Кіріспе

Ерте христиандық мадақтау гимні

Те Деум (/t//eɪ// /'d//eɪ//əm/ немесе /t//iː// /'d//iː//əm/,; бастапқы сөздерінен алынған) – дәстүрлі түрде 387 жылға жатқызылатын латын христиандық гимні, бірақ оның тамырлары одан да ертерекке барып жетеді. Ол Амвросиандық гимн жинағының орталық бөлігі болып табылады, ол 6-8 ғасырларда Миланның Амвросиандық рәсімінің басқа бөліктерімен бірге Латын шіркеуіне тарады. Кейде ол Амвросиан гимні деп те аталады, бірақ оның авторы – Әулие Амвросий емес деп саналады. Те Деум термині гимнге негізделген қысқа діни қызметті (баттау немесе алғыс айту рәсімін) де білдіруі мүмкін.

Тарих

Әннің авторлығы дәстүрлі түрде әулие Амвросийге (397 жылы қайтыс болған) немесе әулие Августинге (430 жылы қайтыс болған) жатқызылады. 19 ғасырдағы зерттеулерде Поатьелік Иларий (367 жылы қайтыс болған) және Ремезиандық Никета (414 жылы қайтыс болған) ықтимал авторлар ретінде ұсынылды. 20 ғасырда Никетамен байланыс күмәнді деп танылды, сондықтан гимн, әрине 4 ғасырға жататын болса да, авторлығы белгісіз саналады. Никета Ремзиананың авторлығы 10 ғасырдан бастап қолжазбаларда "Никета" есімінің гимнмен байланыстыруы арқасында айтылды және 1890 жылдары Гермен Морен оны қорғады. 20 ғасырдың гимнологтары, әсіресе Эрнст Кэхлер (1958), "Никетамен" байланыстың жалған екенін көрсетті. "Te Deum" евхаристиялық дұғамен құрылымдық ұқсастықтарға ие және ол бастапқыда оның бір бөлігі ретінде жазылған болуы мүмкін. Гимн 6 ғасырда бенедиктин орденіне енгізілгеннен бері Ескі ән кітабының бөлігі болды және 8 ғасырлық франк ән кітабында сақталды. Алайда, ол 10 ғасырда кең таралған Жаңа ән кітабынан алынып тасталды. 12 ғасырда Сент-Бенедикт ережесінің мақтау ниетін қайта жаңғыртуға тырысқан ән кітабтарында ол қайта қалпына келтірілді. 12-тарауда: Таңертеңгі дұғаны қалай оқу керек. Дәстүрлі қызметте "Te Deum" таңертеңгі дұғаның соңында, мессада Глория оқылатын барлық күндері орындалады; бұл күндер Адвент, Септуагима, Ораза және Пассион маусымдарынан басқа барлық жексенбі күндері; барлық мерекелерде (Тридуумнан басқа) және Пасха маусымындағы барлық күндері. 1961 жылы папа Иоанн XXIII реформаларына дейін, Глория да, "Te Deum" да Киелі Бейкүнәлер мерекесінде оқылмайтын, егер ол жексенбіге түспесе, өйткені олар Мәсіхтің өлімінен бұрын шейіт болған және бақытты көрініске бірден жете алмайтын. Папа Павел VI-ның Сағат Литургиясында "Te Deum" Оқулар қызметінің соңында барлық жексенбіде (Оразадан басқа), барлық салтанатты күндерде, Пасха мен Рождество октаваларында және барлық мерекелерде орындалады. Кешірім туралы қайта қарастырылған нұсқаулық (төртінші басылым) Жаңа жыл қарсаңында көпшілік алдында оқығандарға, әдеттегі шарттар бойынша толық кешірім береді. Католик ординариаттарының күнделікті қызметінде "Te Deum" таңғы дұғада Бірінші оқудан кейін орындалатын ән ретінде орындалады. Ол (1) Оразаға дейін және Ораза кезіндегі жексенбілер, (2) мерекелер мен салтанаттар, (3) Рождество, Пасха және Елуінші күнді мерекелеу кезіндегі барлық күндерге белгіленген. Ол сондай-ақ Англикандық жалпы дұға кітабындағы стандартты әндермен бірге Таңертеңгі дұғада, лютерандар үшін Таңертеңгі дұғада немесе таңғы дұғада нұсқа ретінде қолданылады және реформаланған дәстүрдегі көптеген шіркеулерде сақталған. Гимн католик шіркеуінде, лютеран шіркеуінде, англикан шіркеуінде және методист шіркеуінде (көбінесе ғибадатхана алдында) Сағат Литургиясындағы Оқулар қызметінде, сондай-ақ папа сайлау, епископты құлшылыққа бағыштау, әулиелерді қастерлеу, діни келісім, бейбітшілік туралы келісімді жариялау, патшалық таққа отырғызу сияқты ерекше бата үшін Құдайға алғыс айту кезінде қолданылады. Ол мессадан немесе діни қызметтен кейін немесе жеке діни рәсім ретінде орындалады. Гимн Англикандық қауымда және кейбір лютеран шіркеулерінде де ұқсас жағдайларда қолданылады.

Мәтін

Гимннің соңында (Salvum fac populum tuum сөздерімен басталады) кездесетін тілектер – Псалмдар кітабынан алынған таңдамал өлеңдер, олар бастапқы гимнге кейіннен қосылған. Гимн Апостолдардың Иман Жарлығының құрылымын ұстанады, сенім туралы жарияланымдарымен қатар, көктегі құлшылықтың поэтикалық бейнесін ұсынады. Гимн дереу Құдайдың атын атап, Құдайды мақтап, құрметтейтін барлық жандарды – көктегі періштелер иерархиясынан бастап, қазірден-ақ жұмақтағы христиандарға дейін, сондай-ақ бүкіл дүние жүзіне тараған Шіркеуді атайды. Содан кейін гимн өзінің имандық формуласына оралып, Мәсіхтің атын атап, Оның дүниеге келуін, азап-қайғысын және өлімін, қайта тірілуін және даңқын еске алады. Осы сәтте гимн мақтауды жариялайтын жандарға – жалпы Шіркеуге де, әсіресе әншіге де бұрылады, өткен күнәлары үшін кешірім, болашақ күнәлардан қорғау және сайланғандармен қайта қосылу үмітін сұрайды.

Өтірік айту

2004 жылғы Enchiridion Indulgentiarum белгілі бір жағдайларда толық немесе ішінара кешірімді ұсынады.

Қызмет

Те-Диум қызметі – гимн айтуға негізделген, құдайға алғыс білдіру мақсатымен өткізілетін қысқа діни рәсім. Люксембургте 23 немесе 24 маусымда Ұлы герцогтың ресми туған күні және мемлекеттік мереке күнін атап өту үшін жыл сайын Ұлы герцог отбасының қатысуымен рәсім өткізіледі. Мадейра автономиялық аймағында Фуншал епископы жыл сайын 31 желтоқсанда Те-Диум қызметін өткізеді. Аргентина, Чили және Перу сияқты Оңтүстік Америка елдері де ұлттық күндерінде осы мерекені тойлайды.