны Ж.К. Роулинг ұсынды және кейін мақұлдады.

In some cases, English speaking fans have sought clues to the story's mysteries by examining the way certain parts of the books have been translated in foreign editions. A case in point is the identity of a character mentioned by initials only in the book Harry Potter and the Half Blood Prince. The English initials R. A. B. could have belonged to several minor characters from the books, but variations on the initials in other languages gave evidence to the true identity of the mystery character: in the Dutch edition of the book R. A. B. was translated into R. A. Z., 'zwart' being Dutch for 'black'; in the Norwegian edition, R. A. B. translates to 'R. A. S.', svart being Norwegian for 'black'; and in the Finnish edition the initials were R. A. M., 'musta' being Finnish for 'black'. Fans took this to mean that the character was Regulus Black, the brother of Sirius Black; when Harry Potter and the Deathly Hallows was published, this was revealed to be the case. Similarly, the title for Harry Potter and the Order of the Phoenix did not make it obvious whether the word "Order" referred to a group of people or to a directive. The information that it was a group of people was then determined by viewing the title in other languages. The Vietnamese translation, which was originally published in instalments, originally interpreted "Order" as a directive and translated it as "Harry Potter và Mệnh lệnh Phượng hoàng"; when it became clear that "Order" referred to a group of people, the title was changed to "Harry Potter và Hội Phượng hoàng". Rowling released an alternative title for Harry Potter and the Deathly Hallows for use by translators finding difficulty translating its meaning. The alternative title (in English) is Harry Potter and the Relics of Death. In Italy the title has been translated as Harry Potter e i doni della morte replacing "hallows" with "presents" because the word "relic" is often used in reference to the remains or personal effects of a saint. This variation was proposed and then approved by J. K. Rowling.

Қасиеттің жынысы

Сериалдағы бірнеше кейіпкерлер лауазымы мен тегімен немесе жынысы белгіленбеген есіммен таныстырылады. Кейбір тілдерде – мысалы, сын есімдері жынысқа қарай өзгешеленетін тілдерде – аудармашыға кейіпкердің жынысын болжау қажет болды. Израиль тіліне аударғанда Блез Забини бастапқыда қыз ретінде көрсетілген, бірақ кейінірек жарияланған кітаптарда ол ұл екені белгілі болды.