Кіріспе
Құс түрі – Австралиялық ақ ибис. Австралиялық ақ ибис (Threskiornis molucca) – Threskiornithidae ибис тұқымдасына жататын су құсы. Ол Австралияның көп бөлігінде кең таралған. Оның қауырсыны көбінесе ақ, басы қара, ұзын, төмен қарай иілген мүсіні және аяқтары қара түсті. Африкалық қасиетті ибиске жақын туыс болғанымен, Австралиялық ақ ибис – Австралияның табиғи құсы. Қалалық әңгімелерге қарамастан, бұл Австралияға адамдар әкелген жабайы түр емес, сондай-ақ ол Мысырдан келген де емес. Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстігіндегі Маккуарри батпақтары сияқты табиғи көбейетін жерлерден популяциялар жойылып кетті. Сиднейдегі проблемалық қалалық популяцияны бақылау үшін басқару жоспарлары енгізілді. Қалалық ортада көбейіп, қоқыс іздеу әдетіне байланысты, бұл түрге "қоқыс түйесі" сияқты халық арасында қолданылатын көптеген атаулар берілді және соңғы жылдары Австралияның мәдениетіндегі танымал символға айналды, кейбіреулер оны қуанышпен, ал басқалары жек көрумен қарайды.
the Australian white ibis
The Australian white ibis (Threskiornis molucca) is a wading bird of the ibis family, Threskiornithidae. It is widespread across much of Australia. It has a predominantly white plumage with a bare, black head, long downcurved bill, and black legs. While it is closely related to the African sacred ibis, the Australian white ibis is a native Australian bird. Contrary to urban myth, it is not a feral species introduced to Australia by people, and it does not come from Egypt. Populations have disappeared from natural breeding areas such as the Macquarie Marshes in northern New South Wales. Management plans have been introduced to control problematic urban populations in Sydney. Due to its increasing presence in the urban environment and its habit of rummaging in garbage, the species has acquired a variety of colloquial names such as "tip turkey" and in recent years has become an icon of Australia's popular culture, regarded with glee by some and passionate revulsion by others.
Таксономия
Оны алғаш рет Жорж Кувье 1829 жылы Ibis molucca деп сипаттады. Бұл Африканың қасиетті ибисінің (T. aethiopicus) және Азияның қара бас ибисінің (T. melanocephalus) құрамындағы супервидтік кешеннің бір бөлігі саналады. Оның кешендегі статусы жылдар бойы өзгеріп отырды. Көптеген ескі анықтамалықтар құсты Т. molucca түрі ретінде қарастырды, 1970 жылы Холйоак қауырсын үлгілерін толыққанды зерткенге дейін. Холйоак үш түрдің ұқсастығын, сондай-ақ Австралиялық таксонның ересек құстардың қауырсыны бойынша T. aethiopicus-қа, ал жас құстардың қауырсыны бойынша T. melanocephalus-қа ұқсас екенін атап өтті. Ол олардың барлығын бір түрдің – T. aethiopicus-тың бөлігі деп қарастыруды ұсынды. Бұл ғылыми қауымдастық тарапынан 1991 жылы Лоу мен Ричардстың қауырсынды бағалауына дейін қабылданды. Олар молукканы түр деңгейінде тануды қайтадан ұсынды. Содан кейін жүргізілген хромосомалық зерттеулер нәтижесінде әр үш түрдің әртүрлі кариотипі бар екені анықталды. Осыдан бері көптеген мамандар Австралиялық ақ ибисті толыққанды түр деп санайды.
Сипаттама
Австралиялық ақ ибис – ибистің ірі түрі, оның ұзындығы шамамен алғанда сантиметрге жетеді, басы мен мойны қара, ал ұзын, қара, төмен қарай иілген мүсігінің ұзындығы еркекте сантиметрден аспайды, ал аналықта сантиметрден кем. Оның дене мөлшері бойынша жыныстық ерекшеліктері бар, себебі еркектер аналықтарға қарағанда сәл ауыр, шамамен грамм салмақтайды, ал аналықтары граммға жетеді. Салыстыратын болсақ, америкалық ақ ибис әдетте грамм салмаққа жетеді. Денесінің қауырсыны ақ, бірақ қоңыр реңге боялуы мүмкін. Ішкі екіншілік қауырсындары зәулім қара "құйрық" қауырсындары тәрізді көрінеді. Құс көбейген кезде жоғарғы құйрығы сарға айналады. Аяқтары мен тырнақтары қара, ал қанаттарының астыңғы жағында қызыл терісі байқалады. Жасы кішкентай құстардың мүсігі қысқа болады. Жас құстардың басы мен мойны қауырсынмен жабылған. Оның дауысы – ұзақ созылған дауыс. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының солтүстік-батысындағы Маккуарри батпақтары бұл құстың негізгі көбею орындарының бірі болған, 1998 жылы 11 000 ұясы тіркелген. Алайда, 2000 жылдан бері онда көбейген құстар туралы ешқандай мәлімет жоқ.
