Кіріспе

Италиялық мүсінші Никола Пизано (сонымен қатар Никколо Пизано, Никола де Апулия немесе Никола Пизанус деп те аталады; шамамен 1220/1225 – шамамен 1284) – классикалық рим мүсін стилімен ерекшеленетін итальян мүсіншісі. Пизано кейде қазіргі заманғы мүсін өнерінің негізін салушы деп есептеледі.

Ерте өмір

Оның туған күні мен тегі белгісіз. Ол Апулияда "Петрус де Апулияның" ұлы ретінде дүниеге келді, бұл Сиена соборының мұрағаттарында көрсетілген. Никола Пизано, император Фридрих II-нің жергілікті шеберханаларында тәлім алған болуы мүмкін, сондай-ақ оның тәж кию рәсіміне қатысқан. Онда ол дәстүрлі бейнелеулерге көбірек қозғалыс пен сезім беру үшін, классикалық және христиандық дәстүрлерді өріп үйренген. Осы кезеңнен сақталған жалғыз туындылары – жұмсақ жарық-көлеңке әсері бар екі грифон басы. Шамамен 1245 жылы ол Тосканаға Прато қамалында жұмыс істеуге көшті. Осы қамалдың есіктеріндегі арыстандар оның қолынан шыққан болуы мүмкін. "Жас қыздың басы" (қазір Римдегі Палаццо Венеция мұражайында сақталады), Эльба тасынан қашалған, сонымен қатар Никола Пизаноға да осы кезеңде жатқызылады. Ол Луккаға көшіп, Сент-Мартин соборының фасадында жұмыс істеді, нәтижесінде кресттен түсіру (солтүстік тимпандағы) рельефі және Марияның тууы мен қасиеттілердің құрмет көрсетуі рельефтері пайда болды.

Пиза баптистериясының амвонасы

1245-1250 жылдары Пиза қаласына көшіп келді, онда оның ұлы Джованни Пизано дүниеге келді. 1255 жылы Пиза баптистерисіндегі уағыз айту орнына тапсырыс алды. Ол бұл жұмысын 1260 жылы аяқтап, «Никола Пизан» деп қол қойды. Оған бірнеше көмекшілер көмектесті, олардың ішінде Арнольфо ди Камбио және Лапо ди Рисевуто болды. Бұл уағыз айту орны, оның шедеврлерінің бірі саналатын, француз готикалық стилін ежелгі Римнің классикалық стилімен үйлестіруге қол жеткізді, мүмкін, ол Оңтүстік Италияда оқыған және Пизадағы Кампосантодағы саркофагтарда көрген, мысалы, Федра саркофагы немесе Пиза флоты олжа ретінде әкелген саркофагта бейнеленген Калидондық шошқаны аңғарған Мелеагр. Вазари Никола Пизаноның осы римдік ескерткіштерді үнемі зерттегенін және Август дәуіріндегі рим мүсіндері оған терең әсер еткенін айтады. Уағыз айту орны жеті бағанаға тіреліп тұр. Орталық бағананы жануарлар мен теламон мүсіндері көтеріп тұр. Оның айналасын әртүрлі биіктіктегі алты сыртқы бағана қоршап тұр, олардың үшеуі шеберлікпен ойылған арыстан үстінде, ал қалған үшеуі сегізбұрышты негізде тұр. Бағаналар Остиядағы ескерткіштерден алынған. Коринфтік капительдер үш жапырақты готикалық аркаларды қолдайды, олардың араларында жұп пайғамбарлар бейнеленген, ал Крестке айдалу және Соңғы сот рельефтерінің астында – Евангелистер. Аркалар Иоанн Баптист, Михаил және төрт ізгілік – қайырымдылық, батылдық, сабырлылық және даналық мүсіндерімен бөлінеді. Батылдықтың жалаңаш мүсіні римдік Геркулестен алынған. Алтыбұрышты уағыз айту орнының өзі Мәсіхтің өмірінен ақ Каррара мәрмәрінен жасалған бес рельефтен тұрады: бірінші рельеф үш көріністі біріктіреді – Баяндама, Тууы және Бағушыларға хабарлау, ал келесілері жеке көріністерді көрсетеді – Падишалардың құрмет көрсетуі, Ғибадатханада ұсыну, Крестке айдалу және Соңғы сот. Бұл көріністердің фондары бастапқыда боялған және эмальдалған, ал кейіпкерлердің көздері боялған. Бұл осы діни тақырыптардың шынайы көрінісіне қосымша үлес қосты. Соңғы екеуін қоспағанда, бұл рельефтердің барлығы Пизаноның римдік саркофагтардағы стильді білетінін көрсетеді. Кейіпкерлер римдік үлгідегі киімдерді киеді. Туғаннан кейінгі Мариям мүсіні этрусктің қабір мүсінінен алынған. Ол римдік әйелдер сияқты басына паллий жабады. Ғибадатханада ұсыну панелінде Мадонна рим мүсіндегі құдайлардың салтанатты бейнесін еске салады, ал Сент-Аннның көркем беті жастың іздерін көрсетеді. Соңғы сот көрінісі византиялық азудан жасалған болуы мүмкін, ал Крестке айдалу қазіргі француз готикалық өнері сияқты әдемілікпен ойылған. Бұл уағыз айту орнына шабыттандырған нәрселердің бірі Остияға сапар шеккен кезде Римде көрген жеңіс аркалары болуы мүмкін. Бұл уағыз айту орнының пішіні заманауи өнерден мүлдем өзгеше. Мүсіндер Римдегі Константин аркасындағы мүсіндер сияқты бағаналардың үстінде тұр. Сонымен қатар, сол аркада мүсіндер бейнеленген аттик қабаты бар, сондай-ақ уағыз айту орнында да бар. Сілтеме? 1260-1264 жылдар аралығында ол сәулетші Диотисалви бастаған баптистерияның күмбезіне жасаған жұмысты аяқтады. Сілтеме? Ол оның биіктігін екі күмбезден тұратын жүйемен арттырды: жарты шар күмбезінің үстінде қысқартылған конус. Екі қатарлы қақпалы қабырғаларды оның ұлы Джованни Пизано 1277-1284 жылдар аралығында безендірді.

