Кіріспе

Корсикалық саясаткер және дипломат Карло Андреа Поццо ди Борго (, Карл Осипович Поццо ди Борго, Карл Осипович Потсо ди Борго; 8 наурыз 1764 – 15 ақпан 1842) – Корсикалық саясаткер, кейін Ресей дипломаты болды. Ресей дипломатиялық қызметіне түсер алдында ол өз Отанының Париждегі ресми өкілі қызметін атқарды. Оның өмірі Наполеон Бонапартқа қарсы күреске толы болды, ол оны ерте жасынан бастап жек көріп, сатқын санады.

Ерте өмір және саясат

Ол Аякчо маңындағы Алатада, Корсиканың асыл тегінен шыққан Джузеппе Поццо ди Боргоның ұлы ретінде дүниеге келді, бұл арал Францияның иелігіне өткенге дейін төрт жыл бұрын болған. Ол Пизада білім алды, және өмірінің басында Наполеон мен Жозеф Бонапартпен тығыз байланыста болды, сол кезде екі отбасы жақын саяси одақтастар еді. Поццо Корсиканы Францияға саяси біріктіруді талап ету үшін Париждегі Ұлттық жиналысқа жіберілген екі делегаттың бірі болды, содан кейін ол Корсиканың Заң шығару жиналысына сайланған депутаттарының бірі болды, онда ол 1792 жылдың тамызына дейін оңшылдар қатарында отырды.

Корсиканың бас министрі

Корсикаға аман-есен оралғанда, оны Паскуале Паоли жылы қарсы алды, бірақ ол өзін басқа корсика руына жататын (және жек көретін) Бонапарт ағайындыларына қарсы тапты, олар сол кезде якобиндер партиясына жақынсып жатқан еді. Жаңа конституция бойынша Поццо бас прокурор, яғни азаматтық үкімет басшысы болып сайланды, ал Паоли әскерге басшылық етті. Паолимен бірге ол конвенцияға шақырылғанда бас тартты, ал революциялық билікті жақтаған Бонапарттармен арадағы соңғы үзіліс осы кезге келді. Ақырында Паоли мен Поццо шетелден көмек қабылдады, және 1794 жылдан 1796 жылға дейін Корсиканың британдық қамқорлығы кезінде Поццо сэр Гилберт Элиотт басшылығымен мемлекеттік кеңестің төрағасы болды. Наполеон аралды басып алу үшін әскер жібергенде, Поццо жалпы кешірімнен тыс қалды және Римге қашты, бірақ француз билігі оны елден қууды талап етті және Солтүстік Италияда тұтқындауға бұйрық берді. Лондонда қысқа уақыт болғаннан кейін, 1798 жылы сэр Гилбертпен (кейін Гилберт Элиотт, Минтоның 1-ші графы) Венаға елшілік сапарына қатысты, онда ол алты жыл өмір сүрді және саяси шеңберде жақсы қабылдады. Наполеонға деген жек көрушілігі өміріне үстемдік етті, тіпті ресми лауазымы жоқ жер аударылған күйінде де ол қауіпті жау ретінде танылды.

Ресей империясына қызмет ету

1804 жылы ханзада Адам Чарторискидің ықпалымен ол Ресей дипломатиялық қызметіне қабылданды және 1805 жылдың қыркүйегінде Вена мен Неаполь қалаларына алғашқы дипломатиялық миссиясымен жіберілді, онда ол Аустерлиц шайқасындағы жеңілістен кейін Австрия-Ресей одағын сақтауға көмектесті. Содан кейін ол англо-неаполитандық күштерге, ал 1806 жылы пруссиялық армияға елші ретінде жіберілді. 1807 жылы оған Константинопольге маңызды тапсырма жүктелді, бірақ шілдеде Ресей императоры Александр I мен Наполеон арасындағы Тильзит шарты оның мансабын тоқтатты, Портамен жұмысын аяқтағаннан кейін уақытша зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болды. Ол Венаға оралды, бірақ Наполеонның оны экстрадициялау талабы бойынша Меттерних оны астананы тастап кетуге кеңес берді; ол Лондонға кетті, онда Париждің бақылауынан тыс сирек елдердің бірінде Наполеоннан қауіпсіздік тапты. Ол көптеген ескі байланыстарын жаңартты және әйгілі әлеуметтік қайраткер Эмили Лэмппен, Каупер графинясымен қарым-қатынаста болды, сонымен қатар ол оның бір немесе бірнеше баласының әкесі болуы мүмкін. Ол 1812 жылға дейін Англияда болды, содан кейін император Александр оны Ресейге қызметке шақырды. Ол Бонапарт отбасында келіспеушіліктер тудыруға тырысты, ал Швецияға жасаған сапарында Бернадоттың Наполеонға қарсы күшін қамтамасыз етуге көмектесті. Одақтас әскерлер Парижге кірген кезде ол Уақытша үкіметтің бас комиссары болды. Бурбон монархиясы қайта орнатылғанда генерал Поццо ди Борго Туильриде Ресей елшісі болды және Александрдың қарындасы, Ресейдің ұлы княгинясы Анна мен Берри герцогы Карл Фердинандтың некелерін ұйымдастыруға тырысты.