Қала тұрғындары
Бұл түр адамдармен жақын арада болғанда қорқыныш реакциясын азайту арқылы және басқа жақын туысқан түрлер, мысалы, сабан мойынды ибис пен қасық тұмсықтылар қайталамаған, адам қалдықтарын қоса, тамақтанатын нәрселердің спектрін кеңейту арқылы қалалық аймақтарды мекендеуге бейімделді. Түрдің соңғы, өте қалалық және адамға жақын үйірлерінің пайда болуы туралы сұрақтар, Сиднейдегі Таронга жануарлар бағы сияқты бірнеше жануарлар бақтары мен саябақтарында бұрын тұтқында болған құстардың еркін ұшатын көрме топтарын құрумен күрделенеді, олар осы мақсат үшін алғаш рет 1971 жылы алынған. Таронгадағы құстар Канар аралдарының экзотикалық пальмаларында ұя салды және адамдарға өте үйренген, оларға жақын келіп, қоқыс жәшіктерінен жеп, ашық ауадағы асханалардан тамақ іздеді. Бұрын тіркелмеген бұл мінез-құлық 1980 жылдан бастап пайда болған Сиднейдің қалалық үйірлерімен тығыз байланысты болды, олар Корольдік ботаникалық бақтар мен Сиднейдің орталық бизнес-аймағында, сондай-ақ Centennial Parklands паркінде орналасқан. Алғашқы ірі колония Сиднейдің Банкстаун қалашығында пайда болды және жергілікті қоғамда алаңдаушылық тудырды. Бұл колония олардың табиғи көбейетін ортасы – Маккуари батпағынан тыс жердегі ең ірі колония болған деп есептеледі. Құстар Викторияда проблемалы түр ретінде қарастырылады, себебі олар қоқыс іздеу арқылы қоқыс пен қоқыс жәшіктерін шашыратып, «қоқыс жәшігі» деген кең таралған лақап атын алды. Олар тіпті пикникке келгендерден нан ұрлап алады. Мұндай мінез-құлық, «қолайсыз» жерлерде ұя салуға бейімділігі және тұтқынға алынған жануарлармен бәсекелесуі Хейлсвилл қорығынан Сале құстарды көшіруге әкелді. Бірақ құстар бірнеше күннен кейін қайта оралды. Олар Квинсленд, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Виктория штаттарында қорғалатын түрлерге жатады.
Тамақтандыру
Австралиялық ақ ибистің тамақтануы құрлықтағы және судағы жұмырқалы жәндіктермен, сондай-ақ адамдар тастаған тамақ қалдықтарымен қамтылған. Олар ең көп ұнататын тағам – рак және мидия, оларды құс ұзын мүсігімен қазып шығарады. Ибистердің қамыс бақаларын "секірітіп", оларды қорғаныс уын бөліп шығаруға мәжбүр ететіні де байқалған. Содан кейін құс бақаны жақын жердегі су көзінде шайып, оны жейді. Зерттеушілер бұл мінез-құлықты "әртүрлі аймақтарда байқалған" үйренген әрекет деп атады. Ғалымдар удың көптеген құстарға зиян келтірмейтінін айтса да, құстардың одан "қорқынышты" дәмі үшін қашқанын санайды.
Өсіру
Көбелек шаруашылығы Австралияның географиялық орналасуына байланысты өзгереді, әдетте оңтүстікте тамыздан қарашаға дейін, ал солтүстікте ылғалды маусымнан кейін ақпаннан мамырға дейін. Ұясы – ағаштарда, көбінесе өзен, батпақ немесе көл сияқты су қоймасының жанында орналасқан, таяқтардан, шөптерден немесе қамыстан жасалған, беті ойық алаң. Ибистер көбінесе эгреттер, цапли, ложкари немесе баклан сияқты басқа су құстарының жанында ұялайды. Екі-үш боз жасыл жұмыртқа салады. Жұмыртқалар 21-23 күндей күнін кешеді. Балапандар – олар туған кезде жалаңаш және көмекке мұқтаж, яғни алтрициалды, және қанаттары жетіліп ұшуына 48 күн уақыт керек.
Соломон аралдарында
Ибис жиі кездесетін құс, көбінесе 30-ға дейін жететін топтап жол бойында, жағажайларда және орман ішінде ұшырасады. Ол сондай-ақ ауылдарға да барады, онда үй тауықтарымен бірге азықтанады. Ол омыртқасыз жануарлармен жерде қоректенеді. Көбейген кезде орман ағаштарында және Тегано көліндегі аралдарда кішігірім колониялар құрып ұялайды.
Мәдениетте
Ибис Австралияның танымал символына айналды және теледидарда, өнерде, сондай-ақ интернет-мемдерде бейнеленген. 2021 жылдың наурызында Macquarie Dictionary блогы «қоқыс тауығын» (bin chicken) аптаның австралиялық сөзі деп таңдап, оның «Австралияның ең танымал жануары атанымы үшін кенгурумен бәсекелесе алатынын» жазды. 1989 жылы Сидней портындағы Хантерс-Хилл муниципалитеті екі ибис құсын қолдаушы ретінде бейнелеген, College of Arms таратқан гербті қабылдады. 2017 жылдың желтоқсанында ибис Guardian Australia-ның бірінші «Жыл құсы» сайысында екінші орын алды, бұл бүкіл ел бойынша Австралияның сүйікті туа біткен құсы үшін өткізілген жарыс болды. Ибис дауыс берудің көп бөлігінде көшбасшы болды, бірақ 843 дауыспен (19 926 дауысқа қарсы 19 083 дауыс) қарғаға жеңілді. 2022 жылдың сәуірінде Квинсленд штатының спорт министрі Стерлинг Хинчлифф 2032 жылы Брисбенде өтетін Олимпиада ойындарының потенциалды талисманы ретінде ибисті ұсынды.