Қасиетті Доминик ғибадатханасы (Болонья)

1264 жылы оны Болоньядағы Сан-Доминик базиликасындағы Әулие Доминик қасиетханасында жұмыс істеуге шақырды. Ол жобалауға жауапты болды, бірақ оның үлесі ықтимал, аз болды. 1265 жылы ол Сиена соборы үшін мінбер жұмысын бастады. Мінбердің алдыңғы бөлігі оның шеберханасында жасалды, ішінара Никола Пизаноның өзі, бірақ көбінесе оның көмекшісі Лапо ди Рисевуто жасады. Бұл қасиетхананы аяқтауға атақты мүсіншілердің жұмысымен 500 жылға жуық уақыт кетті: Арнольфо ди Камбио, Фра Гульельмо Аньелли, Никколо делл’Арка, жас Микеланджело, Жироламо Колтеллини және Джованни Батиста Будар. "Әулие Доминик Наполеон Орсиниді қайта тірілтті" алдыңғы панеліндегі қарапайым жүздерден өзгеше, әсем әулие Доминик бейнесі Арнольфо ди Камбиоға жатқызылады.

Сиена соборының ауласы

1265 жылдың қыркүйегінде оған келесі маңызды тапсырма берілді: Сиена соборы үшін мәрмәр мінбар жасау. Каррара мәрмәрінен жасалған бұл мінбар 1265 жылдың соңынан 1268 жылдың қарашасына дейін оның ұлы Джованни Пизано және оның көмекшілері Арнольфо ди Камбио, Лапо ди Рисевуто және басқа да бірнеше суретшілердің белсенді қатысуымен ойылып жасалды. Бұл собордағы сақталған ең ерте туынды. Никола Пизаноға бұл тапсырманы Пиза мінбарындағы оның даңқына байланысты берді. Пиза мінбарына ұқсас, бірақ одан ірілеу бұл мінбар одан да амбициялы және оның шедеврі саналады. Міңбардың барлық мәні құтқарылу және Соңғы Сот туралы доктринаға арналған.

Пистоя мен Перуджа

1273 жылдың шілдесінде Никола Пизаноға Пистоя қаласының Сан-Джакопо операсы Пистоя соборындағы Сан-Джакопо алтарын жасауды тапсырды. Ол осы жұмысты ұлы Джованнимен бірге атқарды. Сан-Джакопо капелласы 1786 жылы бұзылды. Үш әйел бейнесі бар қасиетті су құю ожағы сол кезде жасалған болуы мүмкін. Кейін Джованни Пизано сол соборда өзінің алғашқы мінберінің құрылысын бастады. Оның соңғы маңызды тапсырысы – Перуджадағы Фонтана-Маджоре ("Ұлы фонтан") рельефтік панельдері (1277–1278 жылдар). Фра Бевиньете мен Бонинсегна фонтанды үш қабатты бассейнмен бірге жобалады. Бұл фонтан Николо Пизаноның шеберлігін көрсетеді, бірақ мүсін жұмысының көп бөлігін оның ұлы Джованни Пизано және оның көмекшілері жасаған. Бұл соңғы туындының егжей-тегжейлілігі мен иконографиясы француз готикалық өнеріне жақындауды көрсетеді.

Қорытынды

Классикалық антикалық еңбектердің ықпалында болғанымен, Никола тек ғана еліктеуші болған жоқ. Оның мүсіндері – көне үлгілерді жан-жақты зерттеп, түсіну арқылы және антикалық бейнелерді қайта жаңарту арқылы туған түпнұсқалық шығармалар. Оның туындылары итальяндық Ренессанс мүсіндемесінің ең маңызды алғышереті болып табылады. Италиялық Ренессанс өнерін зерттеу көбінесе 1260 жылдан басталады, осы жылы Никола Пизано Пиза баптистериясындағы уағыз айту тұғығын (амбон) таңбалады. Алайда, Сиена соборындағы уағыз айту тұғығы көрсеткендей, Никола Пизано сол кездегі готикалық өнерге де байланысты болған. Бұл ерекшелік оның ұлы Джованни Пизаноның осы тұғықты аяқтауынан туындауы мүмкін, себебі ол антикалық өнерді сол дәрежеде бағаламаған. Екі стиль де бірнеше буын бойы қатар өмір сүрді. Халықаралық готика және оның нұсқалары 15 ғасырдың басында Жоғары Ренессанстың классицизмінен қысқа мерзімге асып түсті. Никола Пизано 13 ғасырғы Тоскана мүсіндемесін римдік өнер ерекшеліктерін біріктіретін өнер бағытына итермеледі, сонымен бірге Солтүстік Еуропаның готикалық өнерімен байланысын сақтап тұрды. Николаның классикалық стилінің нағыз мұрагері Арнольфо ди Камбио (шамамен 1250–1302) болды, оның ерте қазасы Джованни Пизаноға кең мүмкіндік берді, ол осы кезде француз готикасы мен классикалық стильдің қоспасын іздеп жүрген. Джорджо Вазари Никола Пизаноның өмірбаянын «Өмірлер» атты еңбегіне енгізген.