Реставрация кезінде дипломат

Поццо Вена конгресіне көмектесті, ал Жүз күн ішінде ол Людовик XVIII-ге Бельгияда қосылды, онда оған Веллингтон герцогымен ахуалды талқылау тапсырылды. Ол Ватерлоо шайқасында болды және Веллингтон герцогы шайқастан кейінгі хабарламасында оны бөлек атап өтті. Патша Франция үкіметі мәселесі бойынша Франция халқына жүгінуге рұқсат беруді армандады, бұл оның шала либералдық бейілімдеріне сәйкес келетін еді, бірақ Поццоның осы бағыттағы ұсыныстары күшті қарсылыққа ұшырады, герцог көтеріліс деп есептейтін нәрсеге ешқандай жеңілдік жасаудан бас тартты; алайда Санкт-Петербургте оның Бурбон әулетіне деген адалдығы шамадан тыс деп саналды. Парижде тұрған жылдары Поццо Францияға одақтастар жүктеген салмақты азайту және шетелдік оккупация мерзімін қысқарту үшін тынымсыз еңбек етті. Оның француздық симпатиясы Парижде мойындалғанын француз министрлігіне сыртқы істер министрі болып кіру туралы ерекше ұсыныс көрсетеді. Ол сарайдағы орталық партияны тұрақты түрде қолдады және герцог де Ришелье министрлігін қолдау арқылы Меттернихтің сенімсіздігі мен наразылығын тудырды, ол Франциядағы либералдық қозғалыстың қайта жандануына оны жауапты деп есептеді. Оның Тюильридегі беделі Карл X билікке келгеннен кейін төмендеді, өйткені оның реакциялық бейілімдері оған ұнамайтын. Бірақ 1830 жылғы революцияда, патша Николай Людовик Филиппті мойындауға келіспеген кезде, ол Ресеймен қарым-қатынаста қиындықтардың алдын алуға үлкен үлес қосты.

Кейінгі өмір және өлім

1832 жылы Санкт-Петербургке сапар жасады; келесі жылы Лондонда Веллингтонмен қарым-қатынасын жаңартты, ал 1835 жылдың басында күтпеген жерден Принц Ливеннің орнына Лондон елшілігіне тағайындалды. Ол ресми мәртебесін жоғалтпағанымен, Поццо бұл өзгерістің себебі Санкт-Петербургтегі түрлі топтардың оның дипломатиясы француз мүдделерін қолдайды деген ұзақ күдігіне байланысты екенін түсінді. Ол британдық сыртқы істер министрі Лорд Палмерстонның оған қорқынышты жамандықпен қарағанын, бірде екі сағаттап күтіп ұстағанын айтты; оның бұрын Палмерстонның әйелі Леди Каупердің сүйіктісі болғаны екеуінің арасындағы қарым-қатынасты жақсартпады. Лондонда денсаулығы нашарлап, 1839 жылы қызметтен кетіп, өмірінің қалған бөлігін Парижде өткізді. 1818 жылы Францияның графы және пэрі титулын алған.

Танымал мәдениетте

Ол Норман Шеллидің 1934 жылғы «Темір герцог» британдық тарихи фильмінде сомдалды. Сондай-ақ, 1942 жылы «Пассинг-парад» сериясының бір бөлігі болған «Вендетта» атты американдық жартылай деректі фильмінің мазмұны болды. Фильм соғыс кезеңіндегі пропаганда болып табылып, ди Боргоның Наполеонды жеңуге қосқан үлесін Адольф Гитлерді жеңуге қажетті үлеспен теңестірді.